50174 KI 21ds, 12/03 MKP H 02 p UKD !-¦ \ • Opublikowano: 17.XI.1965 Twórca wynalazku i Bogdan Fijalkowski, Kraków (Polska) wlasciciel patentu: Uklad do usuwania wzrostu napiecia podczas obciazenia podkrytycznego prostowników i Przedmiotem wynalazku jest uklad do usuwania wzrostu napiecia podczas obciazenia podkrytycz¬ nego prostowników.W celu mozliwie najlepszego wykorzystania transformatorów prostownikowych i samych pros- 5 towników stosuje sie uklady polaczen transfor¬ matorów prostownikowych z kilku równolegle pracujacymi grupami komutacyjnymi, nazywane skladami zlozonymi — wielokrotnymi lub ukla¬ dami z dlawikami wyrównawczymi. 10 Uklady te naleza do najbardziej ekonomicznych ze wszystkich dotychczas stosowanych ukladów prostownikowych.We wszystkich tych ukladach przy pradach obciazenia mniejszych niz 0,5 do 5% pradu zna- i5 mionowego, czyli przy obciazeniu nazywanym podkrytycznym wystepuje wzrost napiecia wy¬ prostowanego w granicach 9,8 do 50% w zalez¬ nosci od ukladu.Wzrost ten tlumaczy sie niedostatecznym ma- 20 gnesowaniem dlawików wyrównawczych.Calkowite usuniecie tego wzrostu napiecia, któ¬ ry na przyklad dla ukladu 2 X 3-fazowego wy¬ nosi 15,4%, dla 3 X 2-fazowego — 50%, dla 3 X 4-fazowego —9,8% a dla 2X2X3-fazowego —19,6% 25 przy pomocy dotychczas stosowanych sposobów jest niemozliwe.Dotychczas starano sie usuwac ten wzrost na¬ piecia jedynie w jednym z ukladów wielokrot¬ nych,, a mianowicie w ukladzie 2-fazowym. 30 W tym celu przylaczano tak zwane obciazenie podstawowe nieco wieksze od obciazenia krytycz¬ nego lub sztucznie domagnesowywano dlawik wy¬ równawczy napieciem sinusoidalnym o czestotli¬ wosci 150Hz.Te dotychczas stosowane sposoby usuwania wzrostu napiecia maja jednak powazne wady, gdyz obciazanie podstawowe jest w odniesieniu do ukladu prostownikowego wiekszej mocy kosz¬ towne i czesto niemozliwe do przyjecia, natomiast sztuczne domagnesowywanie nie pozwala na cal¬ kowite usuniecie tego wzrostu napiecia i w przy¬ padku ukladu 2 X 3-fazowego zmniejsza go je¬ dynie z 15,4% do okolo 2%.Uklad wedlug wynalazku umozliwia calkowite usuwanie wzrostu napiecia podczas obciazenia podkrytycznego prostowników przez zastosowanie nowego bardziej ekonomicznego sposobu polega¬ jacego na blokowaniu siatkowym prostowników rteciowych (mutatorów) lub bramkowym prosto¬ wników pólprzewodnikowych (tyrystorów) w za¬ leznosci od pradu obciazenia.Przyklad rozwiazania ukladu do usuwania wzrostu napiecia podczas obciazenia podkrytycz¬ nego prostowników wedlug wynalazku, podano je¬ dynie dla przypadku ukladu 2 X 3-fazowego, po¬ niewaz dla innych przypadków rózni sie on jedynie liczba grup komutacyjnych, które powinny byc blokowane.Tak wiec, jezeli prad obciazenia prostownika 5017450174 asiagnle wartosc bliska Wartosci podkrytycznej, to na przyklad w ukladzie 2 X 3-fazowym za¬ wory nalezace do jednej z niezaleznych grup ko¬ mutacyjnych (na przyklad zawory nieparzyste), moga byc blokowane za pomoca siatek lub bra¬ mek sterujacych, pozostale zawory (na przyklad parzyste) tworza prosty uklad 3-fazowy, którego napiecie w stanie jalowym jest identyczne, jak dla wielokrotnego ukladu 2 X 3-fazowego, Wsku¬ tek tego wzrost napiecia nie wystapi, poniewaz praca w prostym ukladzie 6-fazowym jest unie¬ mozliwiona.W ten sposób Wszystkie grupy komutacyjne wielokrotnego- ukladu prostownikowego moga w koncu zostac zablokowane. Ostatnia niezabloko-" wana grupa komutacyjna bedzie utrzymywac na¬ piecie w obwodzie pradu stalego na skutek pradu w obwodach pomiarowych ukladu, nawet w przy¬ padku gdy prad obciazenia nie plynie.Jezeli z kolei obciazenie wzrosnie, to dopóki prad nie wzrosnie do wartosci ponadkrytycznej dostarczac go bedzie tylko grupa niezablokowana., Jednak natychmiast po przekroczeniu przez prad wartosci krytycznej zostanie odblokowana grupa tego samego zespolu.Przyklady wykonania wynalazku dla niestero- wanego zespolu prostownikowego 2 X 3-fazowego pokazano na rysunkach, na których fig. 1 i 2 przed¬ stawia uklad do usuwania wzrostu napiecia z na¬ pieciem blokujacym, wlaczonym równolegle z opornoscia katodowa Rk, natomiast fig, 3 i .4 taki sam uklad, lecz z napieciem blokujacym wlaczo¬ nym na siatki prostownika rteciowego poprzez specjalny uklad blokujacy.Przedstawione na fig. 1 i 3 schematy blokowe ukladów do usuwania wzrostu napiecia w przy¬ padku niesterowanych zespolów prostownikowych obejmuja: blok 1 zawierajacy 2 X 3-fazowy trans¬ formator prostownikowy — TP z 2-fazowym dla¬ wikiem wyrównawczym DW; blok 2 zawierajacy 6-anodowy rteciowy prostownik PR z katodowym dlawikiem DK; blok 3 zawierajacy oporniki siat¬ kowe Rs i oporniki katodowe Rt; blok 4 zawiera¬ jacy 6-fazowy transformator siatkowy z dwoma dodatkowymi uzwojeniami trójfazowymi TS; blok 5 zawierajacy przekladniki pradowe PP, transformator pomocniczy T, prostowniki pólprze¬ wodnikowe PI i P2, w ukladzie 3-fazowym most¬ kowym, opornik ogranicznika R0 i pólprzewodni¬ kowy zawór ogranicznika Z0; blok 6 zawierajacy prostownik pólprzewodnikowy P3, w trójfazowym ukladzie mostkowym. Ponadto w ukladzie na fig. 3 jest dodatkowo blok 7 zawierajacy oporniki blo¬ kady siatkowej Rb i pólprzewodnikowe zawory blokady Zb.W celu przedstawienia wlasciwosci funkcjonal¬ nych poszczególnych bloków ukladu wedlug wy¬ nalazku, w blokach tych podano podstawowy ele¬ ment budowy, jak prostownik rteciowy, transfor¬ mator, tranzystor itp. (pole lewe), charakterystyke statyczna wyidealizowana (pole prawe górne) oraz odpowiedz na wymuszenie skokowe (pole prawe dolne), na przyklad blok 5 fig. 1.Na fig. 2 i 4 przedstawiono schematy szczególo¬ we wykonania wynalazku wedlug schematów blo¬ kowych przedstawionych na fig, 1 i 3.Przedstawione na fig. 1 i 2 oraz 3 i 4 uklady do usuwania wzrostu napiecia pracuja w nastepujacy sposób: napiecie blokujace, które dostarcza pro- 5 stownik P3 nie moze byc wlaczone na stale, po¬ niewaz wtedy niemozliwe byloby odblokowanie odpowiednich zaworów prostownika rteciowego do pracy przy obciazeniu ponsdkrytycznym.Z tych wzgledów stosuje sie automatycznie dzia- io lajacy uklad, który zalacza napiecie blokujace przy niewielkim obciazeniu i wylacza je, gdy obciazenie wzrosnie.Jest to wiec uklad automatycznego blokowania i odblokowywania odpowiednich anod prostowni- 15 ka, z pradowym sprzezeniem zwrotnym, skladaja¬ cym sie z przekladników pradowych PP z trój¬ fazowym transformatorem pomocniczym T oraz prostownikiem PI, który dostarcza napiecie pradu stalego wprostproporcjonalnego do pradu obcia¬ za zenia prostownika rteciowego PR. Napiecie to jest skierowane przeciwnie do napiecia blokujacego, dostarczanego przez prostownik P3 tak, ze jezeli prad obciazenia maleje od wartosci ponadkrytycz- nych do wartosci krytycznej, to ono równiez ma- 25 leje i powoduje wzrost róznicy napiac prostowni¬ ków P3 i PI.Odpowiednia róznica tych napiec jest napieciem blokujacym. W celu unikniecia podania dodat¬ niego potencjalu na siatki prostownika PR w przy- 36 padku, gdy prad obciazenia bidzie wiekszy od zna¬ mionowego stosuje sie ogranicznik napiecia, który obejmuje opornik RQ, zawór pólprzewodnikowy Z0 i pólprzewodnikowy prostownik P2 w trójfazo¬ wym ukladzie mostkowym. Prostownik ten do- 35 starcza napiecia, o wartosci równej wartosci gra¬ nicznej prostownika PI, które porównuje sie z na¬ pieciem dostarczanym przez prostownik P3. Pod¬ czas pracy przy obciazeniu równym lub wiekszym od znamionowego napiecia prostowników P3 i PI 40 sa sobie równe, lecz przeciwnie skierowane.Róznica tych napiec jest tak skierowana, ze ma¬ lenie napiecia prostownika PI prowadzi do wy¬ tworzenia napiecia blokujacego. W przypadku zmniejszania sie pradu obciazenia obwód prado- 45 wego sprzezenia zwrotnego oddzialywuje na na¬ piecie prostownika P3 w ten sposób, ze napiecie blokujace otrzyma sie natychmiast po osiagnieciu przez prad obciazenia prostownika PR wartosci krytycznej. 50 Gdy pojawi sie prad krytyczny, to normalnie zespól prostownikowy w wielokrotnym ukladzie 2 X 3-fazowym przechodzi do pracy 6-fazowej i wtedy wystepuje wzrost, napiecia, lecz jedna z grup trójfazowych zostanie natychmiast zablo- 55 kowana i wzrost napiecia nie wystapi. Pozostala niezablokowana grupa bedzie pracowac nadal do¬ starczajac potrzebnego napiecia.W ten sposób w wieikorotnym ukladzie prosto¬ wnikowym moga w koncu zostac zablokowane 60 wszystkie grupy, oprócz jednej dowolnej grupy.Ta ostatnia niezablokowana grupa komutacyjna dostarczac bedzie potrzebnego napiecia.Jezeli z kolei obciazenie wzrosnie, to dopóki prad nie wzrosnie do wartosci ponadkrytycznej, 65 to dostarczac bedzie go tylko niezablokowana gru-5 pa, Natychmiast po przekroczeniu przez prad obciazenia wartosci krytycznej zostana odbloko¬ wane pozostale grupy.Przedstawiona na lig. 3 i 4 odmiana ukladu wedlug wynalazku rózni sie od wyzej opisanego ukladu jedynie wlaczeniem napiecia blokujacego, które wlaczone jest fta siatki prostownika rtecio¬ wego PRy poprzez opornik blokady Rb i pólprze¬ wodnikowy zawór Ztt, które sluza do rozdzielenia obwodów siatkowych prostownika PR. Natomiast uklad pokazany na lig, 1 i 2 ma napiecie blokuja¬ ce wlaczone równolegle na Jeden z dwóch opor¬ ników katodowych R* w bloku 3.Uklad do usuwania wzrostu napiecia przedsta¬ wiony na fig* 1 i 2 nadaje sie jedynie dla nieste- rowanych zespolów prostownikowych uzywanych na przyklad W trakcji elektrycznej. Natomiast uklad pokazany na fig 3 i 4 jest ukladem bar¬ dziej uniwersalnym, poniewaz mozna go zastoso¬ wac z pewnymi uzupelnieniami równiez w przy¬ padku sterowanych zespolów prostownikowych uzywanych na przyklad w napedach elektrycz- nyvh. W tym przypadku transformator siatkowy TS nalezy zastapic magnetycznym lub tranzysto¬ rowym ukladem sterowania siatkowego. Nalezy jednak wtedy do zasilania prostowników P2 i P3 zastosowac osobny transformator.* Przyklady zastosowania wynalazku dla stero¬ wanych zespolów prostownikowych przedstawiono na rysunkach fig. 5 i fig. 6.Przedstawiony na fig, 5 uklad do usuwania wzrostu napiecia obejmuje: blok 1 zawierajacy 2 X 3^fazowy transformator prostownikowy z dwufazowym dlawikiem wyrównawczym; blok 2 zawierajacy szescioanodówy prostownik rteciowy z dlawikiem katodowym; blok 5 zawierajacy trzy pfzeklardniki pradowe i pólprzewodnikowy pro¬ stownik z ogranicznikiem napiecia (blok podobny do bloku 5 na fig. 112 oraz 3 i 4); blok 7 zawie¬ rajacy uklad do rozdzielania obwodów siatkowych prostownika rteciowego (uklad analogiczny do ukladu z bloku 7 na fig. 3 i 4); blok 8 zawiera¬ jacy tranzystorowy uklad sterowania siatkowego prostownika rteciowego; blok 0 zawierajacy wzmacniacz tyratronowy o charakterystyce sta¬ tycznej podanej w prawym górnym polu bloku; blok 10 zawierajacy generator funkcji/ którego napiecie wyjsciowe odwzorowujace prad krytycz¬ ny prostownika jest funkcja napiecia sterujacego tranzystorowego ukladu sterowania siatkowego prostownika, czyli funkcje kata opóznienia za¬ plonu prostownika.- Napiecie blokujace Ub, które dostarcza wzmac¬ niacz tyratronowy stanowiacy blok 9 nie moze byc wlaczone na stale, poniewaz wtedy niemoz¬ liwe byloby odblokowanie odpowiednich zaworów prostownika rteciowego 2 do pracy przy obcia¬ zeniu ponadkrytycznym. Z tych wzgledów stosuje sie automatycznie dzialajacy uklad, który zalaczy napiecie blokujace Ub przy obciazeniu pradem o wartosci równej pradowi krytycznemu Ikr i wy¬ laczy je, gdy obciazenie bedzie wieksze od kry¬ tycznego.W przypadku sterowanego zespolu prostowniko¬ wego prad krytyczny Ikr Jfcst funkcja kata opóz- 6 hienia zaplonu a. Jezeli zastosuje sie tranzystorom wy uklad sterowania siatkowego prostownika, to hsozfta przyjac, ze prad krytyczny Ikr jGst funkcja napiecia sterujacego Ust tego Ukladu. Dlatego 5 sygnal Wartosci zadanej pradu krytycznego musi zmieniac sie zgodnie z zaleznoscia I*r *•*¦ f (U^t 69a danego sterowanego zespolu prostownikowego.W przypadku niesterowanego zespolu prostowni¬ kowego sygnal wartosci zadanej pradu krytytz* 10 nego jest staly (Ik*r — const.}.Zaleznosc Ik*r= f (Ust) otrzymuje sie przy po¬ mocy generatora funkcji stanowiacego blok 10.Przeciwnie do sygnalu wartosci zadanej pradu krytycznego 1^ wytwarzanego przez generator 15 funkcji 16 Jest skierowany sygnal wartosci rze¬ czywistej pradu obciazenia I otrzymywany za pó^ moca bloku 5. Ze Wzgledu na ogranicznik napiec cia, Jaki zawiera blok 5,' sygnal wartosci rzeczy¬ wistej pradu obciazenia prostownika I, nigdy nie 24 przekroczy wartosci odpowiadajacej pradowi obcia¬ zenia znamionowego In.Wzmacniacz tyratronowy, stanowiacy blok f zostanie wysterowany tylko wtedy, gdy sygtta* wartosci rzeczywistej pradu I z bloku 5 osiagnie a* wartosc krytyczna Ikr.Po wysterowaniu wzmacniacz tyratronowy 9 wytworzy napiecie blokujace Vh. Napiecie. to poprzez uklad sluzacy do rozdzielania obwodów siatkowych (blok 7) zostanie podane na te siatki W prostownika rteciowego stanowiacego blok 2, któ¬ re nalezy zablokowac, aby wzrost napiecia nie wystapil.W przypadku zmniejszania sie pradu obciazenia obwód ujemnego pradowego sprzezania zwrotnego 35 oddzialywuje na sygnal wartosci zadanej pradu krytycznego zadawanego przez generator fUfckcji stanowiacy blok 10 zaleznie od napiecia steruja¬ cego Ust tranzystorowego ukladu sterowania siar¬ kowego stanowiacego blok 3 w ten sposób, ze na¬ rt piecie blokujace otrzyma sie natychmiast po osiagnieciu przez prad obciazenia (sygnal war¬ tosci rzeczywistej pradu obciazenia I) prostowni¬ ka wartosci krytycznej pradu Ikr.Jezeli z kolei obciazenie wzrosnie ponad war* 46 tosc krytyczna nastepuje odblokowanie zabloko¬ wanej grupy.Przedstawiony na fig. 6 przyklad zastosowania ukladu do usuwania wzrostu napiecia dla stero¬ wanego zespolu prostownikowego rózni sie ad M przykladu uwidocznionego na fig. 5 zasada blo¬ kowania.Blokowanie odbywa sie przy pomocy tranzysto¬ rowego ukladu sterowania siatkowego, przy czym uklad do usuwania napiecia obejmuje nastepujace f5 bloki: blok 1 zawierajacy 2.X 3-fazowy transfor¬ mator siatkowy z dwufazowym dlawikiem wy¬ równawczym; blok 2 zawierajacy 6-anodowy pro¬ stownik rteciowy z dlawikiem katodowym; blok 8 zawierajacy tranzystorowy uklad sterowania siat- 0ó kowego prostownika; blok 10 zawierajacy gene¬ rator funkcji odwzorowujacy zaleznosc sygnalu wartosci zadanej pradu krytycznego Lr w fun- cji napiecia sterujacego tXst tranzystorowego ukla¬ du sterowania siatkowego; blok 11 zawiera czlon 66 „wiekszy niz", majacy wlasciwosc przekazywania50174 8 na wyjscie sygnalu proporcjonalnego do wiekszego z dwóch sygnalów wejsciowych; blok 12 zawiera¬ jacy wzmacniacz tranzystorowy o charakterystyce statycznej przedstawionej w prawym górnym polu bloku; blok 13 zawierajacy wzmacniacz tranzysto¬ rowy, sluzacy do wzmocnienia sygnalu wartosci rzeczywistej pradu obciazenia otrzymywanego z przekladnika pradowego Halla lub bocznika; blok 14 zawierajacy wzmacniacz tranzystorowy, sluzacy do wzmocnienia sygnalu pradu krytycz¬ nego zadawanego przez generator funkcji.Blokujace napiecie Ub, które w tym przypadku dostarcza wzmacniacz tranzystorowy stanowiacy blok 12 nie moze byc wlaczone na stale, poniewaz niemozliwe byloby odblokowanie odpowiednich zaworów prostownika rteciowego stanowiacego blok 2 do pracy przy obciazeniu ponadkrytycz- nym, a ponadto mialoby wplyw na sterowanie siatkowe zespolu prostownikowego. 7a tych wzgledów stosuje sie automatycznie dzialajacy uklad, który zalaczy napiecie blokujace przy obciazeniu pradem o wartosci równej pra¬ dowi krytycznemu i wylaczy je, gdy obciazenie bedzie wieksze od krytycznego. Blokada odbywa sie przez podanie poprzez blok 11 napiecia blo¬ kujacego o wartosci nieco wiekszej od pelnego napiecia sterujacego na te wejscia tranzystorowe¬ go ukladu sterowania siatkowego stanowiacego blok 8, które steruje na przyklad siatkami nie¬ parzystymi 1 — 3 — 5.Przylozenie napiecia blokujacego nieco wiek¬ szego od pelnego napiecia sterujacego na wejscie nieparzyste tranzystorowego ukladu sterowania siatkowego stanowiacego blok 8 powoduje zanik dodatnich impulsów napiecia siatkowego, czyli automatyczne zablokowanie odpowiednich anod na przyklad nieparzystych przez normalne na¬ piecie blokady siatkowej, znajdujace sie w tran¬ zystorowym ukladzie sterowania siatkowego sta¬ nowiacym blok 8. Pozostale parzyste wejscie tran- zystoroweggo ukladu sterowania siatkowego jest sterowane normalnie.Dla wartosci pradu obciazenia wiekszych od wartosci krytycznej, tranzystorowy uklad stero¬ wania siatkowego, stanowiacy blok 8 pracuje nor¬ malnie i steruje zaplonem zarówno parzystych jak i nieparzystych anod prostownika rteciowego stanowiacego blok 2.Zaleznosc Ikr = f (Ust) dla danego zespolu pro¬ stownikowego w tym ukladzie jest otrzymywana jak w ukladzie pokazanym na fig. 5 przy pomocy generatora funkcji, stanowiacego blok 10.Sygnal wyjsciowy generatora funkcji, stanowia¬ cego blok 10 jest sygnalem wartosci zadanej pra¬ du krytycznego Ik*r zaleznym od kata opóznienia zaplonu a, czyli napiecia sterujacego Ust. Sygnal ten pozostaje z kolei wzmocniony przez wzmac¬ niacz tranzystorowy, stanowiacy blok 14. Prze¬ ciwnie do sygnalu wartosci zadanej pradu kry¬ tycznego Ik*r zadawanego przez generator funkcji, stanowiacy blok 10 i wzmacnianego przez wzmac¬ niacz tranzystorowy, stanowiacy blok 14 jest kie¬ rowany sygnal wartosci rzeczywistej pradu obcia¬ zenia I otrzymywany z pradowego przekladnika Halla lub bocznika i wzmacniany przez wzmac? niacz tranzystorowy, stanowiacy blok 13.Ze wzgledu na ograniczenie sygnalu wyjsciowe¬ go wzmacniacza tranzystorowego, stanowiacego 15 blok 13, sygnal wartosci rzeczywistej obciazenia I prostownika nigdy nie przekroczy wartosci zna^ mionowej IN. Wzmacniacz tranzystorowy, stano¬ wiacy blok 12 ma charakterystyke statyczna jak pokazano w prawym górnym polu bloku 12 i zo- io staje wysterowany tylko wtedy, gdy sygnal war¬ tosci rzeczywistej pradu obciazenia I na wyjsciu bloku 13 osiagnie wartosc krytyczna Ikr.Po wysterowaniu, wzmacniacz tranzystorowy stanowiacy blok 12 wytworzy napiecie blokujace 15 Ub, które poprzez czlon „wiekszy niz", stanowiacy blok 11 zostanie podane na to wejscie tranzysto¬ rowego ukladu sterowania siatkowego, stanowia¬ cego blok 8, które steruje tylko siatkami niepa¬ rzystymi 1, 3, 5 prostownika stanowiacego blok 2. 20 W, ten sposób zostana zablokowane anody 1, 3, 5 prostownika stanowiacego blok 2 i wzrost napie¬ cia nie wystapi. Dalej pracowac beda jedynie anody 2, 4, 6, które beda dostarczac potrzebnego napiecia. 25 Wynika stad, ze w przypadku zmniejszania sie sygnalu wartosci rzeczywistej pradu obciazenia I, obwód ujemnego sprzezenia zwrotnego oddzialy-: wuje na sygnal wartosci zadanej pradu krytycz¬ nego Ik*r zadawany w zaleznosci od sygnalu ste- 30 rujacego napiecia Ust tranzystorowego ukladu sterowania siatkowego, stanowiacego blok 8 w ten sposób, ze napiecie blokujace Ub otrzyma sie natychmiast po osiagnieciu przez prad obciazenia prostownika, stanowiacego blok 2 czyli sygnal 35 wartosci rzeczywistej pradu obciazenia I wartosci: krytycznej Ikr.Sygnal napiecia blokujacego Ub w tym przypad¬ ku powinien byc nieco wiekszy od sygnalu pel¬ nego napiecia sterujacego Ust bloku 8, poniewaz 40 tylko wtedy nastapi zanik dodatnich impulsów napiecia siatkowego siatek 1„ 3, 5, co spowoduje bezzwloczne zablokowanie anod 1, 3, 5 prostow¬ nika 2 przez normalne napiecie blokady siatkowej, które jest konieczne do pracy tranzystorowego 45 ukladu sterowania siatkowego, stanowiacego^ blok 8.Jezeli z kolei obciazenie prostownika stanowia¬ cego blok 2 wzrosnie ponad wartosc krytyczna, to nastepuje bezzwloczne odblokowanie zabloko- 50 wanej grupy anod nieparzystych i zespól prosto¬ wnikowy bedzie pracowac dalej normalnie.Uklad do usuniecia wzrostu napiecia podczas obciazenia podkrytycznego prostowników rtecio¬ wych i pólprzewodników wedlug wynalazku po- 55 zwala na przerwanie pradu plynacego przez od¬ powiednie grupy komutacyjne wielokrotnego ukladu prostownikowego za pomoca napiecia sia¬ tek lub pradu bramek, przez co nie dopuszcza sie do wzrostu napiecia. 60 Siatka sterujaca nie moze wprawdzie przerwac istniejacego juz wyladowania, gdyz plazma cza¬ steczek zjonizowanych neutralizuje dzialanie ujemnego potencjalu doprowadzonego z zewnatrz.W czasie prostowania pradu zmiennego istnieja 65 jednak chwile, w których prad zmienny przecho-50174 10 dzi przez zero. W chwilach tych anody prosto¬ wnika moga byc zablokowane, jezeli do siatek zo¬ stanie przylozony potencjal ujemny wzgledem ka¬ tody. Dzieki temu zawory nalezace do niezalez¬ nych grup komutacyjnych wielokrotnego ukladu 5 prostownikowego moga byc blokowane za pomoca siatek sterujacych. Na przyklad dla ukladu 2 X X 3-fazowego pozostanie., niezablokowana jedna grupa tworzac uklad"3-fazowy."Ze wzgledu na to, ze praca 6-fazowa jest uniemozliwiona, wzrost 10 ' napiecia w ukladzie nie nastapi.W odróznieniu ,od prostowników rteciowych sterowanych „napieciowo", prostowniki pólprze¬ wodnikowe wymagaja do zaplonu pradu o okres¬ lonym natezeniu. Pod tym wzgledem sa one po- 15 dobne do ignitronów, chociaz moc potrzebna dla bramek sterujacych jest znacznie mniejsza. Dla¬ tego blokada bramkowa nie przysparza nowych problemów i rozwazania dotyczace blokady siat¬ kowej zaworów rteciowych moga byc bez wiek- 20 szych zmian zastosowane do usuwania wzrostu napiecia podczas obciazenia podkrytycznego pro¬ stowników pólprzewodnikowych.Porównanie sposobu usuwania wzrostu napiecia wedlug wynalazku ze sposobami znanymi, jest 25 szczególnie interesujace w odniesieniu do koniecz¬ nego zuzycia mocy.Sposób polegajacy na przylaczeniu obciazenia podstawowego wymaga mocy zainstalowanej od kilku do kilkunastu kilowatów. 30 Sposób polegajacy na sztucznym domagneso- wywaniu dlawika wyrównawczego pradem o cze¬ stotliwosci 150 Hz ' wymaga równiez mocy kilku kilowatów.Natomiast blokada siatkowa lub bramkowa 35 wedlug wynalazku wymaga mocy zaledwie kilku¬ dziesieciu watów.Calkowity koszt blokady siatkowej lub bramko¬ wej jest znacznie nizszy niz w przypadku dotych¬ czas znanych sposobów, zwlaszcza tych, których 43 uzywa sie w trakcji elektrycznej..Poza tym uklady blokady siatkowej lub bram¬ kowej sa niezawodne w pracy.Szczególnie latwo jest zastosowac blokade siat¬ kowa lub bramkowa w przypadku uzycia tran- 45 zystorowego ukladu sterowania siatkowego lub bramkowego.Wzrost napiecia podczas obciazenia podkrytycz¬ nego prostowników powaznie ogranicza stosowa¬ nie wielokrotnych ukladów prostownikowych w 50 wielu dziedzinach jak na przyklad w trakcji ele¬ ktrycznej, zwlaszcza przy wyzszych napieciach pradu stalego, powodujac,uszkodzenia izolacji ma¬ szyn elektrycznych (przetwornic), przepalanie sie zarówek itp. Wzrost ten jest równiez niedogodny 55 w prostownikowych ukladach napedowych pod¬ czas pracy przy malym obciazeniu.Stosujac jednak uklady blokady siatkowej lub bramkowej wedlug wynalazku, nic nie stoi na przeszkodzie, aby wielokrotne uklady prostowni- 60 kowe, które naleza do najbardziej ekonomicznych z dotychczas znanych stosowac wszedzie, ponie¬ waz zagadnienie usuwania wzrostu napiecia dzie¬ ki wynalazkowi zostalo calkowicie rozwiazane.' Wynalazek moze miec zastosowanie w trakcji 65 elektrycznej, napedach prostownikowych i hut¬ nictwie (elektroliza). . * PL