09.111.1963 dla zastrz. 12—15 17.V.1963 dla zastrz. 1—11 18.V.1963 dla zastrz. 16—22 16.VII.1963 dla zastrz. 23—29 Wlochy Opublikowano: 20.VII.1966 51459 KI. <4TSrZO— torf,A* loo i MKP F-W-f 15\Q0 UKD Twórca wynalazku i Carlo Camossi, Mediolan (Wlochy) wlasciciel patentu: Sposób tlumienia drgan i przenoszenia momentów sily za pomoca lin i urzadzenie do stosowania tego sposobu Wynalazek dotyczy sposobu tlumienia drgan, i wstrzasów przy uzyciu urzadzenia, w którym wykorzystuje sie zdolnosc lin do skrecania sie oraz ich gietkosci, przy czym moga tu byc brane pod uwage liny metalowe lub z tworzyw sztucz¬ nych. Zaleznie od szczególów wykonania urzadze¬ nie to moze sluzyc do róznych celów, np. do prze¬ noszenia momentów skrecajacych, z równoczesnym tlumieniem uderzen i drgan.Stwierdzono, ze jezeli lina, utworzona z dwóch lub wiekszej liczby skretek, z których kazda z ko¬ lei sklada sie z kilku pojedynczych wlókien czy drutów, jest poddawana skrecaniu, to wówczas moga zaistniec dwa nastepujace fakty: A. Kat skrecenia liny jest znacznie wiekszy niz kat skrecenia, jaki moznaby otrzymac poddajac dzialaniu takiego samego momentu skrecajacego jednolity przedmiot, wykonany z tego samego ma¬ terialu, co lina i majacego te same wymiary.B. Podczas skrecania liny, dzieki przemieszcza¬ niu sie wzgledem siebie pojedynczych wlókien lub drutów oraz poszczególnych skretek, na powierzch¬ ni tych elementów wystepuje tarcie, które prze¬ ciwdziala momentowi skrecajacemu i pochlania czesciowo sile, dzialajaca z zewnatrz na line. In¬ nymi slowy, praca zuzyta na skrecanie jest prze¬ ksztalcana nie tylko w energie potencjalna liny, jak to ma miejsce np. w przypadku sprezyn, ale równiez i w energie cieplna, powstala dzieki tar¬ ciu, jak np. w znanego typu urzadzeniach do lago- 10 15 20 25 30 dzenia uderzen. Oznacza to, ze skrecona line moz¬ na uwazac za zcisnieta sprezyne.W przypadku zewnetrznego momentu skrecaja¬ cego, majacego charakter posuwisto-zwrotny o skla¬ dowych harmonicznych róznego rzedu, lina moze przeto absorbowac czesc zewnetrznej energii me¬ chanicznej, zamieniajac ja na cieplo, a tym samym moze dzialac jako prawdziwy i wlasciwy wchla- niacz wstrzasów, tlumiacy drgania.Wynalazek dotyczy wszystkich tych kinema¬ tycznych i mechanicznych ukladów, jakie moga byc uzyskane przez oddzielne lub laczne wykorzy¬ stywanie wspomnianych wyzej cech, a przedmio¬ tem wynalazku jest uzycie lin poddanych napre¬ zeniom skrecajacym, ewentualnie przy równoczes¬ nym wystepowaniu naprezen zginajacych, jako ukladów tlumiacych drgania lub jako elementów lagodzacych je przy przenoszeniu sil.Na rysunku uwidoczniono przyklady i wyjas¬ niono zasady stosowania urzadzen wedlug wyna¬ lazku oraz róznych jego odmian, przy czym fig. 1 i 2 przedstawiaja najbardziej podstawowe przy¬ klady wykorzystania skrecania lin zgodnie z za¬ sadami wynalazku, fig. 3—10 przedstawiaja sche¬ matycznie bardziej zlozone przyklady zespolu we¬ dlug wynalazku, fig. 11—16 uwidoczniaja zastoso¬ wanie skrecanych lin w zlaczu uniwersalnym, a w szczególnosci fg. 11 i 12 przedstawiaja odpowied¬ nio przekrój poziomy i przekrój pionowy zestawu lin w bloku ustalajacym fig. 13 i 14 — dwa rózne 5145951459 uklady blokowania lin w miejscu ich skrzyzowa¬ nia, fig. 15 i 16 — odpowiednio widok z przodu i widok z boku, czesciowo w przekroju, urzadze¬ nia wedlug wynalazku w zastosowaniu do zlacza uniwersalnego, fig. 17—30 przedstawiaja dalsze przyklady wykonania urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku, stanowiace dalsze ulepszenie w stosunku do rozwiazan, uwidocznionych na fig. 11-—16, a mia¬ nowicie fig. 17 przedstawia sprzeglo pojedyncze, skladajace sie z dwóch prostopadlych do siebie lin, fig. 18 i 20 — widok z boku i widok z góry rdzeni sprzegla z fig. 17, fig. 19 — czlon laczacy liny z rozwidleniami, a fig. 21 — widok z góry sprzegla z fig. 17, fig. 22 — sprzeglo utworzone przez po¬ laczenie dwóch sprzegiel z fig. 17, fig. 23 — sprzeg¬ lo typu takiego, jak na fig. 17 ale z rdzeniem utwo¬ rzonym z dwóch par lin, fig. 24 — oddzielnie rdzenie sprzegla z fig. 23, fig. 25 — polaczenie dwóch sprzegiel, jak na fig. 17, za pomoca posred¬ niego kolnierza pierscieniowego, fig. 26 — szczegól sprzegla z fig. 25, fig. 27—30 — inna postac wy¬ konania sprzegla, odpowiednio w widoku z boku i w widoku z góry, fig. 31—36 — dalsze zespoly z lin do tlumienia wstrzasów, a mianowicie dwa zespoly nadajace sie zwlaszcza jako zawieszenie krosien tkackich wzglednie do maszyn pralni¬ czych, a w szczególnosci fig. 31 i 32 przedstawia¬ ja widok z boku i widok z góry asymetrycznego zderzaka dla krosien tkackich, a fig. 33 i 34 od¬ powiednio widok z boku i czesciowo w przekroju oraz widok z góry symetrycznej odmiany zderza¬ ka, zas fig. 35 i 36 — widok w dwóch prostopad¬ lych do siebie kierunkach urzadzenia do tlumienia wstrzasów i drgan typu asymetrycznego, nadaja¬ cego sie do stosowania w maszynach pralniczych.Przykladem wykorzystania skrecajacych wlasci¬ wosci liny moze byc skrecanie dowolnego rodzaju liny C, majacej jeden koniec 1 zamocowany w ukladzie nieruchomym, a drugi koniec 2 polaczo¬ ny z ukladem ruchomym (fig. 1). Dzieki duzym mozliwosciom skrecania sie liny C, ruchomy uklad, polaczony z koncem 2 liny, moze wzgledem ukla¬ du nieruchomego wykonywac znaczny nawet ruch, który jest mniejszy w kierunku, w jakim biegna skrety liny, a wiekszy w kierunku przeciwnym i który mozna regulowac za pomoca wstepnego obciazenia.Zasada ta moze byc wykorzystana np. w za¬ wiasach drzwi, ruchomych siedzeniach, siedzeniach i oparciach krzesel, róznych mechanizmach i sprzeglach róznego typu oraz we wszystkich ki¬ nematycznych i mechanicznych ukladach, w których dzieki skrecaniu liny mozna spowodowac zwol¬ niony ruch obrotowy lub wahliwy wzgledem nie¬ ruchomego punktu.Innym przykladem wykorzystania skrecajacych wlasciwosci liny w polaczeniu z jej zdolnoscia tlumienia drgan moga byc mechanizmy, w których np. posuwisto-zwrotny ruch obrotowy wystepu¬ je ze zmiennym przyspieszeniem, jak to ma miejs¬ ce w przypadku elementu uderzajacego w piono¬ wych maszynach pralniczych, w mechanizmach wycierajacych przednie szyby w pojazdach me¬ chanicznych itp. W takich urzadzeniach zastepu¬ jac lina sztywny czop, laczacy czesc napedzana z urzadzeniem napedzajacym, zapewnia sie nie tylko tlumienie ewentualnych drgan, ale przede wszystkim lagodzi sie skutki zmiennego przyspie¬ szenia w poszczególnych fazach ruchu w kierun- 5 kach przeciwnych.Z podstawowego elementu skretnego, uwidocz¬ nionego na fig. 1, mozna przez zmiane ukladu zamocowania wyprowadzac dalsze zespoly skret¬ ne, co rozszerza znacznie zastosowanie liny jako io srodka skretnego i antywstrzasowego, jak to uwi¬ doczniono w dalsfych przykladach.Przypuscmy, ze lina moze byc przeprowadzona przez punkt 1 tak, aby w punkcie przeciwleglym wzgledem punktu 2 stworzyc drugi ruchomy punkt 15 3. Otrzyma sie wówczas podwójmy element skret¬ ny, uwidoczniony na fig. 2. Umocowanie liny C przeciwdziala skrecaniu jej czesci srodkowej w punkcie 1, a konce 2 i 3 sa wolne i moga obra¬ cac sie wokól osi liny ruchem zgodnym lub nie- 20 zgodnym. Jezeli do konców 2 i 3 przylaczy sie sztywno dwa male prety 4 (fig. 3 i 3') i polaczy je ramieniem 5, wówczas ramie to bedzie moglo wy¬ konywac ruch postepowo-zwrotny dookola osi li¬ ny dzieki mozliwosci jej skrecania. Na skutek 25 zdolnosci liny do tlumienia ruch postepowo-zwrot¬ ny ramienia 5 bedzie sprezysty i tlumiony. Z kolei ramie 5 moze l5yc utworzone z podwójnego ele¬ mentu skretnego, uwidocznionego na fig. 2, przez co powstanie uklad, uwidoczniony na fig. 4. 30 Przyklady zastosowania urzadzen wywodzacych sie z ukladów uwidocznionych na fig. 2, 3, 3', 4 i 4' sa liczne. Typowym przykladem moze tu byc sprezysty tlumik wstrzasów, uwidoczniony na fig. 5 i 5' w rzucie bocznym i w widoku z przodu. 35 Sklada sie on z trzech podwójnych elementów z liny C. Przy sztywnym umocowaniu dolnej czesci 10 tego ukladu i przy przylozeniu do górnej czesci 11 zmiennej sily F, wywieranej np. przez wahajaca sie mase, uklad moze odgrywac role zcisnietej 40 sprezyny.Do ukladu przedstawionego na fig. 5 15' mozna dodac dalsze elementy podwójne, jak to uwidocz¬ niono na fig. 6. Nadajac odcinkom lin laczacych czesci 10 i 12 wlasciwosci skretne odmienne od 45 tych, jakie maja odcinki lin miedzy czesciami 10 i 11, otrzyma sie uklad nie podlegajacy prawu, majacemu zastosowanie w przypadku odksztalce¬ nia liniowego sprezyn, lecz podlegajacy szczegól¬ nemu prawu, zaleznie od celu, do jakiego uklad 50 ten zostal uzyty. Innymi slowy urzadzenie takie moze byc stosowane zamiast specjalnych sprezyn, z ta róznica, ze w odróznieniu od sprezyny moze ono byc poddawane naprezeniom nieliniowym, a tym samym posiada wlasciwosci tlumienia 55 drgan.Elementy uwidocznione na fig. 4, 4', 5, 5' i 6 moga dzialac nie tylko jako tlumiki wstrzasów sil sciskajacych (fig. 5, 5' i 6), lecz moga takze sta¬ nowic sprezysty uklad, skutecznie tlumiacy w przy- 60 padku sil dzialajacych z poslizgiem, jak to uwi¬ dacznia fig. 7. Uklad ten jest utworzony z dwóch elementów 10 i 11, majacych grupy skretnych lin C i ciegla 13, 14, do których na koncach 15 i 16 przylozone sa sily, dzialajace w przeciwnych kie- 65 runkach. Moze on dzialac sprezyscie tlumiaco w5 dwóch plaszczyznach prostopadlych do siebie, a wiec inaczej niz w znanych urzadzeniach do tlu¬ mienia wstrzasów, które moga dzialac zasadniczo w jednym kierunku.Stosujac dwa podwójne elementy prostopadle do siebie, mozna otrzymac urzadzenie kombinowa¬ ne, uwidocznione na fig. 8 i 8'. Takie urzadzenie ze skrzyzowanymi odcinkami lin moze stanowic np. zasadnicza czesc tlumika wstrzasów, dzialaja¬ cego we wszystkich trzech plaszczyznach, w któ¬ rych dzialaja sily. Mianowicie przez przymocowa¬ nie dwóch par malych pretów 24, dzialajacych na konce 20 i 21 elementu prostego 25 (góra) i dwóch par malych pretów 24', dzialajacych na konce ele¬ mentu prostego 26 (dól), otrzymuje sie uwidocz¬ niony na fig. 9, 9' sprezysty tlumik wstrzasów, dzialajacy w dowolnym kierunku. Inny przyklad urzadzenia, które mozna otrzymac przez polacze¬ nie elementów prostych lub zlozonych wedlug wy¬ nalazku przedstawiono na fig. 10, gdzie sprezyste i tlumiace dzialanie roznych pojedynczych, po¬ dwójnych lub wielokrotnych elementów liny C moze byc przenoszone na poprzeczke 3 za pomoca pretów 4. Nieruchome rdzenie 1 moga byc pola¬ czone poprzeczka 27.W przykladzie zlacza przedstawionym na fig. 11—16 odcinki 20 i 20' liny znajduja sie w otwo¬ rach wzglednie kanalach 21 i 21', wykonanych we wspólnym bloku 22 i tworzacych ze soba kat pro¬ sty lub inny, a przecinajacych sie tylko czesciowo, przy czym liny w miejscu ich skrzyzowania sa do siebie styczne. W tych punktach styku liny sa tez do siebie przymocowane przez miejscowe splaszczenia 22' scian 22 (fig. 13) lub przez umiesz¬ czenie dwóch przeciwleglych wkladek 23—23' o srednicy wiekszej od srednicy otworów i wtloczo¬ nych w te otwory pod naciskiem tak, ze wew¬ netrzne konce tych wkladek zostaja odksztalcone wokól lin w miejscu ich skrzyzowania. Wystaja¬ ce na zewnatrz konce lin, które moga byc róznej dlugosci, sa nastepnie zaciskane w chropowatych tulejkach 24, przymocowanych do konców lin pierscieniowymi zaciskami 24'. Sprezysty zespól jest wtedy gotowy do zamontowania.Na fig. 15 i 16 uwidoczniono sprezyste zlacze, wykonane przy uzyciu opisanego wyzej zespolu.Na dwóch tulejkach 25 jednej z dwóch lin 20 sa umocowane widelki 26, majace osiowa zlaczke 27, podczas gdy w polozeniu przeciwleglym, na tulej¬ kach 28 (fig. 15) sa osadzone podobne widelki 29, wyposazone w zlaczke 30, wspólosiowa ze zlaczka 27 w jej polozeniu w stanie spoczynku.Tulejki wzglednie klamry 25 i 28 sa przymoco¬ wane do odpowiadajacych im widelek, przy czym to powiazanie jest proste, gdy wykonuje sie je podczas gdy liny sa w polozeniu spoczynku. Nie¬ kiedy jednak dla otrzymania- specjalnego skutku, wyrównujacego wzajemne skrecenie lin, konce lin sa celowo wstepnie skrecone w dodatnim lub ujemnym kierunku, aby zapewnic zadany skutek.Dlugosc czesci lin wystajacych ze wspólnego blo¬ ku powinna byc obliczona i dobrana w zaleznosci od tego, czy urzadzenie ma miec slabsze czy sil¬ niejsze dzialanie tlumiace drgania oraz w zalez- 6 nosci od wielkosci momentów sil, które maja wy¬ stepowac.Przyklady uwidocznione na fig. 17—30 wyróz¬ niaja sie nastepujacymi cechami: a. Rdzen 31 jest utworzony przez liny 32 lub 5 pary lin 32', umieszczone prostopadle do siebie i umocowane centralnie w bloku 33 lub 33', ma¬ jacym korzystnie ksztalt cylindryczny. b. Konce lin sa umocowane w ramionach 34 widelek 35 za pomoca skreconego srubami kolnie- 10 rza 36, zaciskajacego kazdy koniec liny 32. Kol¬ nierz ten ma jedno lub dwa gniazda, zaleznie od tego, czy lina jest pojedyncza, czy zastosowano pa¬ ry lin. W drugim przypadku, gdy lina przylegajaca do ramienia 34 widelek zostaje zakleszczona przez 15 wrecenie nakretki 36' na sworzen gwintowany 36" kolnierza 36, zewnetrzna lina tej pary zostaje zakleszczona przez nakretke 38 na sworzniu 37.W oparciu o te dwie cechy mozna wykonywac rózne kombinacje, odpowiadajace róznym wyma- 20 ganiom, jak to przedstawiono w ponizszych przy¬ kladach. Najprostszy przyklad, przedstawiony na fig. 17, moze byc zdwojony w zlaczu uwidocznio¬ nym na fig. 22, gdzie czesc srodkowa urzadzenia jest niczym innym, jak kombinacja dwóch wide- 25 lek 35, przy czym ich czesci cylindryczne moga miec rózna dlugosc.Równiez to najprostsze urzadzenie moze byc wyposazone w rdzen w postaci bloku 33', na któ¬ rym sa umieszczone dwie pary lin 32' (fig. 23), co so czyni uklad bardziej sztywnym i rozszerza mozli¬ wosci jego stosowania. Rdzen uwidoczniony na fig. 24 moze byc utworzony z bloku 33' i dwóch tylko lin 32, umieszczonych w koncach tego blo¬ ku (fig. 26). To umozliwia umieszczenie na dwóch 35 widelkach 35 dwóch takich rdzeni, polaczonych ze soba pierscieniowym kolnierzem 40 za pomoca znanych srub 36.Zaleznie od potrzeb mozna z tych kombinacji wytwarzac dalsze, bardziej lub mniej zlozone, 40 zawsze stosujac opisane wyzej uklady wedlug wynalazku.Dalszym przykladem jest zlacze przedstawione na fig. 27—30, w którym zestaw równoleglych lin 41 jest osadzony koncami lin w kolnierzach 42 i 43, 45 umieszczonych wahliwie na srednicowo przeciw¬ leglych czopach 44 i 45, prostopadlych do siebie.Czopy 44 i 45 sa osadzone w odpowiednich widel¬ kach 46 i 47, przy czym obsady 46' i 47' tych czo¬ pów sa polaczone z walami 48 i 49 elementów pra- 5 cujacych, które maja byc ze soba sprzezone bez przenoszenia na siebie nawzajem drgan. Jezeli za¬ chodzi potrzeba uzycia dluzszych lin 41, wówczas mozna je laczyc strefowo za pomoca dodatkowych kolnierzy, nie uwidocznionych na rysunku.Na fig. 31 i 32 przedstawiono zderzak, wykonany wedlug wynalazku. Sklada sie on z nieruchomej podpory 57 i czesci ruchomej 58, polaczonych ze soba zespolem czesci tlumiacych 59. Zespól ten sklada sie z dwóch zestawów odcinków lin 53 i 53', 60 polaczonych krótkimi pretami 55. Nieruchoma pod¬ stawa sklada sie z plyty 50, przymocowanej w dowolny sposób do krosna tkackiego oraz drugiej plyty 51, przylegajacej do pierwszej plyty zlob- 65 kowana powierzchnia tak, iz dzieki uprzedniemu51459 8 mikrometrycznemu nastawieniu zapewnia sie moz¬ nosc dostosowania skrecajacego obciazenia wstep¬ nego lin tlumiacych 53 i 53'. Do drugiej plyty 51 przymocowane sa tulejki 52, przez które przecho¬ dza odcinki lin 53. Tulejki sa przymocowane do plyty za pomoca zaciskania, spawania lub odlewa¬ nia, a konce lin 53 sa zakleszczone w zewnetrz¬ nych tulejkach 54, lub w inny sposób polaczone z nimi.Zewnetrzne tulejki 54 sa polaczone z para la¬ czacych pretów 55, równoleglych do siebie, a ukos¬ nych wzgledem plyty 51 i zamocowanych przeciw¬ leglymi koncami w tulejkach 54', podobnych do tulejek 54. Tulejki posrednie 52' sa z kolei przy¬ mocowane do ruchomej plyty 56, równoleglej do plyty 511 jednym koncem osadzonej w plycie 56', prostopadlej do plyty 56 i majacej na zewnatrz czlon buforowy 58' z materialu odpornego na ude¬ rzenia. Uklad 56—56'—58' stanowi wiec czesc ru¬ choma urzadzenia, podczas gdy pozostale elemen¬ ty tworza czworoboczny uklad, który wykorzystu¬ je zdolnosc do skrecania lin 53 i 53' do hamowa¬ nia uderzajacej masy.W przykladzie urzadzenia wedlug wynalazku, uwidocznionym na fig. 33 i 34, na nieruchomej plycie podtrzymujacej 60 sa umieszczone pionowo dwa równolegle skrzydla 61, oddalone od siebie na odpowiednia odleglosc. Na tych skrzydlach 61, w dwóch równoleglych szeregach, skierowane w strone bocznych brzegów, umieszczono kilka par tulejek koncowych 62 dla odpowiedniej ilosci od¬ cinków lin 62', których wydluzone tulejki laczace 63 dzialaja jako prety laczace. Tulejki 63 sa umieszczone ukosnie do wewnatrz. Czesc ruchoma urzadzenia sklada sie z plyty 64, do której za po¬ moca trzpienia 66 jest przymocowana w polozeniu srodkowym zewnetrzna plyta zderzakowa 65.Trzpien 66 wystaje nagwintowanym koncem 66' z plyty nieruchomej 60 i za pomoca nakretek 67 jest przymocowany do tej plyty. Trzpien 66 ma równiez plyte 68, oddzielajaca od siebie tulejki laczace 63 poszczególnych par tulejek koncowych 62. Tulejka 63 polozona najbardziej na zewnatrz opiera sie o plyte 64. Urzadzenie to nadaje sie do stosowania jako zderzak w krosnach tkackich. Ma ono te zalety, ze jest otoczone w calosci szczelna oslona, obejmujaca równiez czlony regulujace. Po¬ zwala to na unikniecie zanieczyszczania urzadze¬ nia podczas pracy oraz wyklucza dostep osób, któ¬ re przez nieumiejetne obchodzenie sie moglyby to urzadzenie uszkodzic. Poza tym urzadzenie to zaj¬ muje bardzo malo miejsca i mozna je stosowac do wielu celów.Na fig. 35 i 36 przedstawiono urzadzenie wedlug wynalazku, nadajace sie do stosowania np. jako tlumik wstrzasów i drgan w urzadzeniach pralni¬ czych. Jest ono zbudowane podobnie, jak opisano wyzej w odniesieniu do fig. 31 i 32, totez pominie¬ to tu szczególowy jego opis. Nalezy tylko dodac, ze koniec 70 jest polaczony z obracajacym sie i wahajacym koszem pralki, a koniec 71 laczy sie z nieruchomym dnem zbiornika otaczajacego i pod¬ trzymujacego kosz. Oczywiscie urzadzenie to mo¬ ze byc stosowane i do innych celów, np. po od- 10 15 20 25 30 powiedniej zmianie osadzenia, czy polaczenia tak, aby je dostosowac do danych potrzeb.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc wyko¬ nane calkowicie z metalu, ewentualnie przy uzyciu tworzyw nierdzewnych, nadajacych sie szczególnie w atmosferze wilgotnej lub krodujacej. Mozna takze stosowac tu tworzywa sztuczne jako ma¬ terial konstrukcyjny lub tylko jako wykladzine. PL