Opublikowano: 5. IV. 1966 50825 Twórca wynalazku: inz. Mieczyslaw Smólka Wlasciciel patentu: Instytut Geodezji i Kartografii, Warszawa (Polska) Przyrzad rytowniczy Przedmiotem wynalazku jest przyrzad rytowniczy do rytowania znaków liniowych, Kólek pojedyn¬ czych, punktów i kólek koncentrycznych w war¬ stwach rytowniczych na dowolnym podlozu.Zadnym ze znanych przyrzadów nie mozna wy¬ konywac wszystkich wymienionych czynnosci, na¬ tomiast istnieja oddzielne przyrzady do rytowania znaków liniowych oraz zerowniki do kólek i punk¬ tów.Przyrzad rytowniczy wedlug wynalazku jest bar¬ dzo maly i prosty w budowie. Przy zastosowaniu znanych rylców rytowniczych mozna nim rytowac linie proste przy uzyciu norm.ilnej linijki, lub linie faliste prowadzac rylec po rysunku, przy czym, co jest rzecza charakterystyczna, rylec w kazdym przy¬ padku sam sie w nim ustawia w kierunku prowadze¬ nia i dzieki temu nie wymaga zmiany polozenia reki.Na rysunku fig. 1 przedstawia przyrzad w wido¬ ku z góry, fig. 2 w przekroju wzdluz linii A — A na fig. 1, fig. 3 uchwyt z ekscentrycznie nastawna igla w przekroju pionowym i fig. 4 — uchwyt w prze¬ kroju poziomym, wzdluz linii B — B na fig. 2.Do belki 1 jest zamocowana z jednej strony po¬ przeczka 2 z dwoma podporami 3, 3a, a z drugiej strony tuleja 4 z obrotowo ulozyskowanym w niej trzpfeniem 5. Na trzpieniu 5 w górnej jego czesci osadzone jest pokretlo 6, a w dolnej szesci glo¬ wica 7, z trzema plaszczyznami 8, 9, 10 polozo¬ nymi równolegle do trzpienia 5 przy czym plasz¬ czyzny 8 i 9 sa do siebie równolegle i polozo- 15 20 25 ne symetrycznie w stosunku do trzpieniu 5r a plasz¬ czyzna 10 jest polozona do nich pod katem prostym w ustalonej odleglosci e od osi obrotu trzpienia 5.Odleglosc pomiedzy plaszczyznami (8 i 9) jest zaled¬ wie okolo 0,1 mm wieksza od szerokosci trzonka rylca 12 przyciskanego do plaszczyzny 10 za po¬ moca sruby 13 w obejmie 14 zamocowanej srubami 15 do glowicy 7. Taka konstrukcja pozwala na latwe ustawienie rylca 12 dokladnie równolegle do trzpienia 5 i mocne zacisniecie go w tym poloze¬ niu, Obejma 14 ma u góry naciecie 16, w które wchodzi koniec sruby 17 wkreconej w tuleje 18 osa¬ dzona w belce 1.Podpory 3, 3a sa zakonczone kulkami 20. Do pre¬ cyzyjnej lokacji punktów i kólek sluzy linijka 21 majaca z jednej strony niewidoczne na rysunku na¬ wiercone gniazdo do oparcia podpory 3r a z drugiej strony kanal 22 do podpory 3a.Do linijki 21 przylega przesuwna oprawka 23 mo¬ cowana w nastawionym polozeniu za pomoca sruby 24 przechodzacej przez podluzna szpare 25 w linijce 21. Do oprawki 23 jest zamocowana przezroczysta plytka 26 zaopatrzona w otwór lokacyjny 27 i zna¬ czek 28.Przyrzadem wedlug projektu mozna rytowac kon¬ centryczne pojedyncze kólka, poslugujac sie znana oprawka z poprzecznie przesuwnym suwakiem lub poslugujac sie igla 30 w ekscentrycznej oprawce 31 (fig. 3), przy uzyciu której srednica rytowanego kól- 5082550825 3 4 ka zalezy od nastawienia igly 30 wzgledem osi obro¬ tu trzpienia 5. Rytuje sie pokrecajac pokretlem 6.Punkty i kólka lokuje sie precyzyjnie za pomoca przesuwnej plytki 26. W tym celu bierze sie sama linijke 21 z plytka 26 (bez przyrzadu rytowniczego), zwalnia sie prytke 26 przez odkrecenie sruby 24, a nastepnie przesuwa ja na (fig. 1 w dól) do oporu i dokreca sruba 24. W tej pozycji plytki 26 srod¬ kowy punkt znaczka 28 bedzie odpowiadac pozycji osi obrotu trzpienia 5 jeszcze nie ustawionego przy¬ rzadu. Po ustawieniu tego znaczka w zadanym punk¬ cie, ponownie zwalnia sie srube 24, odsuwa plytke 26 (do góry), ustawia przyrzad rytowniczy na linij¬ ce 21^i.. jyittje odpowiednie kólko. ^pkróccy UlowWjd znaczka 28, w plytce 26 jest '-. umieszczony lokacyjny otwór 27, spelniajacy zada- - nie podobne do znaczka 28 z tym, ze otwór 27 usta¬ wia,^aie-W*(tó*prEtfrzadu przesuwajac plytke 26 na odpowiedni znaczek kreskowy na linijce 21. W tym przypadku rytowanie odbywa sie przez otwór 27 bez potrzeby usuwania na bok plytki 26.Znaki liniowe proste i faliste, pojedyncze, pod¬ wójne lub potrójne wykonuje sie przy zastosowaniu do przyrzadu odpowiednio dobranych rylców. Nalezy tu podkreslic, ze rylec 12 w przyrzadzie wedlug wy¬ nalazku utrzymuje zawsze powierzchnie natarcia w odleglosci e w stosunku do osi obrotu trzpienia 5 i za nia, dzieki czemu przy prowadzeniu rylca po krzywej, plaszczyzna natarcia rylca ustawia sie samoczynnie prostopadle do kierunku ruchu co za¬ pewnia prawidlowe zdejmowanie warstwy.Przy szerokich rylcach ekcentrycznosc e moze nie wystarczac do dobrego prowadzenia. W tych przy¬ padkach powiekszenie mimosrodu uzyskuje sie przez wkladanie podkladek pomiedzy rylec 12 i oporowa powierzchnie 10 uchwytu. Zmiana mimosrodu jest niezbedna do prawidlowego rytówania znaków w po- 5 staci linii falistych o róznych promieniach krzywizny i róznych szerokosciach linii.Do rytówania linii prostych uchwyt winien byc unieruchomiony. Do unieruchomienia sluzy sruba 17. wkrecona w tuleje 18. Tuleja 18 jest osadzona w bel¬ ce 1 na taka glebokosc, aby sruba 17 swym zakon¬ czeniem stozkowym zaglebila sie w wyciecie 16 z niewielka sila w granicach sprezystosci. Taki uklad sruby 17 i tulei 18 zabezpiecza przed wygieciem trzpien 5 przyrzadu. PL