Pierwszenstwo: 49196 KI. 21 «, 37/03 - Opublikowano: 1. III. 1965 MKP UKD M Twórca wynalazku: inz. Stanislaw Witulski Wlasciciel patentu: Zaklad Badan i Studiów Teletechniki, Warszawa (Polska) Sposób sprawdzania prawidlowosci dzialania zespolów przekazniko¬ wych i urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadze¬ nie do sprawdzania prawidlowosci dzialania ze¬ spolów przekaznikowych przez wykrycie kolejnos¬ ci zadzialan (przyciagania lub zwalniania) prze¬ kazników tego zespolu oraz odstepów czasu po¬ miedzy dzialaniem kolejnych przekazników w rze¬ czywistych warunkach pracy sprawdzanego ze¬ spolu przekaznikowego. W warunkach laborato¬ ryjnych, w celu stwierdzenia poprawnosci zapro¬ jektowania zespolu przekaznikowego wynik wy¬ krywania kolejnosci zadzialan przekazników ze¬ spolu jest rejestrowany na papierze w postaci wy¬ kresu funkcjonalno-czasowego.Z wykresu tego konstruktor moze wykryc ble¬ dy w pracy zespolu oraz ich przyczyny jak rów¬ niez rezerwy w czasach dzialania przekazników, które okreslaja pewnosc dzialania zespolu prze¬ kaznikowego.W kontroli technicznej fabryki produkujacej ze¬ spoly przekaznikowe lub podczas okresowej ich kontroli w eksploatacji wynik wykrywania ko¬ lejnosci zadzialan jest porównywany z wzorcowa kolejnoscia zarejestrowana w programie.Obecnie w kazdymi z powyzszych trzech przy¬ padków stosuje sie róznego rodzaju sprzet i apa¬ rature pomiarowa. W celu poznania rzeczywistej kolejnosci dzialania przekazników zespolu pro¬ jektowanego, w laboratoriach stosuje sie miernik czasu dzialania oraz oscylografy petlicowe. Z otrzy¬ manych wyników pomiarów sporzadza sie wy- 10 15 20 25 30 kresy funkcjonalno-czasowe, które umozliwiaja poznanie jakosci i sprawnosci dzialania spraw¬ dzanego zespolu przekaznikowego.W celu stwierdzenia przez kontrole ostateczna fabryki produkujacej zespoly przekaznikowe wy¬ konuje sie specjalne stanowiska kontrolne za¬ sadniczo dla kazdego rodzaju zespolu przekazni¬ kowego.Podobnie i dla uzytkownika zespolów przekaz¬ nikowych wykonuje sie specjalne urzadzenia po¬ miarowo-kontrolne przeznaczone dla jednego lub kilku rodzajów przekazników umozliwiajace sprawdzenie poprawnosci, zgodnie z zalozeniami, dzialania zespolu w warunkach eksploatacyjnych i narzuconych tolerancji w czasach dzialania po¬ szczególnych przekazników.Znane sposoby i sprzet pomiarowy dla zespo¬ lów przekaznikowych sa bardzo róznorodne, uciaz¬ liwe w uzytkowaniu i kosztowne w wykonaniu.Sposób wedlug wynalazku usuwa powyzsze wady i niedogodnosci, poniewaz pozwala na sto¬ sowanie uniwersalnego urzadzenia, którego obslu¬ ga jest bardzo prosta. Sposób wedlug wynalazku, polega na tym, ze w celu sprawdzenia poprawnosci dzialania zespolu przekaznikowego, na przekazni¬ ki tego zespolu zaklada sie czujniki, które wykry¬ waja moment wzbudzenia uzwojenia przekaznika i tym samym moment jego zadzialania. Wytwa¬ rzane na wyjsciach czujników kryteria elektrycz¬ ne w postaci impulsów sa wzmacniane i przeka- 4919649196 zywane do czytnika, gdzie nastepuje badz zapis kolejnosci zadzialan przekazników w funkcji cza¬ su, badz porównanie momentu zadzialania okres¬ lonego przekaznika z impulsem podawanym z wzorca tj. z programu, a okreslajacym moment w jakim przekaznik ten powinien zadzialac. Dla realizacji tego sposobu wykorzystuje sie zmiany strumienia rozproszenia istniejacego wokól prze¬ kaznika lub zmiany pojemnosci utworzonej z kot¬ wicy przekaznika i elementu czujnika ustawionego w pobiizu kotwicy. Przy wykorzystywaniu zmian strumienia rozproszenia miejsce umieszczenia czuj¬ nika na przekazniku moze byc dowolne. W przy¬ padku wykorzystania zmian pojemnosci czujnik musi byc umieszczony w poblizu czesci ruchomej przekaznika tak, aby wraz z ta czescia tworzyl kondensator.Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wy¬ nalazku jest przykladowo pokazane na schema¬ tycznym rysunku, na którym fig. 1 — przedstawia uklad polaczen podzespolów dla zapisu kolejnosci dzialania przekazników zespolu, a fig. 2 — uklad polaczen podzespolów dla porównywania rzeczy¬ wistej kolejnosci zadzialan z wzorcem.Urzadzenie do sprawdzania zespolów przekaz¬ nikowych jest przeznaczone do badania popraw¬ nosci 'kolejnosci, dzialania wszystkich rodzajów zespolów przekaznikowych wykonanych z dowol¬ nego typu przekazników.Urzadzenie do sprawdzania dzialania zespolów przekaznikowych sklada sie z: czujników 1, reje¬ stratora 2, czytnika 3, urzadzenia zawierajacego program pracy zespolu przekaznikowego 4, zwa¬ nego w dalszym ciagu opisu krótko — programem.Czujnik 1 wykrywa moment zadzialania prze¬ kaznika, tj. przyciagania lub zwalniania jego kot¬ wicy. Do tego celu sa stosowane: specjalne ze¬ styki opierane o kotwice, zwojnica umieszczonaN w poblizu przekaznika, w której zmiany strumie¬ nia rozproszenia indukuja impulsy napieciowe, plytka metalowa, która wraz z czescia ruchoma przekaznika stanowi kondensator o róznej pojem¬ nosci dla stanu spoczynku i stanu pracy przekaz¬ nika, plytki Halla wytwarzajace napiecie stale za¬ lezne od wielkosci magnetycznego strumienia roz¬ proszenia panujacego wokól przekaznika.Dla zapewnienia duzej wygody w poslugiwaniu sie urzadzeniem do sprawdzania zespolów prze¬ kaznikowych oraz niewprowadzania zmian w wa¬ runkach pracy poszczególnych przekazników na¬ lezy stosowac zwojnice lub plytki Halla. Spo¬ sród tych dwóch najkorzystniej jest stosowac zwojnice, gdyz sa one tansze, czulsze i konstruk¬ cyjnie latwiej jest je dostosowac do konstrukcji typu przekazników z jakich zbudowany jest spraw¬ dzany zespól przekaznikowy.Rejestrator 2 sluzy do magazynowania infor¬ macji o dzialaniu przekazników przychodzacych z czujników 1. Istnienie rejestratora 2 jest nie¬ zbedne w celu wydluzenia czasu trwania oraz wzmocnienia elektrycznego kryterium o zadzia¬ laniu przekaznika. Informacje zmagazynowane w rejestratorze 2 sa przekazywane do czytnika 3.Czytnik 3 jest przeznaczony do podawania wyni¬ ków dzialania zespolu przekaznikowego ZP badz w postaci sygnalów optycznych lub akustycznych badz w postaci graficznej. W przypadku podawa¬ nia wyników w postaci graficznej czytnik 3 sta¬ nowi wielopisakowe urzadzenie piszace, które na 5 arkuszu papieru rysuje wykres funkcjonalno-cza- sowy badanego zespolu przekaznikowego ZP.W przypadku podawania wyników w postaci optycznej lub akustycznej czytnik 3 z fig. 1 — sklada sie z porównywacza 5 i ukladu sygnaliza- io cyjnego 6 fig. 2. Porównywacz 5 porównuje mo¬ ment zadzialania okreslonego przekaznika w spraw¬ dzanym zespole przekaznikowym ZP z impulsem elektrycznym przychodzacym z programu 4 w mo¬ mencie kiedy przekaznik ten powinien zadzialac. !5 Program 4 podaje impulsy wzorcowych momen¬ tów zadzialan poszczególnych przekazników zespo¬ lu sprawdzanego ZP z uwzglednieniem dopuszczal¬ nych tolerancji w czasach dzialania. tych przekaz¬ ników, narzuconych przez konstruktora. Gdy wy- 20 nik porównania jest pozytywny, wówczas pro¬ gram 4 powoduje wykonanie nastepnej czynnosci lub funkcji przez sprawdzany zespól przekazni¬ kowy ZP. Gdy wynik ten jest negatywny porów¬ nywacz 5 zatrzymuje program 4. Wyniki porów- ^5 nywania sa przekazywane do ukladu sygnaliza¬ cyjnego 6, który powiadamia operatora o pracy sprawdzanego zespolu przekaznikowego ZP za po¬ moca sygnalów optycznych lub akustycznych.W razie potrzeby informacja ta wraz z infor- 50 macja programu moga byc przekazane do dodat¬ kowego urzadzenia drukujacego.Blokade programu po negatywnym wyniku po¬ równywania mozna usunac recznie w celu spraw¬ dzenia poprawnosci wykonania pozostalych czyn- 35 nosci przewidzianych dla sprawdzanego zespolu przekaznikowego ZP.Program 4 stanowi urzadzenie zawierajace zbiór informacji okreslajacych pelny zakres dzialania sprawdzanego zespolu przekaznikowego ZP wraz 40 z okreslonymi momentami zadzialan poszczegól¬ nych przekazników, uwzgledniajacymi dopusz¬ czalne odchylenia w czasie ich zadzialan. Infor¬ macje tc sa zmagazynowane w pewien sposób ko¬ dowy w pamieci stalej, odznaczajacej sie latwa 45 wymiana programu. Program i z jednej strony steruje sprawdzanym zespolem przekaznikowym ZP, z drugiej zas — dostarcza niezbednych infor¬ macji dla stwierdzenia poprawnego dzialania sprawdzanego zespolu przekaznikowego ZP. 50 W przypadku stosowania urzadzenia do spraw¬ dzania prawidlowosci dzialania zespolów przekaz¬ nikowych do celów badan w laboratorium, kiedy jest trudno okreslic wlasciwe momenty zadzialan przekazników program 4 jest ograniczony jedynie 55 do roli sterowania. W tym przypadku pamiec stala moze byc dla wygody zastapiona innym urzadzeniem sterujacym.Calosc urzadzenia do sprawdzania prawidlowos¬ ci dzialania zespolów przekaznikowych, z wyjat- 60 kiem czytnika 3 w postaci wielopisakowego urza¬ dzenia piszacego, jest zbudowana z elementów elektronicznych, przy czym elementami czynnymi sa tranzystory.Urzadzenie wedlug wynalazku stanowi uniwer- 65 salny przyrzad do pomiarów i badan. Ta uniwer-49196 6 salnosc urzadzenia pozwala na produkowanie jed¬ nego typu sprzetu zamiast róznych urzadzen spe¬ cjalnie przeznaczonych do badania kazdego ro¬ dzaju zespolów przekaznikowych. Urzadzenie we¬ dlug wynalazku umozliwia zdejmowanie w spo¬ sób prosty i szybki wykresów czasowo-funkcjo- nalnych, skracajac wybitnie czas przeznaczony na badania laboratoryjne nowoopracowanego zespolu przekaznikowego. Umozliwia to okreslenie wlasci¬ wych warunków pracy zespolu przekaznikowego oraz ustalenie okreslonych tolerancji czasów dzia¬ lania poszczególnych przekazników. Zastosowane elementy elektroniczne, o wiekszej niezawodnosci oraz znacznie (o kilka rzedów wielkosci) wiekszej predkosci dzialania niz dotychczas stosowane ele¬ menty elektromagnesowe, umozliwiaja zwieksze¬ nie dokladnosci przeprowadzanych pomiarów i ba¬ dan. Ponadto w przypadku zastosowania urzadze¬ nia wedlug wynalazku jako sprzetu do sprawdza¬ nia pracujacych zespolów przekaznikowych (np. w kontroli technicznej fabryki lub w eksploatacji) otrzymuje sie dokladne sprawdzenie poprawnosci ich dzialania, a w przypadku blednego ich dzia¬ lania zlokalizowanie miejsca bledu. Te cechy urzadzenia umozliwiaja posrednio poprawienie ja¬ kosci produkcji oraz jakosci i wygody utrzyma¬ nia zespolów przekaznikowych w ruchu.Urzadzenie do sprawdzania prawidlowosci dzia¬ lania zespolów przekaznikowych moze byc stoso¬ wane do sprawdzania dzialania zespolów przekaz¬ nikowych spelniajacych dowolne funkcje, a wy¬ konanych z dowolnego typu i rodzaju przekazni¬ ków. Jedyna czescia urzadzenia, które moze ule¬ gac zmianom w zaleznosci od typu i rodzaju uzy¬ tych przekazników do budowy sprawdzanego ze¬ spolu przekaznikowego, sa czujniki 1. Koniecz¬ nosc zmiany konstrukcji czujników moze wynik¬ nac badz ze wzgledu na sposób umieszczania ich na przekaznikach, badz ze wzgledu na wymagana czulosc, badz tez z obu tych wzgledów. PL