Znany sposób otrzymywania wodoru po¬ lega na przepuszczaniu z odpowiednia szyb¬ koscia i w temperaturze wlasciwej strumie¬ nia pary wodnej ponad zelazem metalicz- nem. Otrzymany w ten sposób tlenek zela¬ za redukuje sie nastepnie gazem redukuja¬ cym, jak nip, gazem uibogkn, olejowym lub gazami wielkopiecowymi i t. d.Otrzymanie wodoru czystego, pozba¬ wionego praktycznie tlenku wegla, trudniej jest przeprowadzic, jezeli gaz uzyty do re¬ dukcji zawiera weglowodory, jak to ma miejsce w wypadku stosowania gazu swietl¬ nego, gazu z pleców koksowniczych i t. cL, gdyz w gazach tych zachodza reakcje wtórne i rozklad; jezeli np. nie zachowac pewnych srodków ostroznosci, nastepuje podczas redukcji wydzielanie sie wegla, który po przepuszczeniu pary wodnej daje pewna ilosc tlenku wegla, przyczem ilosc ta zmienia sie zaleznie od ilosci pary wod¬ nej, W celu zmniejszenia do minimum wy¬ dzielania sie wegjla, nalezy mianowicie pro¬ wadzic reakcje w temperaturze, jaka wy¬ plywa ze znanego prawa równowagi i jaka nalezy utrzymywac na poziomie mozliwie stalym w caleij reagujacej masie przez caly czas reakcji. Skoro w niektórych miejscach temperatura jest zbyt niska, natenczas w miejscach tych w obecnosci tlenku zelaza nastepuje rozklad pewnej ilosci tlenku we¬ gla i tworzy sie z wydzieleniem wegja kwaswegJotfy.*Skoro Ictaperatura jest zibyt wy¬ soka, nastepuije rozklad weglowodorów, i t wydzielanie sie wegja, cziesc kt6i^go. pod¬ czas utleniania daje tlenek weglat; Sposób, stanowiacy przedmiot jvyna- lazku niniejszego, pozWala utrzymac tem¬ perature jednostajna w calej masie przez caly czas trwania reakcji. Zasada tego spo¬ sobu polega na ogrzewaniu masy reakcyj¬ nej w warstwach cienkich, wskutek czego powierzchnia ogrzewalna -jest mozliwie znaczna. Róznica "temperatur miedzy po¬ wierzchnia ogrzewalna a masa reakcyjna jest mozliwie nieznaczni wiskutek: ^czego niema obawy, aby masa ta przegrzewala sie w miejscach zetknieta ze sciankami lub temperatura wewnaftrz masy spadala zbyt nisko. Strumien gazów wystarcza do ujed¬ nostajnienia temperatury w calej masie, gdyz lezy ona warstwa cienka, Poniewaz ponadto reakcje sa naprzemian to egjzoler- miczine, to endoterimiczne, nalezy przeto w celu utrzymania w komorze reakcyjnej tem¬ peratury jednostajnej mozliwie predko,pra-r, wie ze momentalnie, badzto odciagnac, badz doprowadzic pewna ilosc ciepla; Sposólbi, o jakiim mowa, daje sie prze¬ prowadzic pr,zez rozmieszczenie maisy war¬ stwami cienkiemi w komorach, ogrzewa¬ nych do temperatury reakpji podwójnym strumieniem gazu, przeplywajacym wzdluz scianek komór.Zalaczony rysunek uwidacznia tytulem przykladu forme urzeczywistnienia sposobu: fig. 1 wyobraza przekrój pionowy aparatu do otrzymywania wodoru wedlug sposobu niniejszego, fig. 2—przekrój wzdluz linji 2—2 na fig. 1 i wreszcie fig. 3—odmienna formie aparatu w plrz^kroju pionowym.Uwidoczniony na fig. 1 aiparat do otrzy¬ mywania wodoru sklada sie z dwóteh rur A i B, najkorzystriiaj znacznej wylsokosci (4 doi 5m); przestrzen pierscieniowa C o sze¬ rokoscikilkunastu centymetrów (np, 10 do 20 cm) wypelnia sie masa reakcyjna w po¬ staci ziaren o wielkosci odpowiedniej. Mar- se te ogrzewa jednoczesnie rura wewnetrz¬ na; B i zewnetrzna A, o srednicy wiekszej. 0 Próby; "wykazaly, ze rury i przestrzen pier¬ scieniowi\ inpzna zwlielkisizyc nawet do 17 cin, a pomidno to cieplo rozdziela sie W ca¬ lej] malsie rówtórniernie. Przestrzen pier¬ scieniowa mozna znacznie powiekszyc, sto- suijac zamiast rur /okraglych rury o karbach I«bv zeberkach skierowanych najpraktycz- nieij], w celach latwiejszej wymiany mafsy reakcyjnejr pionowo. Ro^miesiet ze w tym wypadktTczesc pówierzifchni ogrzewalnej przenika wg|lab masy reakcyjnej, wobec czego grdbosc warstwy, a, co za tem idzie, i (pojemnosc robocza aparatu mozna znacz¬ nie powiekszyc, a pomimo to temiperatura bedzie stala, (gdyz ogrzewa sie zawsze tylko cienkawarstwa masy.Mozna jednak poprze¬ stac na nadanfu ksztaltu falistego jedynie rurze wewnetrznej,, która przez to uzyska powierzchnie ogrzewalna równa powierzch¬ ni ogrzewalnej rury zewln^trznej. Bez wzgledu na urzadzenie nalezy sie starac, aby powierzchnie agrzewalne z obu .sitron masy byly w przyblizeniu równe.Przebieg czynnosci jest nastepujacy: mase reakcyjna, umieszczona w przestrze¬ ni C, ogrzewa sie jednostajnie do tempera¬ tury stalej, przepuszczajac gazy ogrzewni- cze przez rure we^netlrzna B w kierunku strzalki Z1 i przez przestrzen otaczajaca ru¬ re A w kierunku strzalek p, wzdluz linji zygzakowatej; pare wodna iprzepuJszcza sie przez przestrzen C wzidluz sitrzailki /3. Sko¬ ro okres utleniania zostanie ukonczony, przerywamy strumien pary wodnej, zaste¬ pujac gc strumieniem gazu redukujacego w rodzaiju nip. gazu ubogiego, gazu wodnego, olejowego i t. d.f plynacego równiez w kie¬ runku strzalki! /3; pare wodna mozna rów¬ niez przepuszczac w kierunku przeciwnym do gazu redukujacego. Na rózn^aitej wyso¬ kosci umieszcza sie pewna illosc pyrome- trów D.Zamiast rur, mozna stosowac skrzynki; j edna z tych skrzynek utódófczniónd w — 2 —ptzekt6ju pionowym': iiar figv *3;- Kaz? da skrzynka zawiera kilka /prostolkatliych komór pionowych E, rozmieszczonych rów¬ nolegle, o wystarczajacej szenoifcosci, otwar¬ tych ui-^óry^i u dolu i ograniczonych cztere¬ ma & ra^ utóweiszcza sie maise reakcyjna, pod- cz.ais gdy gazy ogrzeWnicze przeciagaja plrzezi umieszczone miedzy komorami E ko¬ mory F, zamkniete u góry i u dolu, nato¬ miast otwarte zboku. Komory F tworza w ten sposób kanaly poziome. Skrzynki ulsta- wia sie jedna na drugiej na wysokosc zada¬ na i laczy je ze soba kolnierzami.Rozumie sie,, ze aparature te mozina li¬ staWic skosnie lufo poziiomo, lecz w polozen niach tych wymiana maisy reakcyjneij by^ laby trudniejsza.Aparat, w którym przebiega reakcja, jejst, mówiac wlasciwie, odzyskmica ciepl¬ na, jak to uwidoczniono na fig. 1, Rekupe- raitor ten moze iskladac sie z aparatu, w którym przebiega reakcja, a mianowicie z aparatu skrzynkowego. Gazy, przeznaczo¬ ne do ogrzewania aparatu reakcyjnego, przeciagaja przez odzyskniice, oddajaic tam swe cieplo, gazom redukujacym lub parze wodnej, przeciagajacym w kierufoku prze^- diwnym. Gazy redukujace i para wodna, doplywajac do aparatu reakcyjnego, wyka¬ zuja przeto temperature bardzo zblizona do temperatury reakcji, wskutek czego w calym pasie reakcyjnym uistala sie tempe¬ ratura jednakowa.Scianki zewfri^trzne rury duzej zamiast gazami goracem! z paleniska mozna ogrze¬ wac palnikami rozimlieszczonemi na calej wysokosci.Aparaty opisane powyzej wykazuja ko¬ rzysci nastepujace: 1. Pozwalaja utrzymac w calej masie przez caly czasi reakcji stala i jednakowa temperatulre, uzyskiwana dzieki temu, ze mase reakcyjna ogrzewa sie w warstwach cienkich i jednoczesnie doprowadza sie ga¬ zy redilkiifacej t^przcd*Li6 ograne ciepfórir zazwyczaj traconeió,' dó temperatury zitti- zonfeij do temperatury reakcji, ^ 2. W wypadku stosowania paltaików na calej wysokosci moznk itiiarkowac tempe¬ rature w1 pasie reakcyjnym, rozliriieiszczajac cdpowifedtóió pailniki, w sposób bardzo sci¬ sly i jednóistajny, • ¦¦•¦¦¦?. 3, Poniewaz mase reakcyjna ogrzewa sie w warstwach cienkich, wiec róznica tem¬ peratur miedzy warstwa i poiwierzchniia o- grzewalna jest zmniejiszona do minimum!, co pozwala zapobiec zbytniemu przegrze¬ waniu metalu (zwykle zeliwa) lub innego tworzywa, z jakiego zbudowano aparat, a tern samem ulatwila jego koniserw&cje. PL