Pierwszenstwo: op«wik...n.: jo knot 1955 48466 ki. ^ io d i/ca—- MKP B 23 f H(X) UKD Twórca wynalazku i Piotr Moroz, Warszawa (Polska) wlasciciel patentu: I ^ - U O i ii K A Sposób obróbki kol zebatych o duzych modulach i frezarka do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób obróbki kól zebatych o duzych modulach i frezarka do stosowania tego sposobu.Znane dotychczas sposoby i obrabiarki do obróbki kól zebatych o duzych modulach posia¬ daja te wade, ze duza ilosc materialu usuwana jest z luk miedzyzebnyeh w formie wiórów, co pociaga za soba znaczna strate czasu, wymaga duzej mocy silników, kosztownych narzedzi, a wystepujace duze sily skrawania powoduja szybki spadek dokladnosci obrabiarki.Powyzszej wady nie posiada sposób obróbki d frezarka do obróbki kól zebatych o duzych mo¬ dulach do wykonywania tego sposobu wedlug wynalazku.Nacinanie zebów odbywa sie metóda podzia¬ lowa w dwóch etapach: obróbka zgrubna i ob¬ róbka wykanczajaca.Sposób obróbki zgrubnej zebów prostych pole¬ ga na wycinaniu materialu z luk miedzyzebnych w sposób podany na figurze 1 b i figurze 2, oraz obróbce spodu luk miedzyzebnych frezem tarczo¬ wym zgodnie z fig. 3. Wedlug rozwiazania fig.Ib wycinanie materialu odbywa sie za pomoca dwóch par pilek, osadzonych na dwóch wrzecio¬ nach, przy czym plaszczyzny boczne pilek wew¬ netrznych ustawia sie prostopadle do linii przy¬ poru ,kola {sitycznie do bocznych profili zebów -w. okolicy kola podzialowego) zgodnie z fig. 2. 20 30 OcUeglosc miedzy para pilek Ustala sie zaleznie, od modulu obrabianego kola.Do obróbki zgrubnej kól o zebach prostych moga byc równiez stosowane metody wycinania podane na fig. la, z wierceniem wstepnym otwo¬ ru w podstawie luki.Wymiar „A" rozstawienia frezów jest oblicza-, ny teoretycznie w zaleznosci od ilosci zebów, karta przyporu i modulu kola oraz przyjetego naddatku na obróbke wykanczajaca.Dla przykladu dla kola o zebach prostych o 120 zebach, module 24 i kacie przyporu 20°, wymiar „A" wynosi 996,32 mm + 2d, gdzie d- naddatek na obróbke wykanczajaca na strone zeba.Przy obróbce zgrubnej kól zebatych c ze¬ bach skosnych mozna stosowac frezy tarczowe lub trzpieniowe, fig. lc, Id) ustawianie frezów tarczowych podane jest w fig. 4.Wymiar „As" oblicza sie równiez w zaleznosci od ilosci zebów, modulu, kata pochylenia zebów, kata przyporu oraz naddatku na obróbke. Przy zebach skosnych nalezy stosowac frezy tarczowe o lekko stozkowych plaszczyznach bocznych, któ¬ rych tworzace powinny byc ustawione prosto¬ padle do linii przyporu kata na srednicy po¬ dzialowej.Obróbka wykanczajaca zebów wykonana jest za pomoca dwóch frezów palcowych profilowych,-\ rozstawionych na odleglosp, ,,A" lufo „j^ m%^48466 dzy bocznymi profilami frezów, wzglednie * za pomoca dwóch frezów profilowych tarczowych.Stosowanie frezów palcowych wymaga uzycia suportów katowych, stanowiacych wyposazenie specjalne obrabiarki.Konstrukcja frezarki do obróbki kól zebatych o duzych modulach wedlug podanego sposobu, jest wyjasniona na zalaczonych rysunkach, na których fig. 5 przedstawia przykladowo rozwia¬ zanie frezarki z widoku z przodu i przekrój jej stolu, fig. 6 widok boczny frezarki, fig. 7 prze- tórój urzadzenia podzialowego i przekrój napedu slimacznicy - dyferencjalu, fig. 8 konstrukcje na¬ pedu frezarki, fig. 9 przekrój podluzny i widok z -przodu przyrzadu 'do ustawienia frezów na wy¬ magana odleglosc, fig. 10 — przekrój, widok z przodu i z góry uniwersalnego przyrzadu wiert¬ niczego, oraz fig. lOa — przekrój prowacfri!tefr Eter^i. ziomej przyrzadu oraz konstrukcje je^ prowa-* dzenia.Frezarka wedlug wynalazku sklada sie podsta¬ wy 1 (fig. 5 i 6) z fulozyskowanym na niej sto¬ lem 2, loza 3, przykreconego do podstawy, po którym moze sie przesuwac stojak 4, za po¬ moca silnika 24 i sruby 25. Stojak 4 posiada ; dwie pasry pionowych prowadnic rozstawionych symetrycznie w stosunku do osi maszyny.Po prowadnicach stojaka moga sie przesuwac sanie 5 z osadzonymi na nich skretnymi suponta- mi 6. Na suportach osadzone sa wrzeciona 7 z zamocowanymi na ich czolach frezami 8. Wrze¬ ciona isa napedzane za posrednictwem skrzynek napedowych 9.Do posuwu równoczesnego pionowego san slu¬ za sruby pociagowe 27, a niezalezne przestawie¬ nie polozenia san moze sie odbywac przy pomocy kólek recznych 28. Przeciwwagi 26 sluza do wy¬ wazenia san.Dla regulacji posuwów san sluza kola zmiano¬ we 19. Gitara dyferencjaliu 20 sluzy do ustalenia dodatkowego skretu stolu przy frezowaniu kól o zebach skosnych.Stól frezarki osadzony na lozyskach tocznych 11 i 12 obracany jest za pomoca slimacznicy 10 i slimaka, osadzonego na walku 17. Okresowy obrót stolu o 1 podzialke przy nacinaniu zebów odbywa isie od silnika 23 przez krzyz maltanski, kolo poidzialowe 15, gitare kól zmianowych 14 i walek 17 slimaka.Dla otrzymania ciaglego obrotu stolu przy u- stawianiu przedmiotu, przekladamy kolo po¬ dzialowe 15 na walek 16, który otrzymuje naped od silnika 18. Gitara podzialowa i kola napedowe osadzone sa w korpusie 13, przykrecanym do podstawy.Do podstawy maszyny zamocowana jest obsada 30 uniwersalnego przyrzadu wiertniczegOi, a do stojaka obsiada 29 przyrzadu do ustawienia polo¬ zenia frezów.Mechanizm podzialowy przedstawiony jaat na «* 7.K«©ed od silnika 1 sasoez fcolo pasowe 2 i sli- ftafc ^emeamy Jest nik ^macznaee 3, osadzao- pa |H »MpftJn.yniL wafle * « ^oem 5 pszaafarzen- 10 15 Krzywka 6 ski±y do wylaczania i namowiama silnika elektrycznego 1 po kazdym pelnym obro¬ cie palca. Jeden obrót palca 5 z osadzona ma nim rolka powoduje obrót krzyza maltanskiego o J/4 obrotu. Ruch obrotowy krzyza maltanskiego przenoszcmy jest przez dyferencjal 8, kolo po¬ dzialowe 9, dwa kola posrednie 11 i kolo 12, ko¬ la zmianowe 14, 15, 16 i 17 gitary podzialowej 13 na walek 18 slimaka podzialowego 19.Dobór kól zmianowych gitary podzialowej za¬ lezny jest od ilosci zebów nacinanego kola, tak aby jednemu obrotowi palca krzyza maltanskie¬ go odpowiadal obrót stolu o jedna podzialke na¬ cinanego kola. Przy frezowanu kól O zebach skosnych slimacznica dyferencjalu 20 otrzymuje dodatkowy obrót od gitary " dyferencj alu za po¬ srednictwem walka 21, kól stozkowych 22 i 23 o- xa$? slimaka 24.Przy frezowaniu kól o zebach prostych dyfe¬ rencjal moze byc zblokowany przez polaczenie sprzeglem tulei 25 z kolem podzialowym 9.W tym przypadku nalezy rozlaczyc zazebienie slimaka 24 ze slimacznica dyferencjalu 20 przez obrót mimosrodowej tulei 26.Mechanizm podzialowy umieszczony jest w lo¬ zy maszyny, osloniety od wiórów i cieczy chlo¬ dzacej pokrywa 27.Przykladowe rozwiazanie konstrukcyjne nape¬ du wrzecion frezarki, posuwu san i dodatkowe¬ go obrotu dyferencjalu podane jest na fig. 8.Od silnika 1 przez kolo pasowe 2 i wal 3 naped przenoszony jest na kola zmianowe c i b, ustala¬ jace ilosc obrotów freza. Za posrednictwem kól 4 i 5 naped przenoszony jest na slimaki 6 i 7 polaczone ze soba walkiem 8 z przegubami ela¬ stycznymi 9. Slimaki napedzaja za posrednic¬ twem slimacznic 10 dwa waly pionowe 11, osa¬ dzone w stojaku maszyny.Za posrednictwem pary kól stozkowych 12, walka 13 i kól stozkowych 14, naped przenoszo¬ ny jest na kola czolowe 16 i 17 z których ostat¬ nie ulozyskowane jest w obudowie zamocowanej do suportu. Wrzeciono 19, ulozyskowane we wrzecienniku 20 otrzymuje naped od kola 17, 45 przy czym wrzeciennik moze byc przesuwany wzdluz prowadnic suportu za pomoca sruby 21.Na powierzchni czolowej wrzeciona osadzona jest obsada z frezem 22.Naped posuwu roboczego san przenoszony jest z 50 kola 23, osadzonego na koncu walka slimaka, na kolo 24, sprzegane z walkiem 26 za pomoca sprzegla elektro-magnetycznego 25. Z walka 26 naped posuwu przenoszony jest za posrednic¬ twem kól zmianowych c i d oraz pary kól sitoz- 55 kowych 27 na pionowy walek posuwu 28, który napedza przez dwie przekladnie slimakowe, umieszczone na górze stojaka nakretke sruby pociagowej san.Do szybkiego posuwu powrotnego sluzy od- « dzielny silnik, umieszczony na górnej powierzch¬ ni stojaka, który napedza walek 28 #rzy wyla¬ czonym sprzegle 25.Jfcaped dodatkowego obrotu slimacznicy ^Syfe- ttffiejalu przechodzi z kola 29 przez kola $$f£bcd- ft nie na kolo zebate 30 i^tadHpraezIcoia smi&nowe 30 35 4048466 5 6 e, f, g, i h gitary dyferencjalu 31 przenosi sie za pomoca kól stozkowych 32 na walek 33, Z walka 33 To. posrednictwem dwóch par kól stozkowych (21 fig. 6) naped przenoszony jest na walek po- zftimy 21 (fig. 7).Konstrukcje przyrzadu do ustawiania frezów podaje fig./9.W obsadzie 2, zamocowanej w stojaku frezarka, prowacLzona jest na dwóch rurach 3 glowica 2.Na glowicy zamocowana jest skretna pokrywa 4.Dla kól o zebach prostych pokrywe 4 ustawia sie w polozenie, odpowiadajace poziomemu usta¬ wieoiu linialu 10. Linial 10 wysuwany na wy¬ miar, odpowiadajacy polowie rozstawienia fre¬ zów „A". Dla dokladnego ustalenia linialu sluzy podzialka i nciniusz 12. Dla ustawienia drugiego freza przekladamy linial o 180°. Na koncu linia¬ lu zamocowana jest koncówka 11 z odpowiednim szablonem.Dla kól o zebach .skosnych pokrywa 4 powinna byc ustawiona pod katem pochylenia zebów obrabianego kola. Do tego celu sluzy galka osa¬ dzona na walku slimaka 8, który za posrednict¬ wem kólka zebatego 7 i 6 obraca kolo 5 o za¬ zebieniu wewnetrznym, przymocowane do pokry¬ wy 4. Kat obrotu odczytujemy na skali obwodo¬ wej. Po ustaleniu zadanego katar nalezy do¬ cisnac galki 9.Rozstawienie frezów ustalamy analogicznie jak poprzednio za pomoca linialu. Dla ustawienia frezów modulowych w osi maszyny lub dla kon¬ troli symetrii zeba nacinanego kola,, przewidzia¬ ny jest na pokrywie 4 otwór 14, sluzacy do mo¬ cowania odipowiedniego szablonu.Konstrukcja uniwersalnego przyrzadu wiertni¬ czego .podana jest na fig. 10 i fig. lOa.W obsadzie 3 osadzonej w korpusie maszyny przesuwa sie .poziomo rura 1 o specjalnym prze¬ kroju, za pomoca sruby 10 i kólka recznego 12.Rura 1 prowadzona jest pólpanewka 2, przymo¬ cowana do obsady 3. Na koncu rury 1 zamoco¬ wane jesit jarzmo 4, w którym przesuwac sie mo¬ ga pionowo dwa prety 5 za pomoca kólka recz¬ nego 11 i walka zebatego, zazebiajacego sie z ze¬ batkami, nacietymi na tych pretach. Na pretach zamocowana jest obsada górna 6, zaopatrzona w prowadnice, po której moze sie przesuwac plyta 7 z przytwierdzona do niej plytka wiertnicza 8.Ustawienie promieniowe polozenia tulejki wiertniczej ustalamy przez pomiar odleglosci jej srodka od zewnetrznej srednicy kola, przesunie¬ cie zas prostopadle ido promienia, ustalamy za pomoca podzialki nacietej na plytce 7, zaleznie od ilosci zebów i modulu kola obrabianego.Do wiercenia otworów wstepnych w lukach zebów stosuje sie wiertarke promieniiowa, usta¬ wiona w poblizu stolu frezarki do kól zeba¬ tych.Sposób pracy frezarki do kól zebatych jest na¬ stepujacy. Po zamocowaniu i wycentrowaniu obrabianego kola na istole maszyny, ustawiamy frezy na obliczona odleglosc „A" lub „As" za pomoca przyrzadu pokazanego na fig. 9.Dla ustawienia* frezów wysuwamy glowice przy¬ rzadu do oporu, wtedy os linialu znajdowac sie bedzie na osi wrzecicm frezarki. Sposób ustawie¬ nia opisany byl poprzednio.Kolo zmianowe obrotów frezu, posuwu i gita¬ ry podzialowej powinny byc dobrane zgodnie z 5 wymaganymi warunkami skrawania lub geome¬ tria zebów.Przy obróbce kól o zebach prostych blokujemy dyferencjal i wylaczamy slimak slimacznicy dy¬ ferencjalu przez obrót tulei mimosrodowej 26 {fig. 7). Kolo podzialowe 15 (fig. 6) przekladamy z walka 16 na walek mechan/izmu (podzialowego.Jezeli przewidujemy wstepne wiercenie otworów w lukach miedzyzebnych, ustawiamy tulejke wiertnicza uniwersalnego przyrzadu wiertniczego (fig. 10) w osi luki miedizyzebnej najblizszego ze¬ ba. Do wiercenia powina byc zastosowana wier¬ tarka promieniowa, ustawiona w poblizu stolu frezarki.Wielkosc przesuwu pionowego san ustalamy za pomoca odpowiedniego ustawienia zderzaków.Po wlaczeniu posuwu suporty przesuwaja sie w dól, wycinajac luki miedzyzebne. Po dojsciu do zderzaka dolnego nastepuje przelaczenie na szybki pionowy przesuw san w góre, przez wy¬ laczenie sprzegla posuwu 25 (fig. 8) i wlaczenie silnika szybkiego przesuwu. Po dojsciu do gór¬ nego zderzaka nastepuje zatrzymanie san i wla¬ czenie silnika mechanizmu podzialu. Po zakon¬ czeniu podzialu o jeden zab wlacza sie posuw ro¬ boczy san do dolu.Przy stosowaniu wiercenia wstepnego wlacza¬ nie podzialu powinno byc uzaleznione dodatko¬ wo od wycofania wrzeciona wiertarki w górne polozenie.Przy stosowaniu obróbki wykanczajacej zebów prostych za pomoca freza krazkowego modulo¬ wego, pracuje tylko jeden suport. Przy ustawianiu freza w osi maszyny nalezy poslugiwac sie sza¬ blonem umocowanym w otworze 14 przyrzadu fig. 9.Przy obróbce 2 frezami palcowymi nalezy sto¬ sowac dodatkowe wrzecienniki katowe. PL