Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sprzeglo w którym elementem przenoszacym moment obrotowy z ukladu czynnego na uklad bierny sprzegla sa wience kulkowe, wprowa¬ dzane we wzajemne zazebienie za pomoca elek¬ tromagnesu. Moze ono znalezc zastosowanie zwlaszcza jako sprzeglo przeciazeniowe umoz¬ liwiajace, w przypadku wzrostu momentu ob¬ rotowego ponad dopuszczalna, nastawiona war¬ tosc — samoczynne rozsprzegniecie wienców kulkowych i równoczesne przekazanie impul¬ su elektrycznego.Znane dotychczas elektromagnetyczne sprze¬ gla przeciazeniowe plytkowe maja te zasadni¬ cza wade, ze zakres tolerancji momentu obro¬ towego, przy którym nastepuje wylaczenie sprzegla jest stosunkowo znaczny i wynosi okolo 50°/o wartosci momentu. Jest to spowodo¬ wane stosunkowo znaczna wartoscia wspólczyn- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest mgr inz. Janusz CieszewskL nika tarcia oraz róznica tych wspólczynników na powierzchniach zetkniecia poszczególnych plyt, która jest wynikiem ich nierównomiernego zuzycia.Znane sa równiez elektromagnetyczne sprze¬ gla przeciazeniowe z czolowymi wiencami ze¬ batymi, które w przypadku przekroczenia okre¬ slonego momentu obrotowego wychodza z za¬ zebienia, jednak róznica i w tym przypadku tolerancja momentu obrotowego powodujacego wylaczenie sprzegla jest stosunkowo znaczna i wynosi 25 do 30°/o momentu znamionowego.Powyzsze niedogodnosci usuwa sprzeglo mag¬ netyczne wedlug wynalazku, w którym elemen¬ tami przenoszacymi moment obrotowy sa wien¬ ce kulek, przy czym dzieki znacznemu zmniej¬ szeniu wspólczynnika tarcia uzyskuje sie moz¬ liwosc znacznego zwezenia tolerancji momentu obrotowego powodujacego wylaczenie sprzegla, który nie przekracza 20% momentu znamiono¬ wego.Wience kulkowe jako elementy przenoszacemoment' obrotowy w sprzeglach sa co prawda znane jako element sprzegiel wlaczanych me¬ chanicznie, przy czym kulki tych znanych wien¬ ców sa ulozone w ten sposób, ze ich srodki tworza powierzchnie walcowa. Wada tego ro¬ dzaju sprzegiel jest jednak koniecznosc stoso¬ wania znacznych sil osiowych wlaczajacych i wylaczajacych sprzeglo, wskutek czego do wla¬ czania ich nie nadaja sie urzadzenia elektroma¬ gnetyczne.Sprzeglo wedlug wynalazku usuwa powyzsza wade w ten sposób, ze wspólpracujace ze soba wience kulkowe sprzegla tworza powierzchnie stozkowa, dzieki czemu uzyskuje sie znaczne zmniejszenie sily osiowej, niezbednej dla sprze¬ gniecia obydwu wienców sprzegla.Badania wykazaly, ze sprzeglo wedlug wy¬ nalazku charakteryzuje sie znacznie wieksza elastycznoscia pracy w porównaniu do sprze¬ giel z wiencami zebatymi oraz mozliwoscia la¬ twej regulacji momentu wylaczajacego przez zmiane napiecia zasilajacego elektromagnes, ponadto ma ono znacznie mniejsze wymiary gabarytowe w; stosunku do sprzegiel elektroma¬ gnetycznych plytkowych o takim samym mo¬ mencie znamionowym, dzieki czemu moze ono znalezc równiez zastosowanie jako sprzeglo nadmiarowe.Wynalazek jest blizej wyjasniony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przykladowo sprzeglo elektromagnetyczne, z wiencami kul¬ kowymi w przekroju osiowym, fig. 2 — wience kulkowe tego sprzegla w rozwinieciu przekroju wzdluz linii AA na fig. 1 w stanie sprzegnietym, a fig. 3 — te same wience w stanie rozprzegnie- tym.Sprzeglo elektromagnetyczne wedlug wyna¬ lazku sklada sie z trzech zasadniczych czesci: czesci czynnej, przenoszacej moment obrotowy z walka pedzacego, czesci biernej laczonej z czynna za posrednictwem wienców kulkowych oraz z czesci nieruchomej stanowiacej zes¬ pól cewki, ulozyskowany na czesci czynnej.Czesc czynna sprzegla sklada sie z tulei 1 przymocowanej do piasty 2 osadzonej na walku pedzacym, ze zwory czolowej 12 wspólpracu¬ jacej z tuleja 1 i polaczonej za posrednictwem pierscienia 18 z materialu paramagnetycznego z osadzona na niej przesuwnie tuleja 11. Tule¬ ja 11 jest zaopatrzona na swej zewnetrznej powierzchni obwodowej w wieniec kulkowy zlozony z koszyka 7, z osadzonymi w nim kul¬ kami 24, wspólpracujacy z wiencem kulkowym czesci biernej. Tuleja. 1 jest ponadto zaopatrzona w sprezyny odporowe 19 powodujace ruch po¬ wrotny zwory 12, którego wielkosc jest ogra¬ niczona za pomoca zderzaka 20.Czesc bierna sprzegla sklada sie z pierscie¬ niowej obudowy 9, wewnatrz której znajduje sie wieniec zebaty, zlozony z koszyka 8 i osa¬ dzonych w nim kulek 25. Obydwa wience ze¬ bate czesci czynnej i biernej sa Usytuowane w ten sposób, ze w stanie zazebionym linie la¬ czace srodki kulek obydwu wienców, tworza powierzchnie stozkowa, przy czym rzuty tych linii na plaszczyzne równolegla do stycznej, wzgledem pierscieni wienców w danym punk¬ cie, sa nachylone pod katem ostrym a w sto¬ sunku do osi sprzegla. Dzieki temu do przenie¬ sienia momentu obrotowego wywolujacego si¬ le obwodowa P, w punkcie zetkniecia sie kulek obydwu wienców, niezbedna jest stosunkowo nieduza sila Pd = Pctg Czesc nieruchoma sprzegla sklada sie z cew¬ ki 5 elektromagnesu, której korpus 4 jest ulozys- kowany na lozysku tocznym 3 piasty 2 oraz z plytki 10, laczacej ten korpus 4 z kadlubem maszyny. Prad doprowadzony jest do cewki za pomoca przewodów 13 przymocowanych do plytki 10. Sprzeglo wedlug wynalazku jest ponadto zaopatrzone w mikroprzelacznik 16 zwiazany z jego czescia nieruchoma i wspól¬ pracujacy ze zwora 12 w ten sposób, ze w oby¬ dwu skrajnych polozeniach zwory nastepuje przelaczenie mikroprzelacznika.Dzialanie sprzegla elektromagnetycznego we¬ dlug wynalazku opisano ponizej. Prad dopro¬ wadzony do cewki 5 wytwarza strumien mag¬ netyczny uwidoczniony na fig. 1 linia przerywa¬ na, który przechodzi przez korpus cewki 4, szczeline powietrzna Y, zwore 12, tuleje lt pia¬ ste 2 i szczeline powietrzna X, przy czym wsku¬ tek tego, ze pierscien 18 jest wykonany z ma¬ terialu paramagnetycznego nie przechodzi do tej tulei 11. Wlaczenie cewki 5 powoduje przy¬ ciagniecie zwory 12 do czolowej powierzchni tulei 1 oraz przesuniecie sie tulei 11 z wiencem kulkowym, wskutek czego kulki 24 tego wienca wchodza w zazebienie z kulkami 25 wienca kulkowego obudowy 9 (fig. 2), przenoszac na nia moment obrotowy z piasty 2. Po wylaczeniu cewki, sprezyny 19 odpychaja zwore 12, po¬ wodujac wyzebienie sie kulek 24 i 25 obydwu wienców (fig. 3), przy czyni obydwa polozenia sprzegla wlaczone i wylaczone sa zsygnalizo- wane za pomoca mikroprzelacznika 16.W przypadku przeciazenia sprzegla momen¬ tem obrotowym wiekszym od nastawionego, skladowa osiowa Pd reakcji kulek obydwu wienców przekracza sile osiowa wywierana na — 2 —zwore 12, powodujac jej odepchniecie i rozla¬ czenie obydwu wienców kulkowych. Równo¬ czesnie zwora 12 przelacza mikroprzelacznik 16, przekazujac impuls na uklad sterujacy maszy¬ na, który powoduje zatrzymanie przeciazone¬ go mechanizmu.Sprzeglo elektromagnetyczne wedlug wynala¬ zku moze znalezc zastosowanie zwlaszcza w me¬ chanizmach napedowych obrabiarek. PL