Wynalazek niniejiszy dotyczy przyrza¬ du, zapomoca którego poszczególne pozy¬ cje, oznaczone na kartkach zapomoca dziu¬ rek, mozna wydrukowac, dodac i zapisac ich sume.Wynalazek przedstawiony jest na zala¬ czonych rysunkach, przyczem fig. 1 przed¬ stawia pionowy przekrój przyrzadu wedlug linji A—B fig. 2, która wskazuje pionowy przekrój tego przyrzadu wedlug linji N—O, prostopadly do poprzedniego przekroju, fijg. 3—pionowy przekrój wedlug linji C— D fig. 2, fig. 4—pionowy przekrój we- diluig linji E — F fig. 2, fig. 5 — po¬ ziomy przekrój wedlug linji G — H fig. 2, fig. 6 — pionowy przekrój wedlug linji L—M fi]g. 4, fig. 7 — poziomy prze¬ krój wedlug linji /—K fig. 2, fig. 8—rzut poziomy Urzadzenia stykowego, fig. 9— schemat polaczen stykowych i obiegu pra¬ du, fig, 10—karte statystyczna.Pomiedzy bocznemi sciankami 1 (fig. 1 i 2) sa osadzone na wale 2 odcinki 3 w ilo¬ sci, odpowiadajacej ilosci miejsc dla sze¬ regów cyfr liczydla. Sprezyna 4 wprawia odcinki w obrotowy ruch, który hamuje dra¬ zek 5, wahajacy sie na ramionach 6 okolo walu 2. Drazek 5 hamuje zkolei profilowa tarcza 7 (fig. 3) z krajzkiem 8, przymocowa¬ nym do jednego z ramion 6.Z^by odcinków 3 (fig. 1) zaczepiaja ko¬ la zebate 9, z których kazde jest polaczo¬ ne z zatrzaskowa tarcza 10 i drukujacem kolem 11 na wale 12. Kolo zebate 9 i za¬ trzaskowa tarcza tf) posiadaja po jedena¬ scie zebów. Drukujace kolo 11 posiada je-denaside przycisków. Jeden z nich jest gladki, pozostale sa zaopatrzone w cyfry 1 do 9 i 0. - 'V f Pod odcinkami 3 sa umocowane na wa¬ le 32 dwuramienne dzwignie 33. W stanie spoczynku kazda z tych dzwigni jest zaha¬ mowana rirzez ziaitrzask 34, który dziala na jedho z jej ramion. Gdy zatrzask ten od¬ sunie sie od dzwigni pod Wplywem pola¬ czonego z nim drazkiem 78 magnesu 77, ra¬ mie to opada nadól, zas drugie ramie tej dzwigni zbliza sie do zatrzaskowej tarczy 10 i hamuje je|j ruch. Dzwignie 33 mozna przestawic w stan spoczynku zapomoca drazka 36, przymocowanego do ramion 37, osadzonych na wale 32.Nad odcinkami 3 na wale 13, fetory mo¬ ze sie odchylac w oprawie 14 olkolo walu 15, sa umocowane kola zebate 16 o dziesie¬ ciu zebach, polaczone z tarczami 17. Na obwodzie tarcz sa umieszczone cyfry 1—9 i 0. Cyfry te moga byc odczytywane przez otwór obserwacyjny 43. Tarcza 17 posiada wystep 70, w granicach ruchu którego jest umieszczona listwa 71 z wykrojami, przez które w stanie spoczynku tej listwy wyste¬ py 70 moga przechodzic. Po odsunieciu na- bok listwa ta zatrzymu|je wystepy 70, a wiec hamuje tarcze 17. Hamowanie naste¬ puje w chwilli, gdy w otworze 43 jest wi¬ doczna cyfra 0. Kazde kolo zebate w za¬ leznosci od ustawienia walu 13 zaczepia odcinek zebaty 18a , tworzacy jedno z ra¬ mion dzwigni trójramiennej 18, albo jeden z odcinków 3. Drugie ramie 18h kazdej dzwigni lezy na drazku 19, który w ramie 20 odchyla sie okolo walu 21, na którym jest umocowana dzwignia 18. Na trzecie ramie 18G dziala sprezyna 22 i stara sie obrócic je na prawo. Ruch ten hamuje jed¬ nak przedewszystkiem to, ze ramiona 18 b dzwiigni 18 opieraja sie o zahamowany dra¬ zek 19, a nastepnie odcinek 18a posiada zab 18d% przytrzymywany w stanie spo¬ czynku pirzez haczykowate ramie 29 dzwi¬ gni 24. Na drugie ramie tej dzwiigni dziala sprezyna 25 i utrzymuje go w stanie napie¬ tym. Trzecie ramie dzwiigni lezy w granicach ruchu trzpienia 26 na tarczy 17. Piasta dzwigni 24 posiada poza tern zab zapadko¬ wy 27. Dzwignie 24 sa osadzone na wale 28. Naprzeciwko zeba 27 sa ustawione ha¬ czykowate sprezyny 30, wobec czego, o ile dzwignia 24 zostanie przesunieta na prawo, wówczas, sprezyna nasuwa sie na ten zab i unieruchamia wskazana dzwignie 24. Spre¬ zyne 30 mozna odsunac nabok i przywrócic dzwigni 24 swobode ruchów. Do tego celu sltczy drazek 31, który na dwóch ramionach moze odchylac sie nai wale 15.Przed drukujacemi kolami 11 jest umie¬ szczona listwa 57, krtórai moze na ramio¬ nach 53 odchylac sie okolo walu 54. Pomie¬ dzy ramionami 53 mieszcza sie równiez walce 90 i 91 z papierowa tasma P, która przeciagaja one ponad listwe 57. Pomiedzy listwa 57 a kolami drukarskiemi 11 mie¬ sci sie farbujaca tasma F. Na wale górnego walca do papieru jest osadzone zapadkowe kolo 55 (fig. 3), które zaczepia koniec ra¬ mienia 56, polaczonego z dzwignia kolan¬ kowa 52, która porusza za posrednictwem drazka 51 i krazka 50 profilowa tarcza 49 walu 38.Z walem 54 (fig, 4) jest polaczona dzwignia 58, która pociaga nadól sprezyna 59 w chwili, gdy krazek 60, przylegajacy do profilowej tarczy 61, napbitka wykrój tej tarczy, wskutek czego listwa 57 przytla¬ cza sie do kól drukarskich, dajac odbitke.Znajdujacy sie w ciaglym ruchu od silni¬ ka wal 38 posiada ustawione po obu stro¬ nach przyrzadu tarcze profilowe, które sprowadzaja ruchy poszczególnych czesci przyrzadu.Tarcza 7 (fig. 2, 3 i 7) pokreca zapomo¬ ca krazka 8 wal 2 w jedna i druga strone, Wskutek czego drazek 5 wykonywa ruchy wahadlowe. Ruch wahadlowy rozpoczyna sie po przebyciu przez obwód tarczy drogi od a do b i trWa az do chwili, w której tar¬ cza 8 dochodzi do punktu e. Na dlugosci — 2 —g—/krzywa ma charakter wspólsrodkowy.Na dlugosci /—g krazek 8 cofa sie o 10/n swego skoku, czesc g—h krzywej jest zno¬ wu Wspólsrodkowa, czesc zas h—i wywo¬ luje przesuniecie sie kraizka jeszcze o Vii' wspólsrodkowa wreszcie czesc krzywej i—a odpowiada stanowi apoczynku draz¬ ka 5.Profilowa tarcza 49 wprawia zapomo¬ ca krazlka 50 i drazka 51 dzwignie 52 w ruch obrotowy, W zwiazku z tern czescio¬ we pokrecenie sie walu 21 pociaga za soba dzwignie przelacznikowa 56, a za posred¬ nictwem zapadkowego kola 55 i walec do papier*!.Wystep 83 dziala na rolke 81 i sprowa¬ dza ruch dzwigni 80, czesciowy obrót wa¬ lu 32 oraz ruch wahadlowy dzialajacego na hamujaca dzwignie 33 drazka 36.Z drugiej strony przyrzadu (fig. 2 z le¬ wej strony) sa osadzone i przesuwaja sie na wale dwie profilowe tarcze 39 i 40, z któremi odpowiednio do ich polozenia wspóldziala jeden z krazków 41a albo 41b dzwigni 42. Dzwignia ta jest umocowana na wale 15 (fig. 2), który podtrzymuje za¬ pomoca ramion 14 wal 13 z trybami 16.Krazek 45 (fig. 2 i 6), umocowany na poru¬ szanej z zewnatrz! maszyny dzwigni 44, po¬ zwala tak ustawic tarcze 39, 40 na wale 38, ze odpowiednio do pozycji dzwigni jedna z tych tarcz, a wiec 39 albo 40, dziala na dzwignie 42, a wiec—i na wal 15. Z tarcza¬ mi 39, 40 jest polaczona profilowa tarcza 61, która dziala na krazek 60 (fig. 4) dzwigni 58 i sprowadza odbicie liczlb. We¬ wnatrz sciany posiada wal 38 profilowa tarcze 63i dzialajaca na dzwignie 62, która wprawia w ruch ramiona 84 walu 15 i wy¬ woluje wobec tego ruch wahadlowy pola¬ czonego z walem drazka 31.Przyrzad nastawia sie zapomoca kart, dzialajacych na urzadzenie kontaktowe.Urzadzenie to nie Wchodzi w zakres wyna¬ lazku. Przyrzad do dodawania moze byc wprawianywruidh przez dowolny mechanizm kontaktowy z warunkiem zachowania wla¬ sciwego ustosunkowania okresów czasu po¬ miedzy powstawaniem kontaktu, a wpra¬ wieniem przyrzadu w ruch. Pomiedzy wa¬ lec kontaktowy 70 i dwa krazki 71 zostaja prizez nie podany na rysumku .mechanizm wprowadzone kartki 72 i posuwaja sie da¬ lej pomiedzy stale obraeajacemi sie walca¬ mi. Powyzej walca sa umieszczone na wspólnej listwie 73 poszczególne, izolowa¬ ne druciane szczoteczki 74. Od kazdej z nich osobny przewód 75 prowadzi do ma¬ gnesu 76, który zapomoca odchylanej ko¬ twicy 77 i. drazka 78 moze wylaczyc za¬ trzask 34, hamujacy ruch przyrzadu do do¬ dawania. Szczoteczki 74 dotykaja walca 70, od którego podczas dzialania przyrzadu oddzielone sa przez kartke. Przez otwór w kartce wlacza sie prad w obwód, skladaja¬ cy sie ze szczotki, przewodu 75 i magnesu 76, baterji 79, przewodu 80 L szczotki 81, która stale dotyka powierzchni walca 70.Wówczas nastepuje pobudzenie magnesu 76 i wylaczenie zatrzasku 34. Poniewaz otwory zaleznie od idh pozycji sa rozsta¬ wione na róznych od dolnego brzegu karty odleglosciach, który przedeWszystkiem wprowadza sie pod walec, wiec prad zo¬ staje wlaczony w róznych momentach czasu.Walec 70 jest polaczony z walem 38 w taki sposób, ze podczas przesuwania jed¬ naj kartki wal 38 robi jeden oibrót. Okres czasu iprzesuwania kartki, utworzenie kon¬ taktów w miejiscach, odpowiadajacych po¬ szczególnym cyfrom i mechanizmowi, na¬ stawiajacemu (przyrzad do dowania, sa od¬ powiednio do siebie dostosowane.Kazda szczoteczfca 74 odpowiada pew¬ nemu pionowemu rzedowi kartki, a wiec jest stale zlaczona z jednem miejscem przyrzadu do dodawania.Ponizej objasniono dzialanie przyrzadu do dodawania wedlug wynalazku na przy¬ kladzie.Nalezy np. dodac oznaczone na pfzed- — 3 —stawionej na fig, 10 kartce cyfry 9,6,5,0, 3, 1. Odnosne otwory sa uij»ete w oibramowa*- nie. Ze znajdujacych isie na karcie J2 pozy- cyj wlacza sie w maszyne 8 pdzycyj zapo- moca szczoteczek urzadzenia kontaktowe¬ go przez odpowiednie magnesy przyrzadu do dodawania/ Przebij arka, na której dziurkuje sie kartke, jest tak urzadzona, ze kazda pozy¬ cja, nie zajeta przez cyfre lufo przez znak 0, jest dziurkowania znakiem 0 0.Przesuwajacy karte mechanizm jest zwiazany z walem 38 w taki sposób, ze na poczatku ruchu kartki krazek 8 dotyka punktu a profilowej tarczy 7 i dochodzi do punktu 6 w chwili, gdy szereg 0 0 karty znajduje sie pod kontaktowemu szczotecz¬ kami 74. Gdy w szeregu tym kartka posia¬ da otwory, wówczas nastepuje wylaczenie zatrzasków 34 i dzwigni 33, co hamuje kól¬ ka drukujace U, zanim nastapi odchylenie drazka 5 i ruch obrotowy odcinków 3.W rozpatrywanym ipirzykladzie karta posiada otwory, oznaczajace cyfry 9, 6, 5, 0, 31. Podczajs dafezego, przesuwania kar¬ ty w chwili* gdy tarcza dochodzi do punk¬ tu c, pod szczotkami konitaktowemi znajdu¬ je sie szereg zerowy karty.Kontakt powsta¬ je przeto w trzecim szeregu1 od prawej strony, wówczas nastepuje wylaczenie dzwigni 33 i unieruchomienie kólka druku¬ jacego U na znaku 0.Tarcza obraca sie tymczasem dalej od c do e. Kazdej }/1± czesci tej drogi odpo¬ wiada przesuniecie karty o jeden szereg o- tworów, W pierwszym od prawej strony szeregu ijeistpnzeidziurkowana cyfra 1. Wo¬ bec tego powistaje kontakt w chwili, gdy na odpowiedniem kólku drukujacem 11 cyfra 1 stoi przed miejscem drukowania. W podobny sposób ustawia sie cyfra 3 w dru¬ gim szeregu, cyfra 5 w czwartym szeregu, cyfra 6 w piatym i cyfra 9 W szóistym sze¬ regu.Po ustawieniu cyfry 9 drazek 5 znaj¬ duje sie w swej koncowej pozycji. Krazek 8 dotyka profilowej tarczy 7 w puinkcie.e: karta opuscila urzadzenie kontaktowe* Po¬ niewaz czesc e—f krzywej- jest Wspólsrod- kowa, drazek 5 znajduje sie w stanie spo¬ czynku. Naprzeciwko listwy 57 na kólkach drukujacych 11 na siódmem i ósmem miej¬ scu znajduja sie gladkie miejsca,, zas na nastepnych miejscach znajduja sie czcionki z cyframi 9, 6, 5, 0, 3, 1.Tymczasem toczacy sie po profilowej tarczy 61 (fig. 4) krazek 60 na dzwigni 58 wpada w wykrój tej tarczy; wskutek tego sprezyna 59 zaczyna pociagac dzwignie 58 i przyciska listwe 57 wraz z paskiem pa¬ pieru P i farbujaca tasme F do czcionek, sprowadzajac odbicie liczby 9 6 5031.W dwóch pierwszych szeregach, gdzie na kólkach drukujacych sa gladkie miejsca, brak bedzie odbitki.. Zaraz potem listwa 57 odsuwa sie zpowrotem. Dzwignia 42 zapo- moca profilowej tarczy 40 Wprawia wal 15 w ruch obrotowy, wobec czego wal 13 opu¬ szcza sie i umocowane na nim kola zebate 16 z tarczami dodajacemi 17 lacza sie z od¬ cinkami 3. Wal 2 znajduje sie w tym cza¬ sie w stanie spoczynku. Wal ten jednak odlpowiednio do ksztaltu czesci f—g profi¬ lowej tarczy 7 zmienia kierunek obrotu i pokreca sie o taki kat, ze kólka drukujace 11 cofaja sie ot'10/ii czesci obwodto. Wal 2 pokreca sie przeto w odwrotna strone, zas drazek 5 przestawia zpowrotem wszyst¬ kie odcinki 3, wobec czego kólka drukuja¬ ce 11 powracaja do polozenia zerowego.Poniewaz tryby 16 zaczepiaja odcinki 3, wszystkie tarcze dodajace 17 wykonac musza pewien obrót. W otworze 43 uwi¬ dacznia sie przeto na tych tarczach 17 ta sama liczba, która poprzednio zostala od¬ bita. Nastepnie krzywa 40 i dzwignia 42 odchyla wal 15, wylaczajac kola zebate 16 i odcinki 3, laczac je z odcinkami 18, które w ten sposób sa przytrzymane w zajmowa¬ nej pozycji. Maszyna zarejestrowala wiec liczbe 9 6 5 0 3 1.Jezeli nastepnie wziac karte, na którejsa oznaczone np. cyfry 1, 3, 5, 1, 7, 9, wów¬ czas nalezy, jak juz powiedziano, ustawic kólka druikufjace 11 na czcionki /, 3, 5, 1, 7, 9, i odbic je, a nastepnie pokrecic tarcze dodajace 17 odpowiednio do ustawienia kólek drukujacych.Nastapi przeto obrót 6, 5, 4, 3, 2, /kólka sumujacego. z 9, 6, 5, 0, 3, 1. na 0, 9, 0, 1,0, 0.Licziby sa dodane, brakuje jedynie prze¬ niesienia dziesiatków. W pierwszem, dru- giem, czwartem i szóstem miejscu od pra¬ wej strony przy przejsciu od 9 do 0 pola¬ czony z kólkiem sumujacem trzpien 26 (fig, lj.odchyla dzwignie 29 nabok, wsku¬ tek czego sprezyna 30 chwycila za|b zapad¬ kowy 27. Uwalnia to unieruchomiony przez dzwignie 29 zab 18d , i sprezyna 22 usiluje zapomoca ramienia 18c nadac odcinkowi 18* ruch obrotowy. Na przeszkodzie stoi druJgie ramie odcinka 18b , które opiera sie na unieruchomionym drazku 19. Dopiero po zakonczeniu dodawania i po polaczeniu kól zebatych 16 z odcinkami 18 profilowa tarcza 49 (fig. 2 i 7), drazek 51 i dzwignia 52 obracaja wal 21, pochylajac drazek 19 wdól. Drazek ten pociaga za soba odcinki 18* , o ile na to hamujaca ich rudh dzwi¬ gilia 29 pozwala, przyczem odcinki wykony- wuja ruch obrotowy, który sprowadza po¬ krecenie sie kólek sumujacych o 1/10 czesc obwodu. Kólko sufmujace dla piatego miej¬ sca, ustawione na znaku 9, przechodzi z 9 na 0, wytlaczajac przytem hamujaca dzwi¬ gnie 29 wyzszego szeregu. Uwalnia to odpo¬ wiedni zab 18 d i i poniewaz zamiana od¬ cinka nie zatrzymuje drazka 19, sprezyna 22 moze dzialac bez przeszkód.Zachodza wiec ustawienia nastepujace: Szereg 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1 pierwsze ustawienie — — 9, 6, 5, 0, 3, 1 (+ /, 3, 5, 1, 7, 9) sumowanie 0,9,0, 1,0,0 wlaczenie dziesiatków — 1, 1, 0, 0, 2, 10.Z kolankowa dzwignia 52 jest polaczo¬ ny drazek 56, który zaczepia zeby zapad¬ kowego kola 55 walca 54 do przesuwania papieru. Wobec tego kazdy obrót walu 21 przy przenoszeniu dziesiatków sprowadza równiez przesuniecie papieru.Okolo walu 15 odchyla sie na dwóch ra¬ mionach 84 drazek 31. Obrotowy jego ruch, niezalezny od ruchów walu 13, jest wywo¬ lany przez dzwignie 62 (fig. 4) i profilowa tarcze 63. Drazek ten odsuwa sprezyne 30, która hamuje dzwigmie 24 i 29. Odbywa sie to po ukonczeniu wlaczenia dziesiatków. Z chwila, gdy drazek 5 powróci do pierwot¬ nej pozycji, w które|j wstrzymuje on ruch odcinków 3, wystepy 83 i dzwignie 80 (fig* 2, 3, 7) Wprawiaja wal 32 w ruch obrotowy.Na wale tym zapomoca ramibn 37 (fig; 1) jest zawieszony drazek 36. Drazek ten pod- notsi hamujace dzwignie 33, wobec czeigo za¬ czepiaja one konce zatrzasków 34, zwal¬ niajac zatrzaskowe tarcze 10.Suma zostaje odbita przez to samo dru¬ kujace kólko 11, które odbija poszczegól¬ ne pozycje. W tym celu nalezy drukujace kólka 11 ustawic na liczbe, widoczna w wy¬ kroju 43. Dlatego nastawia sie sumujace tarcze 17 na zero. Przed odbiciewi sumy przesuwa sie odrecznie dzwignie 44, prze¬ stawiajac tarcze 39 i 40 w ten sposób, ze dzwignia 42 wspóldziala z tarcza 39 za¬ miast z tarcza 40. Dzwignia wlaczy wów¬ czas na poczatku ruchu kólka zebate 16 i odcinki 3, wobec czego tarcze sumujace zaczna obracac sie w odwrotnym kierunku az do chwili, w której wystepy 70 dotkna odsunieta przed sumowaniem naboik listwe 71. O ile tarcze sumujace podaja np. (powy¬ zej przytoczona liczbe 110 0210, to wy¬ step siódmego' miejsca jest oddalony od listwy 71 o 1/10 czesc obwodu, wystep 6-gc o 1/10, 5-go o 0 i t. d. O taka czesc obwodu powinny sie zatem pokrecic wskazane tar¬ cze by zetknac sie z listwa.Na takie same czesci óibwodu powin¬ ny pokrecic sie sprezone z odcinkami 3 — 5 —kolo sumujace 11; ustawia sie wiec one na te sama liczbe, jaka poprzednio podaly su¬ mujace tarcze 17.W takich warunkach jednak puste miej¬ sca w wyzszych szeregach ustawilyby sie na zero. Tak wiec w osmioszeregowej ma¬ szynie do dodawania liczb, zlozonych z czte¬ rech cyfr, otrzymanoby cztery zera. Aby tego uniknac, nasuwa sie na odcinki 3 po¬ ziome odchylane dzwignie 46 (fig. 5), któ¬ re hamujja wszelki ruch tych odcinków. W stanie nieczynnym maszyny trzpien 48 (fig. 5), dzialajacy na najwyzszy szereg, wyla¬ cza te dzwignie z odcinków 3. Dzwignie ha¬ muja zreszta ruch tylko w tym razie, o ile przechodza przez wykrój 85 tarczy sumu¬ jacej 17. Przed nastawieniem sumujacych krazków 71 i jednoczesnie z ustawieniem profilowych tarcz 39, 40 przesuwa sie trzipien na lewe. Ruchowi temu, wskutek odpowiedniej sprezyny, odpowiadaja ru¬ chy dzwigni 46 tych tarcz sumujacych, któ¬ re ustawione sa na zero. Jezeli jednak tar¬ cza ustawiona jest na inny znak, wówczas dzwignia 46 nie przejdzie przez wykrój 85, a wiec nie jest w stanie zahamowac ruchów odcinka 3. Jednoczesnie nie pozwala ona zadnej z dzwigni 46, lezacych od niej na prawo, przedostac sie przez ten otwór, po¬ mimo, ze którakolwiek tarcza 17 jest usta¬ wiona na zero wskutek tego, ze wystep c dzwigni opiera sie o najblizsza dzwignie na lewo. W taki sposób nastepuje zahamo¬ wanie jedynie odcinków wyzszych nieczyn¬ nych rzedów.Po odbiciu sumy mozna otrzymana licz¬ be skasewiac albo tez dodawac dalej.W pierwszym wypadku przelacza sie kolo zebate 15 z odcinka 3 na odcinek 18, wobec czego tarcze sumujace pozostaja w pozycji zerowej, odcinki zas 3 powracaja wraz z kólkami drukujacemi i innemi cze¬ sciami przyrzadu do pozycji pierwotnej.W drugim wypadku kolo zebate 15 po¬ zostaje po odbiciu sumy w polaczeniu z od¬ cinkiem 3 i pokreca sie obecnie naprzód o taki sam kat, jaki poprzednio zostal wyko¬ nany wtyl.Odpowiednio do tego ustawiaja sie su¬ mujace tarcze 17, zas krazki drukujace co¬ faja sie na zero. Dodawanie mozna zaczac na nowo. PL