Opublikowano: 31.VIII.1965 49954 KI. 42 I, 3/08 MKP GOI UKD BIBLIOTEKA Wspóltwórcy wynalazku: dr Stanislaw Tyszkiewicz, inz. Olgierd Ger¬ lach, inz. Romuald Turynski, inz. Marian Fa- bianski Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Miesnego, Warszawa (Polska) Urzedu Polftfilowago ftlstiti Bzetzr tjflttj Iriirt) Sposób pomiaru barwy miesa i przetworów miesnych oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób mierzenia barwy miesa i przetworów miesnych w celu obiek¬ tywnego okreslenia przydatnosci surowca do wy¬ robu produktów gotowych, wzglednie w celu umozliwienia standaryzacji gotowych produktów miesnych. Przedmiotem wynalazku jest równiez urzadzenie do stosowania wspomnianego sposobu.Barwa miesa i jego przetworów jest jednym z podstawowych, a czesto jedynym sprawdzianem jakosci. Przy produkcji poszczególnych artykulów sklad surowca ustala sie na podstawie podzialu na klasy, rózniace sie miedzy innymi barwa. Do¬ tychczas jednak ocene barwy przeprowadza sie w przemysle miesnym wylacznie metoda organo¬ leptyczna, a wiec subiektywna i jako taka — bar¬ dzo niedoskonala. Istnieje wprawdzie szereg apa¬ ratów do obiektywnego mierzenia barwy cial nie¬ przezroczystych, jak na przyklad spektrofotometry odbiciowe, komparatory itp., ale nie znalazly one zastosowania do przemyslowych pomiarów barwy miesa. Przy uzyciu tych aparatów bowiem, w ce¬ lu jednoznacznego okreslenia barwy nalezy podac jej trzy parametry, a mianowicie dominujaca dlu¬ gosc fali, jasnosc fotometryczna oraz czystosc bar¬ wy, lub odpowiadajace im parametry w innych ukladach jednostek.Do wyliczenia zas tych parametrów niezbedny jest pomiar calego widma odbiciowego w zakre¬ sie widzialnym od oklo 400 do 700 milimikronów, co wymaga dlugiego czasu i aparatury o szero- 15 20 25 30 kiej skali monochromatyzacji swiatla. Poza tym przy uzyciu wspomnianych aparatów konieczne jest przygotowanie z badanych materialów próbek o okreslonych ksztaltach, co miedzy innymi prak¬ tycznie uniemozliwia stosowanie tych aparatów przy ocenie surowców miesnych na przyklad w po¬ staci calych póltuszy wolowych, wieprzowych itp* Przy stosowaniu znanych aparatów konieczne jest równiez zerowanie ich na wzorcu bieli magnezo¬ wej przed kazdym pomiarem, co jest bardzo ucia¬ zliwe w warunkach przemyslowych, gdyz wzorce te sa kruche i podatne na zabrudzenie.Slposób wedlug wynalazku umozliwia obiektyw¬ ne i szybkie przeprowadzanie pomiaru barwy mie¬ sa oraz jego przetworów w warunkach przemy¬ slowych, bez potrzeby przygotowywania próbek badanego materialu, a urzadzenie do stosowania tego sposobu jest proste w obsludze.Sposób wedlug wynalazku opiera sie na stwier¬ dzonym droga badan fakcie, ze istnieja takie od¬ cinki widma odbiciowego • miesa, które sa repre¬ zentatywne dla calego widma. Ustalono miano¬ wicie, ze odcinki te leza w zakresie zóltozielonym o dlugosci fali okolo 540 milimikronów oraz w za¬ kresie czerwonym o dlugosci fali okolo 640 mili- mikronóW. Poniewaz zas barwa poszczególnych kawalków\ miesa surowego rózni sie glównie jas¬ noscia, przeto dla ustalenia przydatnosci danej partii miesa do produkcji okreslonego artykulu wystarczy, praktycznie biorac, znajomosc war- 4995449954 4 tosci jasnosci fotometrycznej. Gotowe produkty miesne sa równiez zróznicowane pod wzgledem barwy, od jasnorózowych, peklowanych lub paste¬ ryzowanych poledwic, do ciemnobrazowej kon¬ serwy wolowej i wedlin suszonych. I w tych tez przypadkach, w danym rodzaju wyrobu, barwa, a wiec i jasnosc fotometryczna, decyduje o zali¬ czeniu produktu do odpowiedniej klasy jakos¬ ciowej.W oparciu o te spostrzezenia, pomiar barwy mie¬ sa i jego przetworów przeprowadza sie zgodnie z wynalazkiem w ten sposób, ze mierzy sie pro¬ cent swiatla odbitego i rozproszonego przez ba¬ dana powierzchnie przy uzyciu monochromatora — filtru zóltozielonego, zakladajac 100%-owe odbi- cie i rozproszenie swiatla w tych samych warun- j - \# -. t JKuch^rz^z powierzchnie wzorcowa, tak zwany ? ~ wzorzec bieli.Pd gotowego produktu miesnego, poza okreslona < ^.^5r'^! Sarwa, wymaga sie jednak równiez i trwalosci ,,' -barwy-Wiadomo, ze zauwazalne okiem odbar¬ wianie powierzchni produktów miesnych jest po¬ wodowane zmianami dominujacej dlugosci fali oraz czystosci barwy. Tak na przyklad zielenie¬ nie miesa, dyskwalifikujace calkowicie produkt, polega na przesuwaniu sie dominujacej dlugosci fali z zakresu czerwieni w zakres zieleni: W zwiaz¬ ku z tym, przy obiektywnej ocenie barwy goto¬ wych produktów miesnych, oprócz kwalifikowania danego produktu z punktu widzenia jasnosci fo¬ tometrycznej, trzeba równiez podac przedzial zmiennosci dominujacej dlugosci fali i czystosci barwy. Zgodnie z wynalazkiem w tym celu mierzy sie procent swiatla odbitego i rozproszonego przez powierzchnie badana nie tylko przy uzyciu filtru zóltozielonegoo, jak wyzej opisano, ale równiez przeprowadza sie odpowiedni pomiar przy uzyciu filtru czerwonego. Stosunek obu tych wielkosci da¬ je dodatkowe dane, niezbedne przy kwalifikowa¬ niu produktu miesnego do wlasciwej grupy ja¬ kosciowej. Klasyfikowanie to odbywa sie w opar¬ ciu o ustalone z góry normy.Przyklad wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku jest uwidoczniony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia rzut aksonometryczny calego urzadzenia, fig, 2 — przekrój pionowy sondy mie¬ rzacej, w powiekszonej skali, a fig. 3 — schemat ukladu elektrycznego urzadzenia.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z son¬ dy mierzacej li polaczonego z nia elastycznym przewodem elektrycznym 2 aparatu pomiarowo-za- silajacego 3. Sonda 1 jest wykonana w ksztalcie cylindra, otwartego z jednej strony i wewnatrz wyczernionego, na przyklad pokrytego czarnym lakierem. W cylindrze sondy 1 jest umieszczone zródlo swiatla w postaci malej zarówki 4, osadzo¬ nej w oslonie 5 tak, aby swiatlo z niej padalo tyl¬ ko w strone otwartej sciany sondy. Ponad zarów¬ ka 4, w cylindrze sondy 1 jest umieszczony foto¬ element 6, a pomiedzy zarówke i fotoelement wpro¬ wadza sie barwny filtr 9 w oprawce. W górnej Sciance cylindra sondy 1 znajduje sie przycisko¬ wy wylacznik 7 oraz srubowy wylacznik 8. Oba te wylaczniki sluza do zwierania obwodu oswietlaja¬ cego i obwodu pomiarowego. Zarówka 4 jest za¬ silana z baterii 10, która tez zasila miernik 11. Ba¬ teria 10 oraz miernik 11 sa umieszczone we wspól¬ nej obudowie, tworzac aparat pomiarowo-zasila- jacy 3. 5 W obwodzie oswietlajacym znajduje sie ponad¬ to potencjometr 12, umozliwiajacy zmniejszanie i zwiekszanie natezenia pradu, plynacego przez za¬ rówke 4, a tym samym regulowanie sily swia¬ tla przez nia wysylanego. Za pomoca miernika 11 io mozna równiez mierzyc prad w obwodzie oswietla¬ jacym, przy czym.do przelaczania sluzy przelacz¬ nik 13.Pomiar sposobem wedlug wynalazku polega na tym, ze porównuje sie w tych samych warunkach 15 ilosci swiatla odbitego i rozproszonego przez ba¬ dana próbke oraz przez wzorzec, którego odbicie i rozpraszanie swiatla przyjmuje sie za calkowite.Dla tego tez skala miernika 11 jest wycechowana w procentach. W celu wykonania pomiaru usta- 20 wia sie sonde mierzaca na wzorcu bieli, na przy¬ klad na plytce ze zmatowanego szkla mlecznego, po czym jednym z wylaczników 7, 8 zwiera sie ob¬ wód oswietlajacy i obwód pomiarowy. Swiatlo za¬ rówki 4 ulega odbiciu i rozproszeniu przez po- 25 wierzchnie wzorca i poprzez barwny filtr 9 pa¬ da na fotoelement 6. W ukladzie pomiarowym ply¬ nie prad i wskazówka miernika 11 zostaje wychy¬ lona. Przy pomocy potencjometru 12 ustawia sie te wskazówke ria skali miernika 11 na liczbie 100.Urzadzenie jest wówczas gotowe do pomiarów ro- o0 boczych. Polegaja one na przystawianiu sondy 1 do badanych powierzchni i odczytywaniu na ska¬ li miernika 11 wyniku w procentach. Elastyczny przewód 2, laczacy sonde 1 z aparatem pomiaro- wo-zasilajacym 3, moze byc dowolnie dlugi, totez 35 bez potrzeby przestawiania tego aparatu mozna przystawiac sonde 1 do powierzchni badanych, równiez do przedmiotów bedacych w ruchu, na przyklad na tasmach produkcyjnych. Aparat pomia- rowo-zasilajacy urzadzenia wedlug wynalazku jest 40 niewielki i lekki, totez za pomoca opaska, przewle¬ czonego przez nieuwidocznione na rysunku uchwy¬ ty, mozna go zawieszac na szyi osoby, prowadzacej pcmiar.Jezeli (pomiar wykonuje sie przez dluzszy czas, 45 wówczas istnieje mozliwosc spadku napiecia pra¬ du zasilajacego, powodowanego wyczerpywaniem sie baterii. Aby uniknac bledów, nalezy przeto w przerwach miedzy pomiarami sprawdzac wy- skalowanie przyrzadu na wzorcu bieli. Dla unik- 50 niecia przy tym koniecznosci kazdorazowego usta¬ wiania sondy na wzorcu bieli, co byloby klopotli¬ we i narazalo wzorzec na zabrudzenie, po wstep¬ nym wyzerowaniu, jak opisano wyzej, przelacza sie miernik 11 przelacznikiem 13 na pomiar pra- 55 du oswietlajacego i potencjometrem 12 ustawia wskazówke miernika na wybranej podzialce skali.Miedzy pomiarami wystarczy wówczas przelaczyc miernik 11 na pomiar pradu oswietlajacego, spraw¬ dzic wyzerowanie aparatu i w razie potrzeby po- 60 tencjometrem 12 sprawdzic wskazówke miernika 11 do ustalonego polozenia, co odpowiada utrzymy¬ waniu stalego natezenia pradu oswietlajacego.Jezeli urzadzenie jest wyposazone w rózne filtry, wówczas dla kazdego filtru zerowanie nalezy prze- 65 prowadzac oddzielnie.5 49954 6 Sposób wedlug wynalazku moze byc stosowany po dobraniu odopwiednich filtrów, nie tylko w przemysle miesnym, ale i w innych. Tak na przy¬ klad wykonane próby potwierdzily, ze sposób ten oraz urzadzenie nadaja sie do oceny wlókien ly¬ kowych. PL