Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urza¬ dzenie stykowe zaopatrzone w elektrode z wew¬ netrznym obiegiem wodnym, chlodzacym ja do temperatury ponizej 180°C oraz wzmacniacz elek¬ troniczny, sluzacy do samoczynnego sterowania zasypnika wanny szklarskiej.W nowoczesnych wannach szklarskich, zwlaszcza przeznaczonych do produkcji szkla walcowanego, stosuje sie zasypniki mechaniczne zlozone ze zbior¬ ników, w których zawarty jest wsad szklany oraz napedzanych za pomoca silników elektrycznych urzadzen dozujacych, doprowadzajacych ten wsad do czesci topliwej wanny.Znane urzadzenia sterujace mechanizmem nape¬ dowym zasypników, zaopatrzone sa najczesciej w zespoly plywakowe, które w miare obnizania sie poziomu szkla w wannie powoduja zwarcie styków obwodu silnika mechanizmu napedowego zasyp¬ nika i zasilenia wanny szklarskiej nowa porcja wsadu. Po podniesieniu sie poziomu szkla, a wraz z nim plywaka, nastepuje rozwarcie styków i wy¬ laczenie napedu mechanizmów dozujacych zasyp¬ nika.Zasadnicza wada tego rodzaju urzadzen jest nie¬ dokladnosc ich dzialania spowodowana wadliwa praca plywaków w masie szklanej. Wskutek od¬ dzialywania termicznego i chemicznego szkla na¬ stepuje zmiana wypornosci plywaka, powodujaca zmiany poziomu szkla, przy których nastepuje uru¬ chomienie i wylaczenie mechanizmu dozujacego zasypnika. W celu wyeliminowania tych wad sto¬ sowano do tego urzadzenia sterujacego z czujni¬ kiem izotopowym i licznikiem Gaigera-Millera, ustawionym w ten sposób, ze opadajace zwiercia¬ dlo masy szklanej w wannie odslanialo wiazke promieni emitowanych przez pierwiastek promie¬ niotwórczy, która padajac na licznik powodowala wlaczenie, za posrednictwem wzmacniacza, mecha¬ nizmów dozujacych zasypnika. Okazalo sie jednak ze przenikalnosc promieni promieniotwórczych przez mase szklana zalezna jest w duzej mierze od temperatury wsadu i innych czynników, powodu¬ jac obnizenie dokladnosci dzialania tych urzadzen.Ponadto okazalo sie, ze niezbedne dla wlasciwego dzialania urzadzenia natezenie promieniowania wymaga stosowania specjalnych oslon ochronnych i stwarza niebezpieczenstwo zdrowiu i zyciu ro¬ botników obslugujacych wanne szklarska.W ostatnim czasie zastosowano równiez urzadze¬ nia sterujace mechanizmami dozujacymi zasypni¬ ków, zaopatrzone w czujniki stykowe w postaci elektrody osadzonej na dzwigni poruszanej ruchem wahadlowym w plaszczyznie pionowej za pomoca urzadzenia hydraulicznego, przy czym dolne pojo-V. 48197 3 zenlfe elektrody w tym ruchu odpowiadalo pozio¬ mowi, przy którym powinno nastapic wlaczenie mechanizmów dozujacych zasypnika. Wahadlowy ruch elektrody stosowany jest przy tym po to, aby ^. zapobiegac oblepianiu koncówki elektrody szklem.W chwili, gdy poziom masy szklanej w wannie obnizal sie ponizej dolnego polozenia elektrody nastepowalo przerwanie obwodu pradu, którego je¬ den styk stanowi elektrode, a drugi mase szklana i za pomoca odpowiedniego ukladu przekazników ^powodowalo wlaczenie silnika mechanizmu dozu- 3t^ Jicega zasypnika.Zasadnicza wada tego rodzaju urzadzen z czujni¬ kami stykowymi jest przylepianie sie masy szkla¬ nej do koncówki elektrody, powodujace tworzenie sie sciekajacej nitki szklanej, która laczac elek¬ trode z masa zwiera obwód sterujacy, w wyniku czego nastepuje niezamierzone .wylaczenie silnika, niezaleznie od wymaganego poziomu zwierciadla wsadu.Badania, które doprowadzily do wynalazku wy¬ kazaly nieoczekiwanie, ze zjawisko oblopiania elektrody szklem mozna wyeliminowac przez ochlodzenie metalowej elektrody do temperatury 180*C. Okazalo sie przy tym, ze chlodzenie takie powoduje calkowita likwidacje przyczepnosci szkla wzgledem powierzchni elektrody, wskutek czego ruch elektrody w plaszczyznie pionowej staje sie zbedny.Urzadzenie sterujace wedlug wynalazku usuwa wady znanych dotychczas urzadzen w iten sposób, ze jest zaopatrzone w czujnik z elektroda metalo¬ wa, wlaczona w obwód pradu zwierany masa szklana, przy czym elektroda ta jest chlodzona wo¬ da tak, aby temperatura jej powierzchni zewnetrz¬ nej byla nizsza od 180°. Dzieki temu istnieje moz¬ liwosc ustalenia z duza dokladnoscia poziomu masy szklanej, przy której nastepuje wylaczenie silnika napedzajacego mechanizm dozujacy zasypnika wan¬ ny szklarskiej.Urzadzenie wedlug wnyalazku jest ponadto zao¬ patrzone we wzmacniacz elektroniczny z czlonem opózniajacym, umozliwiajacym wlaczenie silników napedowych dozowników zasypnika po okreslonym czasie od chwili rozwarcia obwodu sterujacego, co umozliwia uzyskanie regularnych cyklów pracy i wprowadzania niewielkich porcji wsadu w rów¬ nych odstepach czasu do czesci topliwej wanny, polepszajac tym proces topnienia i klarowania szkla. Równoczesnie czujnik urzadzenia umozliwia uzyskanie bardzo duzej dokladnosci wylaczania mechanizmów dozujacych po osiagnieciu napelnia¬ nia, która zawiera sie w granicach ponizej 1 mm i moze byc w zaleznosci od potrzeb regulowana.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na ry¬ sunku przedstawiajacym schemat urzadzenia ste¬ rujacego zasypnikiem wanny szklarskiej.. Urzadzenie to sklada sie z dwóch zasadniczych czesci, a mianowicie czujnika stykowego zamyka¬ jacego obwód sterujacy przez mase plynnego szkla w wannie oraz z wzmacniacza elektronicznego z czlonem opózniajacym, zasilajacego zespól prze¬ kazników sterujacych stycznik silnika mechanizmu dozujacego zasypnika wanny.Czujnik urzadzenia sklada sie z elektrody 1 w po¬ staci obustronnie zamknietej rury metalowej, w której koncówka 2 umieszczona jest w punkcie odpowiadajacym poziomowi masy szklanej 3, przy którym ma nastapic wylaczenie mechanizmu dozu¬ jacego zasypnika. Elektroda ta jest zaopatrzona 5 wewnatrz w rure 4, polaczona za pomoca rurki izo¬ lacyjnej 5 z instalacja wodna, która sluzy do do¬ prowadzania wody chlodzacej oraz w króciec wy¬ lotowy 6, polaezony z rurka 7 wykonana równiez z materialu izolacyjnego i przeznaczona do odpro¬ wadzenia wody, przy czym dlugosc tych rtirek izo¬ lacyjnych 5 i 7 jest tak dobrana, aby mozna bylo uzyskac dla przemyslowej wody chlodzacej dosta¬ teczna wartosc opornosci slupka wody, bezpieczna dla obslugi przy zasileniu elektrody 1 napieciem 220 V. Wylot wewnetrzny rury 4 doprowadzajacej wode chlodzaca znajduje sie w poblizu koncówki 2 elektrody 1, dzieki czemu koncówka ta stykajac sie z roztopiona masa szkla 3 chlodzona jest do tempe¬ ratury ponizej 180°C. Elektroda jest osadzona w uchwycie izolacyjnym 8 suwaka 9, umozliwiaja¬ cego jej unoszenie wzglednie opuszczanie w sto¬ sunku do wymaganego poziomu zwierciadla szkla w wannie 10. Ponadto jest ona umieszczona w po¬ dluznym otworze 11 w scianie 10 wanny szklar¬ skiej.Elektroda i polaczona z jednym biegunem zródla pradu a, b, zasilajacego wzmacniacz oraz uziemio¬ ny korpus wanny 20, stanowia obwód sterujacy urzadzenia zwierany roztopiona masa szkla.W obwód ten wlaczona jest równolegle poprzez opornik Rx i potencjometr P siatka sterujaca trio- dy Lx wzmacniacza wspólpracujacego z przekazni¬ kiem Pi, polaczonym w obwód katody tej lampy.W chwili kiedy zwierciadlo roztopionego szkla 3 nie styka sie z elektroda 1 to jest w chwili rozwar¬ cia obwodu sterujacego, ujemnie sprzezona trioda Lx jest nieprzewodzaca („zatkana"), wskutek czego przekaznik PL wlaczony w obwód jej katody znaj¬ duje sie w swym polozeniu spoczynkowym.Zwarty uklad styków biernych S2 przekaznika Pi polaczony bezposrednio do obwodu c, d zasilaja¬ cego naped zasypnika, powoduje uzupelnienie wsa¬ du w wannie do chwili zetkniecia sie roztopionej masy szkla z elektroda 1. Chlodzona elektroda w miejscu zestyku z lustrem wsadu powoduje wy¬ twarzanie sie cienkiej warstwy szkla, osiagajac opornosc rzedu kilkudziesieciu tysiecy omów.Ta dodatkowa opornosc Rs zestalonej warstwy szkla, wlaczona dodatkowo do obwodu sterujacego, tworzy z szeregowa opornoscia oporników R, Ri dzielnik napiecia, który dzieli ujemne napiecie siat¬ ki triody L± w stosunku (R, RJ : RB, w wyniku cze¬ go lampa ta staje sie przewodzaca („odetkana").Wysterowana trioda Lx powoduje zadzialanie przekaznika Pi, rozwarcie styków S2 i przerwanie obwodu c, d, zasilajacego naped zasypnika. Ponie¬ waz wartosc napiecia siatkowego triody Llt przy którym zadziala przekaznik Px jest stala, mozna poprzez odpowiednie nastawienie wartosci opor¬ nosci potencjometru R regulowac w sposób ciagly wartosci RB i zwiazana z tym glebokosc zanurzenia elektrody 1 w roztopionej masie szkla 3, uzyskujac dogodna regulacje czulosci ukladu.W przypadku kiedy dla odpowiedniej technologii produkcji szkla wymagane jest niewielkie dozo¬ wanie zasypu mozna stosowac zaleznie od potrzeby 20 25 30 35 40 43 50 55 60481$7 s 6 czlon opózniajacy, w celu unikniecia zbyt czestych wlaczen i wylaczen napedu zasypnika, przy czym przekaznik Pi nalezy wyposazyc wtedy w przela¬ czany uklad styków czynnych Si i biernych S2.Czlon opózniajacy wzmacniacza sklada sie z trio- dy L2 wspólpracujacej z przekaznikiem P2, której siatka posiada duzy potencjal ujemny, dzieki po¬ laczeniu jej z ujemnym biegunem zródla zasilania a, b wzmacniacza poprzez opornik R3, potencjo¬ metr JF?6, zwarte styki bierne S2 i dzielnik oporowy Rit R5. Równolegle do dzielnika oporowego pola¬ czony jest kondensator C. Przekaznik P2 zaopa¬ trzony jest w bierne styki S3 polaczone do obwodu c, d, zasilajacego naped zasypnika.Jak to juz zostalo poprzednio opisane w przy¬ padku obnizenia sie poziomu roztopionego szkla 3 i przerwania obwodu sterujacego, przekaznik Pi znajduje sie w swym stanie spoczynkowym i jego styki bierne S2 sa zwarte, natomiast styki czynne, do których jest podlaczony opornik R2, przezna¬ czony do rozladowania kondensatora C, sa rozwar¬ te. W tym stanie pracy wzmacniacza, trioda L? wskutek ujemnego potencjalu jej siatki jest nie- przewodzaca * utrzymuje wspólpracujacy przekaz¬ nik P2 w stanie spoczynkowym, dzieki czemu jego zwarte styki bierne zalaczaja obwód napedowy c, d zasypnika.Po podniesieniu sie poziomu wsadu i zwarciu obwodu sterujacego zadziala przekaznik Pi rozwie¬ rajac zestyk S2 i zwierajac zestyk Sv Poprzez opór R2 zostaje rozladowany kondensator C, w wyniku czego napiecie siatki triody L2 zmniejsza swa ujem¬ na wartosc do wartosci, przy której zadziala prze¬ kaznik P2 rozwierajac styki «S3 i przerywajac prace napedu zasypnika.Ponowne zalaczenie napedu zasypnika moze na¬ stapic jedynie po przerwaniu obwodu sterujacego, rozwarciu zestyku S2 i naladowaniu kondensatora C ujemnym napieciem o takiej wartosci, przy któ¬ rym nastapi zablokowanie lampy L2.Dobierajac odpowiednia wartosc opornosci R2, a tym samym stala czasowa rozladowania konden¬ satora C, oraz regulujac w sposób ciagly wartosc opornosci potencjometru K6, mozna uzyskac zwloke czasowa czlonu opózniajacego w przedziale#od 5 do 30" sekund.Urzadzenie sterujace mechanizmem - dozujacym zasypnika wedlug wynalazku moze, znalezc zasto¬ sowanie do róznego rodzaju wanien szklarskich zaopatrzonych w zasypniki mechaniczne. PL