PL49701B1 - - Google Patents

Description

(Liczba kwasowa równa sie 3, liczba zmydlenia 336, obliczona 342). 82 czesci wagowe wyzej wrzacych zwiazków przechodza przy temperaturze 120—150°C i przy cisnieniu 15 Torr.Pozostalosc stanowi 60 czesci wagowych. Z po¬ wietrza wychodzacego z reaktora oddziela sie 40 czesci wagowych l,3-dwumetylo-4-metoksymetylo- benzenu. Wydajnosc estru metylowego kwasu 2,4- dwumetylobenzoesowego wynosi 73,2% wydajnosci teoretycznej w przeliczeniu na wprowadzony do reakcji l,3-dwumetylo-4-metóksymetylabenzen..B. 483 czesci wagowych estru metylowego kwasu 2,4-dwumetylobenzoesowego utlenia sie w obecnos¬ ci 0,2% wagowych soli kobaltowych kwasów tlusz^ czowych jako katalizatora przy 1309C w strumie¬ niu powietrza o predkosci 3000 czesci objetoscio^ wych/minute i przy zawracaniu substancji orga¬ nicznych do reaktora w oiagu 48 godzin. Po. utle¬ nieniu mieszanina wykazuje liczbe kwasowa 212 i liczbe zmydlenia 551. Mieszanine te estryfikuje sie przez ogrzewanie z metanolem przy temperatu¬ rze 230°C w autoklawie. Po oddestylowaniu meta¬ nolu surowy ester oddestylowuje sie pod próznia.Otrzymuje sie przy tym po 119 czesciach wagowych 35 40 45 50 55 60/ 49701 przedgonu skladajacego sie z estru metylowego kwasu 2,4-dwumetylobenzoesowego, 346 czesci wa¬ gowych mieszaniny estrów dwumetylowych kwasu metylobenzenodwukarboksylowego, przechodzacej w temperaturach 145—160QC, przy cisnieniu 10 Torr.Pozostalosc stanowi 50 czesci wagowych. Frakcje dwuestrów rozpuszcza sie w 1,5-krotnej ilosci (wa¬ gowo) metanolu podczas ogrzewania i wydziela ester dwumetylowy kwasu metylotereftalowego z tego roztworu po ochlodzeniu do temperatury 0°C. Ester ten wytraca sie w postaci krystalicz¬ nej. *Po destylacji krystalizatu w prózni uzyskuje sie 113 czesci wagowych czystego estru dwumetylo¬ wego kwasu metylotereftalowego o temperaturze wrzenia 156°C przy 10 Torr i o temperaturze top¬ nienia 71°C. (Liczba kwasowa równa sie O, liczba zmydlenia 539, obliczona liczba zmydlenia 539).Z metanolowego lugu macierzystego uzyskuje, sie po oddestylowaniu metanolu 230 czesci wagowych 20 mieszaniny oleistych estrów (liczba kwasowa 2,3, liczba zmydlenia 497), skladajacej sie glównie z estru dwumetylowego kwasu 4-metylo-ortoftalo¬ wego. Jezeli uwzgledni sie nieprzereagowana ilosc estru metylowego kwasu 2,4^dwumetylobezoeso- 25 wego, to wydajnosc estru dwumetylowego kwasu metylobenzenodwukarboksylowego wynosi 75% wydajnosci teoretycznej, natomiast wydajnosc estru dwumetylowego kwasu metylotereftalowego wynosi 24,5% wydajnosci teoretycznej. 30 C. 150 czesci wagowych oleistej pozostalosci po oddzieleniu estru dwumetylowego kwasu metylo¬ tereftalowego, skladajacej sie glównie z estru dwu¬ metylowego kwasu 4-metyloortoftalowego utlenia sie po dodaniu 0,2% wagowych soli kobaltowych 35 kwasów tluszczowych w ciagu 42 godzin przy tem¬ peraturze 160—170°C w strumieniu powietrza (3000 czesci objetosciowych/minute). Produkt utlenienia ma liczbe kwasowa 226 i liczbe zmydlenia 671. Pro¬ dukt ten estryfikuje sie w znany sposób metanolem 40 i destyluje ester pod próznia. Po przedgonie w ilosci 54 czesci wagowych, skladajacym sie z mieszaniny estrów dwumetylowych kwasu metylóbenzenodwfu- karboksylowego, która wrze w temperaturach 150— 190^, przy cisnieniu 10 Torri wykazuje liczbe kwa- 45 sowa 3 i liczbe zmydlenia 530, uzyskuje sie 86 czesci wagowych estru trójmetylowego kwasu trójmelito- wego, o temperaturze wrzenia 190—200°C. Liczba kwasowa estru wynosi 4, liczba zmydlenia 661. Ob¬ liczona liczba zmydlenia 667. Pozostalosc stanowi 50 16 czesci wagowych. Jezeli uwzgledni sie ilosc od¬ zyskanej mieszaniny estrów dwumetylowych kwa- su metylobenzenodwukarboksylowego, to wydaj¬ nosc estru trójmetylowego kwasu trójmelitowego wynosi 74,1% wydajnosci teoretycznej. 55 Przyklad II. A. W pionowym rurowym reaktorze wykonanym z czystego aluminium, za¬ opatrzonym w doprowadzenie powietrza od dolu i w uklad chlodzacy wykonany ze stali V4A, dola- 60 czony do krócca wylotowego i przeznaczony do chlodzenia powietrza wychodzacego z reaktora i wyposazonym w naczynie absorbcyjne zawiera¬ jace wegiel aktywowany, utlenia sie 40.000 czesci wagowych l,3-dwumetylo-4-metokisymetylobenze- 65 6 nu po dodaniu 0,1% wagowych soli kobaltowej kwasów tluszczowych jako katalizatora, w stru¬ mieniu powietrza o predkosci 75—80 czesci obje¬ tosciowych/minute, przy czym stosuje sie cisnienie 5 powietrza wynoszace 1,5 atmosfery podczas utle¬ niania. Temperatura wynosi 115—120°C. Po 14,5 go¬ dzinach [mieszanina reakcyjna wykazuje Jiczbe kwasowa 248 i liczbe zmydlenia 357. Mieszanine te estryfikuje sie przez ogrzewanie z metanolem 10 w autoklawie do temperatury 230°C i oddestylo- wuje surowy ester. Uzyskuje sie przy tym: I. 31,90 czesci wagowych frakcji wrzacej przy tem¬ peraturach 102—124°C przy cisnieniu l£ Torr.Frakcja ta sklada sie przewaznie z estru mety¬ lowego kwasu 2,4^dwumetylobenzoesowego (liczba kwasowa 4,2; liczba zmydlenia 324, ob¬ liczona liczba zmydlenia 342.II. 5,30 czesci wagowych frakcji wrzacej w tempe¬ raturach 124—149°C, zawierajacej ester mety¬ lowy kwasu 2,4^dwumetylobenzoesowego i ester dwumetylowy kwasu metylobenzenodwukarbo¬ ksylowego (liczba kwasowa 22,6; liczba zmytile- t nia 426); III. 3,50 czesci wagowych pozostalosci, o tempera¬ turze wrzenia wyzszej od 150°C pod cisnieniem 13 Torr. 0,90 czesci wagowych substancji organicznych wyizolowano z powietrza wychodzacego z reakto¬ ra. Substancje te skierowano do procesu utleniania opisanego pod B.B. Mieszanine 31,9 czesci wagowych frakcji za¬ wierajacej ester metylowy kwasu 2,4-dwumetylo- benzoesowego ze stopnia A, 39,10 czesci wagowych swiezego l,3-dwumetylo-4-metoksymetylobenzenu i 0,9 czesci wagowych substancji organicznych wy¬ dzielonych z gazów po utlenieniu, utlenia sie po dodaniu 0,1% wagowych soli kobaltowych kwasów tluszczowych w strumieniu powietrza o predkosci 80—90 czesci objetosciowych/minute, pod cisnie¬ niem 1,5 atmosfery i w temperaturze 130—135°C.Po 23 godzinach utleniania mieszanine reakcyjna, która wykazuje liczbe kwasowa 276 \ liczbe zmyd¬ lenia 522 estryfikuje sie metanolem w temperatu¬ rze 225—230X! w autoklawie. Przez destylacje su¬ rowego estru rozdziela sie go na nastepujace frakcje: 1^- 13,30 czesci wagowych estru metylowego kwa¬ su 2,4-dwumetylobenzoesowego o temperaturze wrzenia 102—130°C przy cisnieniu 15 Torr, licz¬ bie kwasowej 1,1; liczbie zmydlenia 353.II. 50,20 czesci wagowych estru dwumetylowego kwasu metylobenzenodwukarboksylowego, o temperaturze wrzenia 130—156°C przy cisnie¬ niu 10 Torr (liczba kwasowa 2; liczba zmydle¬ nia 507).III. 4,50 czesci wagowych wyzej wrzacych estrów o temperaturze wrzenia 156—172**C przy cisnie¬ niu 10 Torr (liczba kwasowa 3,1; liczba zmyjch lenia 580). 11,40 czesci wagowych pozostalosci po desty¬ lacji o temperaturze wrzenia wyzszej niz 172<*C przy cisnieniu 10 Torr.7 49701 8 Z powietrza po utlenieniu oddzielono 1,00 czes¬ ci wagowych zwiazków oleistych. Zwiazki te wprowadza sie do trzeciego stopnia utleniania.C. Otrzymywanie estru dwumetylowego kwasu metylotereftalowego: 50,20 czesci wagowych mie¬ szaniny estrów dwumetylowych kwasu metylo- benzenodwukarboksylowego rozpuszzca sie w 50 czesciach objetosciowych metanolu podczas ogrze¬ wania. Mieszanine chlodzi sie do temperatury 0°C.Wytraca sie przy tym krystaliczny ester dwumety- lowy kwasu metylotereftalowego. Krysztaly od¬ dziela sie przez wirowanie, przemywa na wirówce lodowatym metanolem i suszy. Przez destylacje krystalizatu pod próznia otrzymuje sie 16,30 czesci wagowych bezbarwnego, czystego estru dwumety¬ lowego kwasu metylotereftalowego o temperaturze wrzenia 156° przy cisnieniu 10 Torr. Temperatura topnienia wynosi 71°C. Liczba kwasowa równa sie 0, liczba zmydlenia 540, obliczona liczba zmydle¬ nia 539.D. Lug macierzysty pozostaly po wykrystalizo¬ waniu estru dwumetylowego kwasu metyloterefta¬ lowego uwalnia sie przez oddestylowanie metanolu, a pozostala oleista mieszanine estrów, skladajaca sie glównie z estru dwumetylowego kwasu 4-me- tylo-ortoftalowego, wraz z substancjami organicz¬ nymi uzyskanymi w punkcie B z rozdzielacza i frakcja A II i .B III utlenia sie w obecnosci 0,1% wagowych soli kobaltowej kwasów tluszczowych w temperaturze 160—170°C w strumieniu powietrza (90 czesci' objetosciowych/minute) pod cisnieniem 1,5 atmosfer. Liczba kwasowa materialu wyjscio¬ wego wynosi 6,2; liczba zmydlenia 485. Po 15 go¬ dzinach utleniania produkt wykazuje liczbe kwa¬ sowa 250 i liczbe zmydlenia 682. Produkt ten wraz z czescia organiczna uzyskana z gazów estryfikuje sie w autoklawie metanolem w temperaturze 23€°C.Surowy ester oddestylowuje sie wraz z pozostalos¬ ciami po destylacji z stopni A I B pod próznia.W czasie tej destylacji otrzymuje sie: 1. 17,90 czesci wagowych estru dwumetylowego kwasu metylobenzenodwukariboksylowego wrza¬ cego w temperaturze 150—190°C przy cisnieniu 10 Torr (liczba kwasowa 2,7; liczba zmydlenia 535, obliczona liczba zmydlenia 539).II; .37,25 czesci wagowych estru trójmetylowego kwasu trójmelitowego o temperaturze wrzenia 190—200°C (liczba kwasowa równa sie 3; liczba zmydlenia 662, obliczona liczba zmydlenia 667). 11,35 czesci wagowych pozostalosci po desty¬ lacji.Z frakcji I otrzymuje sie w sposób opisany pod C dalsze 1,75 czesci wagowych czystego estru dwu¬ metylowego kwasu metylotereftalowego, 16,15 czes¬ ci wagowych oleistych estrów, które po oddestylo¬ waniu metanolu uzyskuje sie z lugów macierzy¬ stych i które zawieraja przewaznie ester dwumety¬ lowy kwasu 4-metyio-ortoftalowego, zawraca sie do stadium utleniania opisanego w punkcie D.Z naczynia absorbcyjnego zawierajacego wegiel aktywowany uzyskuje sie 0,9 czesci wagowych 1,3-dwumetylo-4-metoksymetylobenzenu.Bilans procesiu przedstawia sie nastepujaco: Wsad: 78,20 czesci wagowych l,3-dwumetylo-4- -metoksymetylobenzenu Uzyskane produkty: wydajnosc % wydajnosci teore¬ tycznej w stosunku do l,3-dwumetylo-4- -metoksymetyloben- zenu 1. Produkty koncowe 18,05 czesci wagowych estru dwumetylowe¬ go kwasu metlyofta- lowego 16,7 37,25 czesci wagowych estru trójmetylowego kwasu trójmelitowe¬ go 28,6 2. Produkty posrednie zawró¬ cone do reakcji 13,30 czesci wagowych estru metylowego kwasu 2,4-dwumety- lobenzoesowego 15,6 16,15 czesci wagowych estru dwumetylowe¬ go kwasu metyloben- zenodwukarboksylo- wego 149 84,75 czesci sagowych \ 75,8 Przyklad III. A. Mieszanine zawierajaca po 50 czesci wagowych l,3-dwumetylo-4-metoksyme- tylobenzenu, estru metylowego kwasu 2,4-dwume- tylabenzoesowego i estru dwumetylowego kwasu 4-metoksy-ortoftalowego utlenia sie w reaktorze zaopatrzonym w mieszadlo, doprowadzenia powie¬ trza, uklad chlodzacy, urzadzenie do wydzielania produktów i wymrazacz, po dodaniu 0,2% wago¬ wych soli kobaltowej kwasów tluszczowych w sto¬ sunku do ilosci wsadu. Do utleniania stosuje sie strumien powietrza (40 czesci objetosciowych/mi¬ nute). Temperature utrzymuje sie na poziomie 130—140QC. Po. utlenianiu przez 65 godzin produkt (102,7 czesci wagowych) wykazuje liczbe kwasowa 216 i liczbe zmydlenia 601. Z powietrza wychodza¬ cego z reaktora oddziela sie 37,7 czesci wagowych substancji organicznych. Produkt utleniania i sub¬ stancje wydzielone z powietrza estryfikuje sie ra¬ zem przez ogrzewanie z metanolem w autoklawie w temperaturze 230°C. Po oddestylowaniu meta¬ nolu surowy ester oddestylowuje sie pod próznia..Otrzymuje sie przy tym: I. 1,44 czesci wagowych mieszaniny 1,3-dwume- tylo-4-metoksymetylobenzenu i estru metylo¬ wego kwasu 2,4-dwumetylobenzoesowego. Tem¬ peratura wrzenia .90—HOTC, przy cisnieniu 14 Torr (liczba kwasowa — 1; liczba zmydle¬ nia = 228).II. 33,3 czesci wagowe estru metylowego kwasu 2,4-dwumetyloibenzoesowego, o temperaturze wrzenia 110—146°C, przy cisnieniu 13 Torr(licz¬ ba kwasowa = 0,8; liczba zmydlenia, = 349, obliczona liczba zmydlenia = 342). 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6049701 10 25 III. 76,4 czesci wagowe mieszaniny estrów dwume- tylowych kwasu metylobenzenodwukariboksy- lowego, o temperaturze wrzenia 148—185°C, przy cisnieniu 13 Torr (liczba kwasowa = 3; liczba zmydlenia = 531, obliczona liczba zmy- 5 dlenia = 539); IV. 34,4 czesci wagowe estru trójmetylowego kwa¬ su trójmelitowego, o temperaturze wrzenia 185—200°C, przy cisnieniu 13 Torr (liczba kwa¬ sowa = 4; liczba zmydlenia = 662, obliczona 10 liczba zmydlenia = 667). 4,0 czesci wagowe pozostalosci, o temperaturze wrzenia powyzej 200°C, przy cisnieniu 13 Torr. 76 czesci wagowych .frakcji estrów dwumetylo- 15 wych kwasu metylobenzenodwukarboksylowego rozpuszcza sie podczas ogrzewania w 100 czesciach wagowych metanolu. Roztwór ochladza sie do tem¬ peratury 0°C, wytraca sie przy tym ester dwumety¬ lowy kwasu metylotereftalowego w postaci kry- 20 stalicznej. Przez destylacje w prózni otrzymuje sie czysty ester dwumetylowy kwasu metylotereftalo¬ wego (liczba kwasowa = 0; liczba zmydlenia = 539, obliczona liczba zmydlenia = 539). Temperatura wrzenia 156° przy cisnieniu 10 Torr, a temperatura topnienia 71°C.B. Frakcje destylacyjne A I i A II jak równiez oleiste skladniki frakcji A III zawierajace glównie ester dwumetylowy kwasu 4-metylo-ortoftalowego, laczy sie i po dodaniu 63,3 czesci wagowych swie- 30 zego l,3-dwumetylo-4-metoksymetylobenzenu utle¬ nia ponownie w tych samych warunkach jak to opisano w punkcie A. Po utlenianiu przez 54 godzi¬ ny produkt (108,3 czesci wagowe) wykazuje liczbe kwasowa 226 i liczbe zmydlenia 650. Z powietrza 35 wychodzacego z' reaktora wydzielone zostaje 39,7 czesci wagowych oleistych substancji organicznych.Substancje te wraz z produktem utlenienia estry¬ fikuje sie razem metanolem w autoklawie w tem¬ peraturze 230°C. Po oddestylowaniu metanolu su- 40 rowy ester oddestylowuje sie pod prózni^. Otrzy¬ muje sie przy tym: I. 2,35 czesci wagowych mieszaniny 1,3-dwu- metylo-4-metoksymetylobenzenu i estru me¬ tylowego kwasu 1,4-dwumetylobenzoesowego, 45 o temperaturze wrzenia 90—115°C przy cisnie¬ niu 16 Torr (liczba kwasowa 0,7; liczba zmydle¬ nia 312).II. 30,5 czesci wagowych frakcji zawierajacej glównie estry dwumetylowe kwasu 2,4-dwu- 50 metylobenzoesowego o temperaturze wrzenia 115—144°C pod cisnieniem 16 Torr (liczba kwa¬ sowa 0,9; liczba zmydlenia 395, obliczona liczba zmydlenia 342). 55 III. 78,1 czesci wagowych frakcji estru dwumetylo- wego kwasu metylobenzenodwukarboksylowe¬ go o temperaturze wrzenia 147—190°C przy cis¬ nieniu 16 Torr (liczba kwasowa 3; liczba zmy¬ dlenia 579, obliczona liczba zmydlenia 539).IV. 48,2 czesci wagowe estru trójmet^loWl^b*kwl-:;. : *\ su trójmelitowego, o temperaturze wrzenia 190— 205°C przy cisnieniu 16 Torr (liczba kwasowa 4; liczba zmydlenia 660, obliczona liczba zmyd¬ lenia667). " -65 4,0 czesci wagowe pozostalosci, o temperatu¬ rze wrzenia powyzej 205°C przy cisnieniu 16 Torr.Z frakcji III wydziela sie w sposób opisany w punkcie A 25,0 czesci wagowych czystego estru dwumetylowego kwasu metylotereftalowego.Oleisty ester uzyskany z lugów macierzystych po oddestylowaniu rozpuszczalnika sklada sie glównie z estru dwumetylowego kwasu 4^metyloortoftalo- wego. Wszystkie otrzymane produkty, za wyjat¬ kiem zadanych produktów koncowych," a miano¬ wicie za wyjatkiem estru dwumetylowego kwasu metylotereftalowego i estru trójmetylowego kwasu trójmelitowego, mozna wraz ze swiezymi partiami l,3-dwumetylo-4-metoks3rmetylObenzenu zawrócic do procesu utleniania.Calkowita wydajnosc uzytecznych estrów z pro¬ cesu opisanego w punktach A i B (estru dwumety¬ lowego kwasu metylotereftalowego, estru trójme¬ tylowego kwasu trójmelitowego i frakcji estrów, które zawraca sie z powrotem do utleniania) wyno¬ si 78% teorii. PL PL PL PL PL PL

Claims (3)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania estru dwumetylowego kwa¬ su metylotereftalowego i estru trójmetylowego kwasu trójmelitowego, znamienny tym, ze l,3-dwumetylo-4-met0ksymetylobenzen utlenia sie za pomoca tlenu lub gazów zawierajacych tlen w fazie cieklej, ewentualnie pod zwiekszo¬ nym cisnieniem, najkorzystniej pod cisnieniem 1—10 atmosfer, jak równiez najkorzystniej w obecnosci znanych w zasadzie katalizatorów utleniania w temperaturze. 90—200*0, korzystnie 120—165°C, do kwasu 2,4-dwumetylobenzoeso- wego, kwas ten po estryfikacji do estru metylo¬ wego utlenia dalej do mieszaniny estrów mono- metylowego kwasu metylotereftalowego i mo- nometylowego kwasu 4-metylo-ortoftalowego, a z tej mieszaniny po zestryfikowaniu jej do estrów dwuimetylowych wytraca sie przez do- ^ datek metanolu czysty, krystaliczny ester dwu¬ metylowy kwasu metylotereftalowego, po czym po jego oddzieleniu i usunieciu metanolu utle¬ nia sie pozostalosc do estru dwumetylowego kwasu trójmelitowego, który estryfikuje sie do estru trójmetylowego kwasu trójmelitowego.

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze l,3-dwumetylo-4-metoksymetylobenzen wraz z mniej wiecej równymi 'czesciami wagowymi estru metylowego kwasu 2,4-dwumetylobenzo- esowego utlenia sie tlenem lub gazami zawiera¬ jacymi tlen w fazie cieklej, ewentualnie pod zwiekszonym cisnieniem, najkorzystniej pod cisnieniem 1—10 atmosfer, korzystnie w obec¬ nosci katalizatorów, w temperaturze 90—200°C, najkorzystniej 120—165°C, otrzymana mieszani¬ ne estryfikuje sie 'r metanblemY oddestylowiije v ester metylowy kwasu 2,4-dwumetylabenzoeso- J wego, który zawraca sie do utleniania i z otrzy¬ manej mieszaniny estru dwumetylowego kwasu 4-metyloortoftalowego i estru dwumetylowego kwasu metylotereftalowego, wytraca sie ester dwumetylowy kwasu metylotereftalowego przez49701 ii dodanie metanolu, a pozostaly po oddestylowa¬ niu metanolu ester dwumetylowy kwasu 4-me- tyloortoftalowego przez utlenienie i estyfikacje przeprowadza sie w ester trójmetylowy kwasu trójmelitowego.

3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze l,3-dwumetylo-4-metoksymetylobenzen wraz z estrem metylowym kwasu 2,4-dwumetylobenzo- esowego i estru dwumetylowego kwasu 4-mety- loortoftlaowego utlenia sie w fazie cieklej tle¬ nem lub gazami zawierajacymi tlen, ewentual¬ nie pod zwiekszonym cisnieniem, zwlaszcza przy cisnieniu 1—10 atmosfer, korzystnie w obecnosci katalizatorów, przy temperaturach 90—200°C, korzystnie 120—165°C, a po zestryfikowaniu za pomoca metanolu mieszaniny uzyskanej po utlenieniu najpierw oddestylowuje sie ester me- 12 tylowy kwasu 2,4-dwumetylobenzoesowego, któ¬ ry po dodaniu swiezego l,3-dwumetylo-4-me- toksymetylobenzenu zawraca sie z powrotem do utleniania, po czym wyodrebnia sie przez desty¬ lacje frakcje zawierajaca estry dwumetylowe kwasów dwukarbdksylowych, z której przez do¬ danie metanolu oddziela sie ester dwumetylo¬ wy kwasu metylotereftalowego w postaci czy¬ stej, krystalicznej, a pozostala czesc estrów dwu- metylowych kwasów dwukarboksylowych uzy¬ skana po oddzieleniu estru dwumetylowego kwasu metylotereftalowego i oddestylowaniu metanolu zawraca sie równiez do utleniania, natomiast czysty ester trójmetylowy kwasu trój¬ melitowego otrzymuje sie jako trzecia frakcje destylacji. Pckon«no dwóch poprawo! lir' :::'%Mm\<\ mmi Urzedu Patentowego ZG „Ruch" W-wa. zam. 417-65 naklad 300 egz. PL PL PL PL PL PL