Jesli rozpatrywac silnik wietrzny z punktu widzenia wszystkich tych warun¬ ków, jakim powinien zadosycuczynic, by stal sie rzeczywiscie uzytecznym i dostep¬ nym dla szerszego oigólu, to pomimo wszyst¬ ko, co na tern polu juz osiagnieto, nalezy stwierdzic, ze dotychczas niema wiatraka, odpowiadajacego calkowicie okreslonym i koniecznym wymaganiom, W wypadku sil¬ ników mniejszych stosunkowo nietrudno jeszcze o rozwiazanie zadawalajace, gdy chodzi jednak o silnik wietrzny wiekszy, a zwlaszcza silnik z lopatkami o wiekszej rozpietosci lub z wielkiem kolem, to zada¬ nie znacznie sie komplikuje, poniewaz sil¬ nik musi przedewszystkiem zachowac do¬ stateczna czulosc, aby kolo bylo ustawicz¬ nie nalezycie zasilane, a choragiew kierow¬ nicza nastawiana na dzialanie wia¬ tru.Duze wymiary, jakie osiaga korona urza¬ dzenia podobnego, staja sie niedopuszczal¬ ne, glównie ze wzgledu na ciezar kola sil¬ nika wietrznego oraz choragwi kierowniczej.Przesuwanie walu, spowodowane oddale¬ niem kola wietrznego od lozyska zewnetrz¬ nego, niezbedne do zapewnienia lopatkom moznosci ustawiania sie katowego, oraz przewisanie, spowodowane choragwia kie¬ rownicza kola, wywoluja naciski, powodu¬ jace szkodliwe tarcia pionowego wa¬ lu.Wynalazek niniejszy ma na celu usunie¬ cie tych róznych braków.Aczkolwiek opisany ponizej sainiK wietrzny me jest ograniczony co do wymia¬ rów, ttsuwa ^pr^eciez calkowicie oddzialy¬ wanie przewisamia tudziez powstajace przy tern qpory tarcia, oraz zapewnia wózkowi krazkowemu calkowita swoboda ruchów.Wynik tein osiaga sie dziaki umieszczeniu na wierzcholku masztu szerokiego i mocne¬ go pierscienia, po którym przesuwa sie na krazkach wózek korony, dzwigajacy cale urzadzenie. Choragiew kierownicza silnika miesci sie na koncu przeciwleglym walu, dzwigajacego kolo robocze silnika. Os wa¬ lu kola roboczego czyni z linja pozioma kat okolo 8°. Polozenie to jest konieczne, w celu przyjmowania sily parcia wiatru normalnie do plaszczyzny kola. Regulator odsrodko¬ wy, polaczony £ poszczególnemu lopatka¬ mi kola roboczego, zmienia nachylenie ru¬ chomych lopatek, obracajac je okolo odpo¬ wiednich osi w zaleznosci od szybkosci wia¬ tru i zapewnia tym sposobem prawidlowy bieg maszyny.Na rysunku przedmiot wynalazku jest przedstawiony tytulem przykladu.Fig. 1 przedstawia przekrój pionowy czesci silnika wietrznego, fig. 2—widok czesci lopatki kola roboczego, fig. 3—widok schematyczny czesci powierzchni kola silni¬ ka przykrytej lopatkami, fig. 4—widok o- góllny schematyczny silnika, fig, 5—widok oraz przekrój czesci, ustalajacej polozenie lopatek kpla wietrznego, fig. 6—widok oraz 'przekrój mechanizmu do zamocowywania lopatki na odpowiedniem ramieniu kola, fig. 7—przekrój podluzny ramienia kola roboczego, fig. 8—przekrój pionowy srod¬ kowej czesci mechanizmu z czesciami po¬ szczególnemu, umieszczonego na wierzchol¬ ku masztu silnika; przekrój ten lezy w plaszczyznie pionowej, poprowadzone) przez wal lopatkowego kola wiatrakowego i wreszcie fig. 9 przedstawia przekrój pio¬ nowy podobny do przekroju na fig. 8, lecz lezacy w plaszczyznie prostopadlej do po* przedniego.Fig. 1 i 8 przedstawiaja silnik wietrzmy, który wedlug wynalazku niniejsziego jest zbudowany na wzór wiezy 1 w ksztalcie scietego ostroslupa. Z wierzcholka tegioz sterczy ku górze pionowo umocowany w wie¬ zy wydrazony w#jj 2, w którym obraca sie wal pelny 3 dzwigajacy na koncu górnym stozkowe kolo zebate 4, zazebiajace sie z kolem stozkowemu 17, tfknocowanem na wa¬ le, dzwigajacym kolo lopatkowe silnika.Kolo to przenosi obroty kola lopatkowego na wal J.Na wierzcholku wiezy 1 sa umocowane dwie równoleglSTpoziome belki zelazne po¬ przeczne 5, na których spoczywa pierscien zelazny prowadniczy, tworzacy szyne ko¬ lowa o ksztalcie dwuteowyih 6.Po szynie tej biegnie wózek, skladaja¬ cy sie z czesci przedniej i tylnej, lezacych po stronach przeciwnych i powiazanych z* soba równoleglemi korytkowemi belkami zelaznemu 9. Dno korytka opiera sie na cze¬ sciach wspomnianych powyzej. Kazda czesc wózka jest utworzona z dwóch wspól- sirodkowych wygietych szyn korytkowych 10, pomiedzy któremi mieszcza sie dwa krazki //. Obie belki 9 z zelaza korytkowe¬ go sa wjpoblizu srodka zwiazane ize soba beleczkami 12 z zelaza teowego, pomiedzy któremi znajduje sie szescian 13, zaopa¬ trzony posrodku w otwór na wal 2. W ten sposób wózek silnika toczy sie na krazkach 11 po szynie pierscieniowej 6 okolo wa¬ lu 2.Wózek dzwiga skosny wal 14, osadzo¬ ny w lozyskach 15 i 16, z których jedno 15 na koncu wózka lezy mozliwie najblizej do piasty kola lopatkowego, a dhigie 16—po¬ srodku, mianowicie—pomiedzy obu koncami wózka. Lozyska sa urzadzone w ten spo¬ sób, ze os walu 14 otrzymuje kat nachyle¬ nia do 14°. Jest to najdogodniejszy kat do wykorzystania parcia wiatru na lopatki 23 (zazwyczaj przy ustawieniu pod katem do poziomu okolo 8° otrzymuje sie parcie nonnalme). — 2 —Pochyly wal 14 dzwiga nazewnatrz ko¬ la lopatkowego i pomiedzy lozyskami 15 i 16 stozkowe kolo zebate 17.Piasta 18 kola roboczego jest usztyw¬ niona na obu koncach krazkami 30 i 31.Krazek zewnetrzny 30 posiada w równych odstepach ramiona promieniowe prostopa¬ dle do walu W,'a krazek wewnetrzny 31 ramiona usztywniajace 20, pochylone wzgledem walu 14. Wszystkie te ramiona tkwia koncami zewnetrznemi we wspólne) obreczy 21, najipraktyczniej zelaznej o przekroju E - ksztaltnym, zgietej w odpo¬ wiedni pierscien.Jak to jednak wskazuja fig. 4, 2, 6 i 7 okolo kazdego z rami<*n 19, prostopadlych do walu 14, jest umieszczona ruchoma tu¬ lejka 22, dzwigajaca lopatke 23, najprak- tyczmiiej blaszana o ksztalcie wedlug fig. 1.Kazda tak wykonana lopatka 23 moze ob¬ racac sie okolo odpowiedniego ramienia 19, tkwiacego prostopadle do walu 14.Lopatki umocowuje sie do rurki 22 za- pomoca odpowiedniego lacznika zi zelaza plaskiego, obejmujacego obustronnie tulej¬ ke i zesrubowanego z blacha lopatki tak, jak to uwidocznia w przekroju fig. 6. Dlu¬ gosc kazdej lopatki 23 wynosi prawie dwie trzecie dlugosci ramienia, tak ze posrodku kola wietrznego pozostaje wolny otwór, przez który wiatr dziala bezposrednio na pionowa plaszczyzne 59 choragwi kierow¬ niczej silnika. W tern miejscu dzilalanie wiatru na kolo lopatkowe nie jest tak silne, wywiera on zais dzialanie najsitóeijisze pa choragiew kierownicza kola (fig. 3j^,^rzy koncu piasty tuleja kazdej lopatki 23 pow¬ siada ramie 23' (ffe 5), polaczone z kraz¬ kiem 27 pretem 26. Krazek 27 jest osadzony na wale pochylym 14 przesuwnie i moze brac udzial w ruchu obrotowym walu. W tym celu krazek 27 (fig. 1) jest zaopatrzo¬ ny na stronie zwróconej ku piascie kola ^ dwa drazki 29, rówlnolegle do walu pochy¬ lego 14 i slizgajace sie w otworach kraz- kiów 30 i 31, zaS na skonie zwróconej do stozkowego kola zebatego posiada obrecz 32, która mozna zaopatrzyc w lozysko kul¬ kowe. Z obrecza lacza sie dwa prety 33 (fig. 8), biegnace równolegle do walu 14 ku kolu stozkowemu 17, przechodzac przez dwa ucha, podtrzymywane mostkiem! 40.Latwo zrozumiec, ze ciagnienie, wywierana na pret 33 przenosi sie zapomoca obreczy 32 na pierscien 27 wykonywujacym ruch z obrotowem kolem lopatkowem silnika.Przestawienie pierscienia 27 pociaga za soba przestawienie lopatki 23 z polozenia na fig- 4 w polozenie niniej lufo wiecej zbli¬ zone do polozenia, zaznaczonego linjami kreskoWanemi.Z drugiej strony gdy oddzialywanie ciagnace na prety 26 ustanie, to, aby lopat¬ ka mogla wrócic samoczynnie do iswegcv polozenia pierwoitnego, krazek 27 jest po¬ laczony z tarczka 30 piasty kola sprezyna zwojowa usilujaca przyciagnac tuleje 27 do tarczy 31.Gdy kolo znajduje sie pod dzialaniem wiatru, mechanizm nastawczy lopatek pra¬ cuje talk, by korzystne dzialanie wiatru zmniejszyc lub, zaleznie od okolicznosci, podniesc.WedJug wynalazku niniejszego cel po- wyziszy mozna osiagnac w isposofo reczny przy pomocy tulei 34 (fig. 8), zaopatrzonej w wyzlobienie pierscieniowe, w którem slizga sie pierscien 35. Ta tuleja polaczona linka druciana z dzwignia u stóp wiezy silnika moze sie przesuwac po wale 2.Pierscien 35 posiada dwa srednicowo przeciwlegle ramiona 35', z których kazde dzwiga na koncu pret pionowy 36, prowa¬ dzony w tulei 36', umocowanej z jednegtr boku pomiedzy koncami belek zelazinych 12. Do górnego, cokolwiek sterczacego, konca preta jest przymocowana linka dru- ciaJna prowadzona krazkiem 38 do podno¬ szenia. Drugi koniec linki 37 jeist przymo¬ cowany do trzpienia 53, sterczacego jedno¬ stronnie nad jednym z 'pretów, ciegiien 33. — 3 —Aby zmiana nachylenia lopatek odby¬ wala sie samoczynnie, posrodku wózka po¬ miedzy belkami zelaznemu 12 jest urzadzo¬ ny mostek 40 (fig. 1), wykonany ze zgiete¬ go odpowiednio zelaza katowego. Pólki te¬ go katownika sa skierowane do wewnatrz, tak ze mostek swoja powierzchnia ze¬ wnetrzna stopy przylega i jest przymoco¬ wany do czesci wewnetrznych obydwóch równoleglych beleczek 9.Posrodku mostek jest przedzielony kawalkiem katownika zelaznego 39, który twcrzy pozioma rozpórke laczaca ze soba obie czesci mostka i przechodzaca tuz po¬ nad walem 14. Na tej srodkowej plaszczyz¬ nie jest umocowany pionowy pelny wal 41, na którym obraca sie kolo zebate 42i pola¬ czone z Osia 43 regulatora odsrodkowego 44, bioracego udzial w ruchu obrotowym kola zebatego 42, Regulator jest zaopa¬ trzony w tuleje 45 z pierscieniowem wyzlo¬ bieniem, w którem sie slizga pierscien 46, wyposazony w dwa ciegna 47, przechodzav ce przez dwa otwory w górnej sciance 48 mostka. Ciegna moiga sie poruszac naprzód i wstecz, nie uczestniczac przytem w ruchu obrotowym regulatora 44, oraz uruchomia¬ ja dwie symetryczne - dzwignie kolankowe 49, wahajace sie na poziomych czopach 50, tkwiacych w belkach 51 wiazacych mo¬ stek z belkami wspornikowemi 9.Ramiona kazdej dzwigni 49 sa zakon¬ czone czescia prowadzaca, wewnatrz której porusza sie trzpien prowadniczy. Czesc ta obejmuje wystep odpowiedniego ciegna 47.Drugi koniec kazdego ramienia posiada wi¬ delki 52, zaczepione o trzpien 53, (tkwiacy w kazdem ciegnie 33.Kolo stozkowe 17, zaklinione na wale, zazebia sie z kolem 42, które napedza os regulatora.Regulator dziala w sposób nastepujacy: Gdy silnik obraca sie normalnie,lopatki kola sa w polozeniu mniej lub wiecej odchyleniem od kierunku wiatru. Gdy jednak szybkosc obrotu, wobec przybierajacej sily wiatru, przekroczy dopuszczalna granice, kule re¬ gulatora zaczna sie oddalac od siebie oraz podnosic ku górze, przyczem tuleja 45 oraz pierscien 46 przesuwaja sie pod dzialaniem sily ciagnacej do góry oraz za posrednic¬ twem ciegna 47. Wobec tego dzwignia ko¬ lankowa 49 zostanie przesunieta w taki sposób, ze widelkami 52 wywrze nacisk na czop 53 ciegna 33, które ze swej strony po¬ ciagnie pierscien 32 ku tylowi. Tuleja 27 oraz ciegno 26 wywoluja ruch obrotowy lo¬ patek. Gdy tylko chyzosc wiatru przekrój czy pewna granice, przyczem lopatki obra¬ caja sie do wiatru samoczynnie i wymaga- ja przeto malego kata parcia wiatru i coraz to mniejszej powierzchni roboczej, która zdaza do granicy czyli do polozenia skraj¬ nego, gdy powierzchnia redukuje sie do krawiedzi. Gdy przeciwnie szybkosc wia¬ tru maleje, szybkosc obrotowa kul regula¬ tora zmniejsza sie, ich odrzut od osi obrotu staje sie mniejszy, pierscien obejmujacy opada, oddzialywanie ciagnace pretów-cie- gien oraz dzwigni kolankowych wreszcie ustaje oraz sprezyny 28 sciagaja tuleje 27 ku przodowi, tak ze kat pochylenia lopatek wzraista, wobec czego wzrastaja powierzch'- nie lopatek, poddanych dziialaniiu wiatru, i szybkosc obrotu silnika znowu wzrasta.W ten sposób zachodzi stale dla wszelkiej sily parcia wiatru wyrównanie szybkosci obrotu silnika, co w swym wyniku zapewnia równy bieg walu przenoszacego prace sil¬ nika.Urzadzanie jest oprócz tego uzbrojone w choragiew kierownicza. Sklada sie ona z zelaznej podstawy 55, przymocowanej z jednej strony srubami 56 i 57 do belek wspornikowych 9 wózka, a z drugiej stro-^ ny sruba 58 do górnej czesci mostka. Ten szkielet dzwiga pionowa plaska blache 59, która odgrywa role choragwi kierowni¬ czej.Dzialanie wiatru na choragiew* wywoluje ruch wózka, z calem urzadzeniem obraca go okolo walu wydrazonego 2 i utrzymuje — 4 —samoczynne kolo lopatkowe w polozeniu wlasciwem wzgledem kierunku wiatru.Przedmiot wynalazku niniejszego zna¬ mionuje sie swa prawidlowa praca dostoso¬ wujaca sie samoczynnie do wszelkich wa¬ runków wiatru. We wszystkich znanych silnikach wietrzonych z ruchomemi i regu¬ lowanemi zapomoca regulatorów odsrodko¬ wych lopatkami piasta kola muisi byc od¬ sunieta od wiezy dostatecznie daleko, by lopatki mogly sie swobodnie obracac okolo swych osi. Stad pochodzi wyginanie sie wa¬ lu pomiedzy zewnetrznem lozyskiem wózka a piasta kola. Wskutek tego powieksza sie tarcie przy ruchu walu pionowego, które wywoluje utrudnione przesuwanie korony silnika przy pracy choragwi kierowniczej, Zmniejsza to wydajnosc przy nakierowywa- niu sie kola lopatkowego wedlug wiatru.Ta niedogodnosc jest bardzo dotkliwa szczególnie wówczas, gdy chodzi o urzadze¬ nia o znaczniejszych wymiarach. W rzeczy¬ wistosci wówczas przeginanie odgrywa role tern wieksza, im wieksza jest szerokosc lo¬ patek i tarcie walu glównego, wywolane w takich warunkach, staje sie tak znaczne, ze niweczy korzystne dzialanie choragwi kierowniczej. Nie da sie tutaj zastosowac sposób, polegajacy na tern, ze w celu wy¬ równania wagi kola lopatkowego umieszcza sie naprzeciwko choragwi kierowniczej cie¬ zar wyrównawczy, poniewaz takie wyrów¬ nywanie bedzie pozornem. Jesli, rzeczywi¬ scie taki ciezar wyrównawczy zatrzyma sie w plaszczyznie pionowej, przechodzacej przez wal kola wietrznego oraz choragiew kierow¬ nicza, to bynaijimniej nie ostoi sie w pla¬ szczyznie pionowej odchylonej o pewien kat od powyzszej, a tern bardziej nie w plaszczyznie skreconej o kat 90° wzgledem powyzszej, bowiem jedynie tylko os glów¬ na przeszkadza koronie silnika odchylac sie.Te niedogodnosc usuwa niniejszy wyna¬ lazek zapomoca pierscienia prowadniezego 6 oraz wózka. Pierscien ten, zimocowany na stale z wieza, tworzy dokola jej wierzchol¬ ka mocna podstawe i pozwala przytern lo¬ patkom 23 swobodnie obracac sie okolo swych osi, nie wymagajac przedluzenia wa¬ lu 14. W ten .sposób tworzy on pewna pod¬ stawe, na której spoczywa cala korona sil¬ nika, a ciezar zwisajacego kola lopatkowe¬ go oraz choragwi kierowniczej dzialaja w dwóch srednicowo przeciwleglych punk¬ tach, mianowicie, ciezar powyzszy przenosi sie na szyne 6 poprzez; krazki 11. PL