Przedmiotem niniejszego wynalazku jest wyta¬ czadlo wyposazone w hydrauliczne lub pneuma¬ tyczne urzadzenie, wlaczane przy wycofywaniu go z obrobionego otworu i odsuwajace zamocowany w nim nóz od obrobionej powierzchni.W przypadku wycofywania wytaczadla po doko¬ naniu obróbki otworu na precyzyjnych wytaczar¬ kach wystepuja rysy na obrobionej powierzchni.Przyczyna tego zjawiska sa odksztalcenia sprezyste trzpienia wytaczadla i materialu obrabianego w czasie pracy noza, powodujace niewielkie zmniej¬ szenie srednicy obrobionego otworu w stosunku do srednicy nastawionej na wytaczadle. W celu usuniecia tej wady zastosowano wytaczadla wypo¬ sazone w urzadzenia sluzace do odginania jego trzpienia w czasie wycofywania z obrobionego ot¬ woru.Znane dotychczas wytaczadla zaopatrzone w urzadzenia hydrauliczne do odginania trzpienia np. wedlug patentu francuskiego 1218620 skladaja sie z umieszczonego poza wytaczadlem ukladu hy¬ draulicznego, którego tloczysko, wprowadzone do komory w trzpieniu wytaczadla wypelnionej czyn¬ nikiem hydraulicznym powoduje przy wycofywaniu wzrost parcia na scianki komory co wobec nie¬ równej grubosci jej scianek powoduje ugiecie trzpienia i odsuniecie noza od powierzchni obro¬ bionej.Zasadnicza wada tego rodzaju urzadzen jest ich stosunkowo skomplikowana kanstrukcja i znaczne 10 15 20 25 30 oslabienie sztywnosci wytaczadla spowodowane umieszczeniem komory cisnieniowej o stosunkowo duzej powierzchni przekroju poprzecznego we¬ wnatrz jego trzpienia, a ponadto liczne niedo¬ godnosci eksploatacyjne zwiazane z przeciekaniem czynnika hydraulicznego przez otwór prowadzacy tloczyska i koniecznosc jego uzupelniania.Znane sa równiez np. z patentu USA nr 3007356 urzadzenia do dokladnego nastawiania noza wy¬ taczadla przez sprezyste odginanie jego trzpienia.W tym celu urzadzenia te sa wyposazone w tlok, osadzony przesuwnie w cylindrze umieszczonym wspólosiowo w kolnierzowej czesci wytaczadla i w polaczone z nim tloczysko osadzone w mimo- srodowym otworze trzpienia wytaczadla i wywie¬ rajace pod wplywem cisnienia oddzialywujacego parcie na dno mimosrodowego otworu wskutek czego nastepuje odginanie trzpienia. Zasadnicza wada tego rozwiazania jest zakleszczanie sie tloka spowdowane przesunieciem reakcji dna otworu od¬ dzialywujacej wzgledem srodka parcia tloka. Po¬ nadto okazalo sie, ze ugiecie tloczyska umieszczo¬ nego w otworze trzpienia powoduja wystepowanie znacznych sil tarcia i zakleszczanie tloczyska w otworze, wskutek czego urzadzenie to nie jest pewne w dzialaniu.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa wyta¬ czadlo wedlug wynalazku wyposazone w hydrau¬ liczne lub pneumatyczne urzadzenie do odginania trzpienia wytaczadla w celu odsuniecia noza od 5188751887 3 obrobionej powierzchni otworu, zlozone z cylindra z tlokiem o bardzo niewielkim skoku, umieszczo¬ nego mimosrodwo w kolnierzowej czesci wytacza- dla oraz wspólsrodkowego wzgledem tloka otworu W trzpieniu wytaczadla wypelnionego sprezystymi 5 elementami np. w postaci waleczków lub kulek.Dzieki temu uzyskuje sie reakcje oddzialywujaca na tlok wspólosiowo wzgledem srodka parcia i wy¬ eliminowanie zakleszczania tloka w cylindrze oraz tarcia miedzy sprezystymi i ukladajacymi sie 10 wzdluz osi otworu elementami przenoszacymi, a jego powierzchnia. Okazalo sie przy tym, ze wobec bardzo niewielkiego skoku tloka, którego wielkosc jest rzedu ulamka milimetra niesymetryczne umieszczenie cylindra i tloka w kolnierzowej czesci 15 wytaczadla nie powoduje praktycznie przesuniecia srodka ciezkosci i nie ma wplywu na drgania wy¬ taczadla, natomiast eliminuje ruch wzgledny tloka wzgledem cylindra, zwlaszcza przy wprawianiu w ruch i zatrzymywaniu wytaczadla. 20 Odmiana wytaczadla wedlug wynalazku jest wyposazona w podobnie dzialajace urzadzenie do odginania trzpienia w celu odsuniecia noza od obrobionej powierzchni otworu ze sprezysta prze¬ pona, umieszczona mimosrodowo wzgledem osi wy- 25 taczadla w waskiej komorze cisnieniowej i oddzia¬ lywujaca wspólosiowo na zespól sprezystych ele¬ mentów przenoszacych umieszczonych w mimo*sro- dowym otworze trzpienia wytaczadla.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na ry- 30 sunku, na którym fig. 1 przedstawia wytaczadlo z tlokowym urzadzeniem hydraulicznym lub pneu¬ matycznym do odsuwania noza od obrobionej po¬ wierzchni otworu a fig. 2 — odmiane wytaczadla z przeponowym urzadzeniem hydraulicznym lub 35 pneumatycznym.Wytaczadla przedstawione na fig. 1 sklada sie ze sprezystego trzpienia 1 w którym jest w znany sposób zamocowany nóz 2, z czesci kolnierzowej 3, z chwytu 4, którego czesc cylindryczna 5 jest osa- 40 dzona w otworze 6 wrzeciona 7 obrabiarki oraz z urzadzenia do odsuwania noza wytaczadla od powierzchni obrobionej w czasie wycofywania go z otworu.Urzadzenie to sklada sie z mimosrodowej tulei 8, 45 umieszczonej miedzy czescia kolnierzowa 3 i chwy¬ tem 4 wytaczadla tworzacej cylinder 9, którego os jest umieszczona mimosrodowo wzgledem osi 11 wytaczadla oraz z otworu 12 w czesci kolnierzo¬ wej 3 i w trzpieniu 1 wytaczadla. Otwór 12 jest 50 wypelniony elementami sprezystymi 13 majacymi np. postac waleczków, kulek lub tp, przy czym jego os jest wspólsrodkowa z osia cylindra 9. Tlok 10 jest wyposazony w okragly pierscien uszczel¬ niajacy 14, przy czym jego przesuw w cylindrze 9 55 jest mozliwy w granicach odksztalcen sprezystych tego pierscienia i wynosi ulamek milimetra. Ko¬ mora 15 cylindra 9 od strony wrzeciona 7 jest polaczona przez kanal 16 z doprowadzeniem czyn¬ nika hydraulicznego lub pneumatycznego pod cis- 60 nieniem, zas komora 17 po drugiej stronie tloka 10 jest polaczona przez kanal 18 z atmosfera.Dzialanie opisanego wyzej wytaczadla jest na¬ stepujace w czasie obróbki otworu 19 w przed- 65 miocie 20 czynnik hydrauliczny lub pneumatyczny jest odlaczony od komory 15 cylindra 9 wskutek czego trzpien 1 wytaczadla przyjmuje polozenie przedstawione na rysunku linia ciagla, a nóz 2 skrawa material. Po dokonanej obróbce doprowa¬ dza sie przez kanal 16 czynnik hydrauliczny lub pneumatyczny do komory 15 cylindra 9 wskutek czego nastepuje niewielkie przesuniecie tloka 10, przy czym jego parcie jest przenoszone wspól- srodkowo przez elementy 13 na dno otworu 12 powodujac sprezyste odgiecie trzpienia 1, który przyjmuje polozenie przedstawione na rysunku linia przerywana. Wskutek tego nastepuje odsu¬ niecie noza 2 od obrobionej powierzchni otworu 19 tak, ze w trakcie wycofywania wytaczadla z otworu nóz nie zarysowuje tej powierzchni.Odmiana wytaczadla przedstawiona na fig. 2 rózni sie od wyzej opisanej tym, ze jest wyposa¬ zona w cylindryczny otwór 21 w czesci kolnierzo¬ wej 3 lub czesci chwytowej 4 wytaczadla, którego os tego otworu jest przesunieta wzgledem osi 11 wytaczadla przy czym w otworze tym jest umiesz¬ czona sprezysta przepona 22 zacisnieta miedzy czescia kolnierzowa 3 i chwytem 4 wytaczadla i zaopatrzona w nakladke 23, za posrednictwem której oddzialywuje ona na sprezyste elementy 13, umieszczone w otworze 12 czesci kolnierzowej 3 i trzpienia 1 wytaczadla. W przedniej czesci ot¬ woru 21 jest utworzona komora cisnieniowa 15a polaczona przez kanal 16 z doprowadzeniem czynnika hydraulicznego lub pneumatycznego, zas drugostronna komora 17a jest polaczona przez ka¬ nal 18 z atmosfera.Dzialanie tej odmiany wytaczadla jest takie sa¬ mo jak dzialanie wytaczadla na fig. 1 z ta róznica, ze przesuniecia elementów 13 powodowane sa przez sprezyste ugiecia przepony 22 pod dzialaniem par¬ cia czynnika hydraulicznego lub pneumatycznego przy czym podobnie jak i poprzednio czynnik do¬ prowadzany jest po dokonanej obróbce, przed wy¬ cofaniem wytaczadlo z otworu.Wytaczadlo z urzadzeniem do odsuwania narze¬ dzia przy wycofywaniu go z otworu wedlug wy¬ nalazku moze znalezc zastosowanie zwlaszcza do wytaczarek precyzyjnych. PL