Pierwszenstwo: Opublikowano: 16.VIII.1965 49526 KI. 42 k, 46/08 MKP G 01 n UKP biblioteka! Twórca wynalazku: mgr inz. Józef Stefanowicz Wlasciciel patentu: Okregowy Dozór Techniczny, Poznan (Polska) Urzedu Patentowego] Glowica ultradzwiekowa skosna Przedmiotem wynalazku jest glowica sluzaca do skosnego wprowadzania fal ultradzwiekowych do badanego osrodka w celu sprawdzenia jakosci do¬ czolowych polaczen spawanych, okreslenia stanu polaczen nitowanych oraz ujawnienia wad znaj¬ dujacych sie pod powierzchnia.Znane sa glowice utradzwiekowe skosne o róznej konstrukcji. Te znane glowice posiadaja stope wy¬ konana ze szkla organicznego z wbudowana we¬ wnatrz plytka przetwornika piezoelektrycznego, a boki stopy sa otoczone obudowa metalowa. Prze¬ strzen miedzy czescia stopy ze szkla organicznego a obudowa metalowa jest zazwyczaj wypelniona porowatym tworzywem organicznym, którego za¬ danie polega na wytlumianiu fal wzdluznych odbi¬ tych od powierzchni przylozenia.Opisane glowice posiadaja pewne wady, które ujemnie wplywaja na efektywnosc badania. Prze¬ twornik piezoelektryczny jest umocowany z nie¬ wielkim dociskiem, jednakowym na calej powierz¬ chni. Na skutek tego przetwornik posiada dlugi czas trwania drgan swobodnych, a amplituda drgan w okolicy srodka ciezkosci jest wieksza, niz w po¬ blizu krawedzi. Dalsza wada znanych glowic jest ksztalt plytki ze szkla organicznego na powierzchni przylozenia stopy, który to ksztalt nie pokrywa sie z ksztaltem wiazki fal wysylanych przez przetwor¬ nik. Wreszcie metalowa obudowa stopy pogarsza warunki przylegania stopy do powierzchni badane¬ go metalu. 20 25 Te wady konstrukcji znanych glowic ultradzwie¬ kowych skosnych sa przyczyna powstawania w cza¬ sie badan zbyt szerokiego impulsu poczatkowego na ekranie oscyloskopu, powstawania zaklócen i obni¬ zenia efektu impulsu wywolanego wada metalu.Stwierdzono, ze znacznej czesci zaklócen na ekra¬ nie oscyloskopu da sie uniknac, jezeli przetwornik piezoelektryczny w stopie glowicy zostanie doci¬ sniety do gniazda ze znaczna sila, wieksza w po¬ blizu epicentrum, a mniejsza na krawedziach. Opie¬ rajac sie na tym spostrzezeniu skonstruowano glo¬ wice ultradzwiekowa skosna wedlug wynalazku.Istota wynalazku polega na docisnieciu plytki przetwornika piezoelektrycznego za pomoca plytki stanowiacej wycinek czaszy kulistej. Tak uksztalto¬ wana plytka dociskowa, umocowana za pomoca np. wkretów wywiera na plytke przetwornika najwie¬ kszy nacisk w okolicy srodka ciezkosci.Glowica wedlug wynalazku posiada ponadto sze¬ reg dalszych nowych rozwiazan konstrukcyjnych, które moga byc wykorzystane oddzielnie, ale które daja szczególnie korzystny efekt przy ich lacznym zastosowaniu. Stopa glowicy jest wykonana w ca¬ losci ze szkla organicznego i ma ksztalt walca prze¬ cietego plaszczyzna skosna do osi walca, dzieki czemu powierzchnia przylozenia ma slad eliptycz¬ ny. Slad ten pokrywa sie ze sladem wiazki fal ultradzwiekowych, wysylanych przez pólkolisty przetwornik. Do wytlumiania fal wzdluznych" odbi¬ tych od powierzchni przylozenia zastosowano za- 4952649526 3 4 miast porowatej masy otoczonej obudowa metalowa kilka rzedów otworów, wywierconych bezposrednio w materiale stopy.Glowica ultradzwiekowa skosna wedlug wyna¬ lazku jest przedstawiona przykladowo na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny glowicy, fig. 2 — przekrój wzdluz B—B stopy z fig. 1, fig. 3 — widok stopy od dolu, a fig. 4 — przekrój poprzeczny plytki dociskowej.Do metalowego korpusu 1 jest umocowana stopa 2 wykonana ze szkla organicznego. Dolna czesc stopy posiada powierzchnie walcowa przecieta przez plaszczyzne przylozenia stopy, dzieki czemu po¬ wierzchnia przylozenia ma ksztalt eliptyczny, po¬ kazany na fig. 3. W gniezdzie stopy znajduje sie plytka przetwornika piezoelektrycznego 3 umoco¬ wana za pomoca plytki dociskowej 4 wykonanej z materialu silnie dzwiekochlonnego, np. z fibry lub tekstolitu. Plytka 4 po stronie wewnetrznej po¬ siada ksztalt wycinka czaszy kulistej o wypuklosci od 0,02 mm do 0,3 mm, najdogodniej 0,05 mm.Plytka 4 jest umocowana do stopy za pomoca wkre¬ tów 5. W korpusie 1 znajduje sie cewka 6 ukladu rezonansowego polaczona z przetwornikiem 3. Do górnej czesci korpusu 1 jest umocowany wymienny reduktor 7, który sluzy do laczenia glowicy z de¬ fektoskopami róznych typów. W stopie 2 sa wyko¬ nane otwory 8 rozmieszczone w taki sposób, ze zajmuja one obszar tlumienia fal wzdluznych odbi¬ tych od powierzchni przylozenia/Otwory 8 sa przy¬ kryte plytka 9 ze szkla organicznego.Glowica wedlug wynalazku eliminuje szumy I za¬ klócenia na ekranie oscyloskopu, poprawia czulosc i rozdzielczosc uzyskanych impulsów. Mala po¬ wierzchnia przylozenia stopy glowicy upraszcza 5 przygotowalnie przedmiotów do badania. PL