RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 47168 KI.KI. 84 o/* internat. E 02 f Franz Korste Altreetz, Niemiecka Republika Demokratyczna fej Glowica ssawna o dulej powierzchni do robót poglebiarskich sródlqdowych i pelnomorskich Patent trwa ód dnia 23 stycznia 1957 r.Przedmiotem wynalazku jest glowica ssawna o duzej powierzchni do robót poglebiarskich na wodach sródladowych i na pelnym morzu. Zna¬ ne sa rózne rozmywajace glowice ssawne, jed¬ nak wydajnosci wszelkich dotychczasowych konstrukcji sa niezadowalajace. Przyczyna tego jest ograniczona powierzchnia dzialania. Wada ta jest wlasciwa wszystkim glowicom ssawnym zarówno wirujacym jak i rozmywajacym pod cisnieniem. Prowadzi to do tego, ze zawsze mo¬ ze byc pochwycona tylko czesc uruchomionego przez wymywanie pod cisnieniem, organiczne¬ go i nieorganicznego materialu pompowanego, gdyz wymywanie pod cisnieniem moze konczyc swój bieg tylko czesciowo w kierunku strumie¬ nia ssacego, przy czym przeplywajaca mimo woda pod cisnieniem umozliwia zabieranie i od¬ prowadzanie na bok odspojonego materialu pompowanego. Sprawnosc takich glowic ssaw¬ nych pod wzgledem ilosci faktycznie pompowa¬ nego gruntu jest zatem zbyt mala w stosunku do ogólnej mocy pompy poglebiarki. Na ogól nie osiaga sie najlepszych mozliwych do uzyskania warunków mieszania, odpowiadajacych zdol¬ nosci pompowania pomp poglebiarki i jej prze¬ wodów tlocznych.Inna przyczyna niewystarczajacej wydajnosci znanych glowic ssawnych jest to, ze czesto pracuja one tylko przy jednym kierunku prze¬ plywu, a przy kierunku przeciwnym nie pra¬ cuja wcale. Oprócz tego niekorzystna cecha jest niedostateczne odciecie doplywu wody zewnetrznej, wolnej od rumowiska, jak równiez niedostrzegane lub nie brane pod uwage dzia¬ lania chwytne kazdego strumienia rozmywaja¬ cego, który bezposrednim dzialaniem ezektoro- wym wprowadza do przewodu tlocznego wode zewnetrzna, pogarszajaca ogólna wydajnosc.W pracach poglebiarskich chodzi w wiekszosci przypadków o kruche, tzn. nie spoiste grunty;lub grunty spoiste (il, próchnica itd.). Grunty spoiste sa przenoszone zawsze tylko w bardzo niekorzystnej proporcji zmieszania, poniewaz czastki skladowe odspojone hydraulicznie lub mechanicznie i rozdrabniajace sie az do wiel¬ kosci koloidalnych sa bardzo latwo odpychane przez kazdy strumien tloczony nie pochwycony przez strumien ssacy, wobec ich malej pred¬ kosci opadania. Oprócz tego bezposredni zasieg dzialania znanych urzadzen w przypadku grun¬ tów spoistych nigdy nie jest wiekszy od wlasci¬ wej powierzchni czynnej czesci smoka, lecz ogranicza sie tylko do wielkosci powierzchni natarcia, przez która grunt obrabiany zostaje co prawda przygotowany, jednak z wymienio¬ nych wyzej przyczyn nigdy nie zostaje pochwy¬ cony w calosci przez strumien ssacy. Oblicze¬ nia wskazuja, ze przygotowana masa drogi roz¬ mywania w porównaniu z wydatkiem pomp ssacych (poglebiarskich) pozostaje w niekorzyst- ^ nfoi stosunku zmieszania pomiedzy gruntem X woda robocza. Taki niekorzystny stosunek zmieszania pogarsza sie jeszcze przez to, ze wo$a tloczona wzbogacona rozmytym gruntem, • nie zostaje calkowicie pochwycona przez stru¬ mien ssacy lecz pozostaje nadal w poblizu miejsca pobierania gruntu. Próbowano juz w znanych dotychczas urzadzeniach zwiekszyc powierzchnie natarcia dysz spulchniajacych.Próby te jednak nie powiodly sie, gdyz zwie¬ kszona odleglosc pomiedzy otworem ssacym i zewnetrznymi dyszami spulchniajacymi sprzy¬ jala tylko doplywowi wody zewnetrznej, wsku¬ tek czego -dysze polozone w miejscach najbar¬ dziej oddalonych pozostawaly nieczynne.Przedmiotem wynalazku jest taka glowica ssawna, któraby doprowadzala cala wode tlo¬ czona do strumienia ssacego i skutecznie zapo¬ biegala doplywowi szkodliwej wody zewnetrz¬ nej. Oznacza to, ze róznica pomiedzy wydat¬ kiem pompy wody tloczonej, wynoszacym na ogól polowe wydatku pomp poglebiarki i wy¬ datkiem pompy ssacej przedstawia obecnie efektywne przenoszenie gruntu. Osiaga sie to wedlug wynalazku w ten sposób, ze otwór wy¬ lotu ssawnego jest otoczony komora tloczaca, której scianki sa uformowane w postaci oslon, odcinajacych wode zewnetrzna i posiadajaca otwory rozmywajace. W przypadku poglebiarek bez spulchniaczy hydraulicznych oslony moga byc wykonane bez komory tloczacej. Takie ot¬ wory rozmywajace sa rozmieszczone dookola otworu wylotu ssawnego w coraz to wiekszej odleglosci. W innej odmianie wynalazku glo¬ wica ssawna moze byc wykonana jako narze¬ dzie reczne albo jako wleczony zespól pod¬ wodny, stanowiacy jedna calosc z pompa ssaca i pompa tloczaca o napedzie silnikowym. We¬ dlug jeszcze innej odmiany, glowica ssawna jest tak wykonana, ze moze pracowac z cisnie¬ niem lub bez cisnienia. Osiaga sie to w ten sposób, ze wylot ssawny, pozostajacy pod dzia¬ laniem podcisnienia jest wykonany w postaci cylindra, na którym sa osadzone wahliwie nie¬ zalezne lecz stale polaczone komorowe pletwy oslaniajace, tworzace miedzy soba pewien kat.Te pletwy komorowe maja ujscie do polaczonej z nia sztywno oslony zaworowej, przystosowa¬ nej do ich zmiennego polozenia i polaczonej z przewodem tlocznym, który moze byc prze¬ laczany automatycznie z jednej pletwy komo¬ rowej na druga za pomoca- sprzezonych ze soba zasuw zaworowych. Cylindryczny smok moze równiez posiadac u góry dwie sprzezone ze so¬ ba pod okreslonym katem tarcze, które na spo- 1 dzie posiadaja wystepy zmieniajace kierunek strumienia,' np. przyspawane katowniki. Tarcze te sa równiez umieszczone obrotowo na smo¬ ku, a ich obrzeza sa odgiete. Glowica ssawna wedlug wynalazku moze byc wykonana w kaz¬ dej wielkosci jako dodatkowe wyposazenie po¬ glebiarek ssacych i po raz pierwszy moze byc zastosowana równiez do statków nurkowych.Jako aparat reczny daje dobre uslugi przy odslanianiu objektów ukrytych, np. zatopionych statków itd., gdyz umozliwia oczyszczenie za- piaszczonych lub zamulonych objektów. Aparat ten moze byc równiez zastosowany przy funda¬ mentowaniu kesonowymi.Przy odpowiedniej wydajnosci pomp mozna uzyskac powierzchnie natarcia wynoszaca wie¬ le metrów kwadratowych. Pochwycenie wszyst¬ kich odspojonych przez rozmywanie materia¬ lów jak mulu, próchnicy i piasków jest za¬ pewnione w najwyzszym dopuszczalnym sto¬ sunku zmieszania 1:1 do 1:3. Zdolnosc robocza zaczyna sie juz przy malej glebokosci wody.Z tego wzgledu urzadzenie to moze byc zasto¬ sowane juz jako maly aparat lacznie z naj¬ mniejszymi statkami do oczyszczania stawów itd. Konstrukcja wedlug wynalazku pozwala na wielokrotne zwiekszenie wydajnosci glowic ssawnych. Wiekszy pobór mocy na skutek zwie¬ kszenia wydatku wynika tylko ze zwiekszone¬ go ciezaru wlasciwego przenoszonego slupa cie¬ czy, co jednak nie przekracza tolerancji mocy istniejacych silników pomp poglebiarki. Stosun¬ kowo nieznaczne zwiekszenie mocy zostaje wy¬ równane przez mniejsza wysokosc tloczenia gdyz cisnienie tloczenia jest wystarczajace juz — 2 —przy wysokosci 0,4 atm nadcisnienia, poniewaz kazdy strumien tloczony po opuszczeniu otwo¬ rów rozmywajacych styka sie odrazu z odspa¬ janym gruntem, a wiec nie ma straty mocy na pokrywanie hamujacego dzialania wody w za¬ siegu strumienia czynnego. Scianki zewnetrzne komory tlocznej wykonane jako oslona zapo¬ biegaja odpedzaniu gruntów odspojonych przy rozmywaniu, nie ma bowiem szkodliwego po¬ rywania przez strumien rozmywajacy. Stru¬ mienie rozmywajace wychodza ze scianki ota¬ czajacej smok. Strumienie rozmywajace nawet najbardziej oddalone od otworu ssawnego sa w pelni czynne, gdyz kazdy strumien ssacy po¬ rusza sie miedzy gruntem i oslona. Poza tym istnieje mozliwosc regulacji stosunku zmiesza¬ nia za pomoca zwiekszenia ilosci lub zdlawie^ nia wody tloczonej. Komora tloczaca, otaczaja¬ ca smok, umozliwia poza tym umieszczenie do¬ wolnej liczby otworów rozmywajacych o sredni¬ cy optymalnej. Grunt w poblizu smoka lub oslony jest zawsze wystarczajaco rozmyty, dzie¬ ki czemu nawet najbardziej odlegle zawiesiny sa wsysane bezposrednio do otworu ssawnego wzdluz tryskajacej woda scianki oslony, po¬ niewaz nie moga powstac plynace mimo stru¬ mienia wody tloczonej unoszace rumowisko.Oddzielenie wody roboczej od wody zewnetrz¬ nej oraz wykluczenie szkodliwego dzialania strumienia, a wiec osiagniecie najwyzszego do¬ puszczalnego stosunku zmieszania wraz z mo¬ zliwoscia regulacji, decyduja o wysokiej spraw¬ nosci urzadzenia i stanowia zalety konstrukcji wedlug wynalazku. Regulowanie stosunku zmie¬ szania jest ewentualnie konieczne przy grub¬ szym uziarnieniu i wiekszej spoistosci urobku.Stosunek zmieszania i zdolnosc regulacji sa zachowane we wszystkich postaciach wykona¬ nia urzadzenia wedlug wynalazku.Na zalaczonym rysunku przedstawiono sche¬ matycznie kilka przykladów wykonania wyna¬ lazku. Fig. 1 przedstawia widok z przodu glo¬ wicy ssawnej do poglebiarki z rekawem lub przewodem rozmywajacym, fig. 2 — przekrój wzdluz linii II — II na fig. 1, fig. 3 — przekrój wzdluz linii III — III na fig. 1; fig. 4 przedsta¬ wia w widoku z przodu odmiane glowicy ssaw¬ nej wysuwanej pionowo na lodzi nurkowej, fig. 5 — widok glowicy ssawnej patrzac w kie¬ runku strzalki x na fig. 4, fig. 6 — widok wzdluz linii VI — VI na fig. 4; fig. 7 przedsta¬ wia widok innej postaci wykonania glowicy ssawnej z pletwami komorowymi dla srednich i malych poglebiarek, fig. 8 — glowice ssawna wedlug fig. 7 w widoku bocznym i czesciowo w przekroju, fig. 9—przekrój wzdluz linii IX—IX na fig. 7; fig. 10 przedstawia widok innej od¬ miany glowicy ssawnej w postaci aparatu recz¬ nego. Fig. 11 przedstawia widok odmiany wy¬ konania bez komory tloczacej, fig. 12 — prze¬ krój wzdluz linii XII —XII na fig. 11; fig. 13 przedstawia widok jeszcze innej odmiany wy¬ nalazku w postaci glowicy szalandowej i fig. 14 —przekrój wzdluz linii XIV —XIV na fig. 13.Na fig. 1 — 3 jest przedstawiona pracujaca w obu kierunkach blizniacza glowica ssawna do poglebiarek z rekawem lub przewodem roz¬ mywajacym w widoku i w przekroju wzdluz linii II—II i III — III. Znany skadinad smok 1 wraz z króccem 3 i kolnierzem 4 posiada szcze¬ linowy otwór ssawny 2, Smok 1 jest otoczony komora tiloczaca 5 o sciankach zewnetrznych wykonanych w postaci oslon 5a o ksztalcie róznym w zaleznosci od róznych celów zasto¬ sowania. Komora tloczaca 5 podtrzymuje rów¬ niez króciec 7 z kolnierzem 8. Kolnierz 4 smo¬ ka 1 laczy sie z kolnierzem 6a przewodu ssaw¬ nego (weza ssawnego) 6, zaznaczonego linia kropkowana i nalezacego do poglebiarki (nie przedstawionej na rysunku). Kolnierz 8 krócca 7 komory tloczacej laczy sie z przewodem tlocznym 9 (wezem), równiez oznaczonym linia kropkowana, za pomoca kolnierza 9a. Smok 1 sklada sie, jak widac na fig. 2, z dwóch sy¬ metrycznych polówek przedzielonych przegro¬ da 10. W celu zmiany kierunku pracy kazda polówka moze byc polaczona z króccem 3 przez otwory 12, wykonane w oslonie 11, za pomoca suwaka 14 równiez wyposazonego w otwory 13. Jak widac na fig. 3 równiez i komora tloczaca 5 jest podzielona za pomo¬ ca przegrody przelotowej 10 na dwie symet¬ ryczne polówki. Obydwie polówki komory tlo¬ czacej sa polaczone z króccem 7 przez krócce zaworowe 15, które moga byc zamykane na przemian za pomoca klap zaworowych osadzo¬ nych na wspólnym wale 16 i w ten sposób moga byc polaczone z przewodiem tlocznym 9.Suwak 14 jak równiez wal 16 klap zaworo¬ wych 17 moga byc sterowane z poglebiarki za pomoca nie przedstawionych na rysunku laczników np. pretów nastawnych na statku.Zewnetrzne scianki komory tloczacej 5 wy¬ konane jako oslony 5a sa zaopatrzone w otwo¬ ry rozmywajace 18, które otaczaja bezposrednio szczelinowy otwór ssawny 2 smoka 1. Po wla¬ czeniu pomp woda plóczaca (woda robocza) wypelnia komore tloczaca 5. Poniewaz otwory rozmywcze 18 zewnetrznych scianek wspomnia¬ nej komory tloczacej 5 otaczaja bezposrednio — 3 —szczelinowy otwór ssawny 2 smoka 1 wiec cala woda robocza a wraz z nia wszelki uno¬ szony material zostaja wchloniete przez otwór ssawny 2 'i przeniesione dalej. Zewnetrzne scianki komory tloczacej 5 uksztaltowane w po¬ staci oslon 5a nie pozwalaja na dostep szkodli¬ wej wody zewnetrznej. Dzieki takiemu uksztal¬ towaniu glowicy ssawnej unika sie ruchu ja¬ lowego w jednym kierunku, gdyz w kazdym odchyleniu w lewo lub w prawo wykonuje sie pelna prace dzieki przelaczeniu zasuwy 14 wzglednie zaworów 17. Na fig. 4 przedstawio¬ na jest inna postac wykonania glowicy ssaw¬ nej, która jest umieszczona w lodzi nurko¬ wej i moze byc wysuwana z niej pionowo hydraulicznie. Fig. 5 przedstawia widok tej glowicy ssawnej patrzac w kierunku strzal¬ ki x, a fig. 6 — widok ogólny wzdluz linii VI — VI na fig. 4. Lódz nurkowa jest podzie¬ lona przegrodami 20 na trzy komory, przy czym w dwóch skrajnych komorach znajduja sie: w jednej pompa tloczaca 21. a w drugiej pompa ssaca 22. Pompa tloczaca 21 wsysa wo¬ de robocza przewodem 21a przepuszczonym przez scianke lodzi nurkowej 19. W komorze srodkowej znajduje sie glowica ssawna wy¬ suwana hydraulicznie, która na fig. 4 jest przedstawiona w polozeniu roboczym, a linia kropkowana zaznaczono polozenie robocze w kierunku przeciwnym. Przewód! ssawny 6 w srodkowej komorze lodzi nurkowej 19 po¬ siadajacy budowe teleskopowa jest polaczony sprezystym czlonem posrednim 23 z króccem 3 (fig. 4 i 6) smoka 1. W ten sposób jest po¬ laczony równiez teleskopowy przewód tlocz¬ ny 9 sprezystym czlonem posrednim 24 a króc¬ cem 7 komory tlocznej 5.Za pomoca tloków 25, polaczonych przegu¬ bowo z górna scianka komory tloczacej i pro¬ wadzonych w cylindrach 25a, glowica ssawna jest wysuwana w znany sposób hydraulicznie.Za pomoca tloków 26 osadzonych przegubowo w miejscu 27 na sciance komory tloczacej i1 prowadzonych w cylindrach 26a glowica ssawna jest przechylana w polozenie robocze.Jak widac na fig. 5 równiez i w tej postaci wykonania otwory rozmywcze 18 sa rozmiesz¬ czone bezposrednio dookola otworu ssawne¬ go 2. Na fig. 6 uwidoczniono, ze w króccu 7 komory tloczacej 5, tak samo jak na fig. 3, znajduja sie otwory zaworowe 15a, które za pomoca zasuwy 28 moga byc zamykane odpo- wiedhio do kierunku pracy w sposób juz opi¬ sany. Opisana postac wykonania glowicy ssawnej moze byc np. uzyta w postaci przy¬ rzadu wleczonego. W tym przypadku pompa tloczaca i pompa ssaca sa zmontowane na oslonie komory tloczacej.Fig. 7 przedstawia widok innej postaci wy¬ konania glowicy z pletwami komordwymr, któ¬ ra nadaje sie szczególnie do srednich i mniej¬ szych poglebiarek. Fig. $ przedstawia widok z boku odpowiadajacy fig. 7 i czesciowo w przekroju, przy czym obydwa polozenia robocze sa oznaczone linia kropkowana, fig. 9 zas przedstawia przekrój wzdluz linii IX — IX na fig. 7. W tej odmianie wykonania smok 1 zaopatrzony w otwór ssawny 2 i wykonany w postaci cylindra oraz posiadajacy równiez króciec 3 wraz z kolnierzem 4 dla rury ssaw¬ nej 6 jest otoczony. przez dwie sztywno pola¬ czone ze soba pletwy komorowe 29 nie przy¬ legajace do siebie. Pletwy komorowe 29 sa ustawione wzgledem siebie pod pewnym ka¬ tem i moga byc obracane o pewien okreslony kat dookola cylindrycznego smoka 1. Ten kat obrotu jest ograniczony przez zderzaki 31 (fig. 8), umieszczone na tasmach prowadni¬ czych 30 smoka 1. Pletwy komorowe 29 na stronie dolnej sa zaopatrzone w otwory roz¬ mywcze 18, które w ten sposób, jak juz wspomniano, rozmieszczone sa bezposrednio wokól otworu ssawnego. Obydwie pletwy ko¬ morowe lacza sie w kierunku rury ssawnej 6 ze skrzynka zaworowa 32, do której wchodzi króciec 7 z kolnierzem 8 przewodu tlocznego 9.Skrzynka zaworowa 32 jest sztywno polaczo¬ na z pletwami komorowymi 29. Skrzynka ta jest ponadto zaopatrzona w przegrode 33, w której znajduja sie otwory zaworowe 34 (fig. 9). Przestrzen pod przegroda 33 jest po¬ laczona z pletwami komorowymi 29. Na prze¬ grodzie 33 umieszczona jest przesuwna w kie¬ runku podluznym plytka 35, posiadajaca rów¬ niez otwory zaworowe 36 (fig. 9), które jednak nie pokrywaja sie z otworami przegrody 33.W skrzynce zaworowej 32 jest osadzony wal prowadniczy 37, który tak w skrzynce 32 jak i na swobodnym koncu posiada zwisajace roz¬ widlone dzwignie 38, 39. Dzwignia 38 walu prowadniczego 37, znajdujaca sie w skrzynce zaworowej obejmuje uchwyt 38a umieszczony na przesuwnej plycie zaworowej 35, a dzwignia 39 obejmuje uchwyt 39a umieszczony na smo¬ ku 1. Przy przechyleniu pletw komorowych 29 do polozenia zaznaczonego linia kropkowana na fig. 8, które obracaja sie przy tym, jak juz wspomniano, dookola smoka 1, wal pro¬ wadniczy 37 wykonuje czesciowy obrót ogra¬ niczony. Dzieki temu zostaje równiez urucho- — 4 —miona znajdujaca sie w skrzynce zaworowej 32 rozwidlona dzwignia 38 obejmujaca uchwyt 38a plytki zaworowej 35, dzieki czemu plytka zaworowa 32 zostaje przesunieta przy kazdym jarzechyleniu pletw komorowych 29. Ftytfca za- worowa 35 jest dziurkowana w ten sposób, ze 5tale otwiera potrzebne w danej chwili otwo¬ ry zaworowe 34 przegrody 33 i dzieki temu powoduje przewietrzanie. Przy uruchamianiu pompa niskiego cifinienia (nie przedstawiona na rysunku) wtlacza wode do skrzynki zawo¬ rowej 32. Stamtad woda przeplywa przez otwarte wówczas otwory zaworowe 34, 36 do polaczonych w ten sposób pletw komorowych 29 i wyplywa przez otwory rozmywcze 18 na warstwe denna podlegajaca poglebianiu. War¬ stwa ta zostaje spulchniona i pod wplywem stale wzrastajacego strumrenia ssacego pompy zostaje pociagnieta w kierunku otworu ssaw¬ nego 2. Wedlug wynalazku pod cisnieniem pozostaje zawsze ta pletwa komorowa 29, któ¬ ra znajduje sie w kierunku ruchu, tak iz w przypadku przedstawionym na fig. 8 pra¬ cuje odchylona pletwa komorowa 28, natomiast przeciwlegla pletwa komorowa 29 wywiera dzialanie odcinajace wode zewnetrzna. Ta postac wykonania pracuje w sposób kombi¬ nowany, tzn. moze byc stosowana zarówno z rozmywaniem jak r bez rozmywania. Oprócz tego rozmywanie moze sie odbywac bez pompy tloczacej, a wiec tylko pod wplywem pompy ssacej. W ten sposób w jednym przyrzadzie sa zespolone trzy hydrauliczne dzialania po- glebiarki, które mozna stosowac w zaleznosci od wyposazenia poglebiarki jak i od rodzaju obrabianego dna.Na fig. 10 przedstawiona jest inna odmia¬ na wykonania glowicy w postaci aparatu recz¬ nego. Aparat ten sklada sie równiez ze smo¬ ka 1 ze szczelinowym otworem ssawnym 2 otoczonym przez otwory rozmywcze 18. Apa¬ rat ten jest polaczony z pompa ssaca 40 i pompa tloczaca 41, które sa osadzone na osi silnika 42. Komora tloczaca 5 otaczajaca smok 1 jest polaczona za pomoca przewodu tloczne¬ go 9 z pompa tloczaca 41. Pompa tloczaca 41 posiada oprócz tego rure ssawna 43 z sitkiem 44 do wsysania czystej wody. Rura ssawna 43 sluzy jednoczesnie jako rekojesc aparatu.Smok 1 jest polaczony z pompa ssaca 40 prze¬ wodem ssawnym 6, który przez wspomniana pompe jest polaczony z przewodem 6b. Silnik 42 jest polaczony kablem 45 ze zródlem pradu (nie przedstawionym na rysunku) znajduja¬ cym sie np. na jednostce plywajacej. Aparat jest polaczony za pomoca linki 46 o dlugosci 1 m z plywakiem metalowym 41, który utrzy¬ muje aparat pod woda w stanie unoszenia.W ten sposób otrzymuje sie zwarty zespól podwodny, który moze byc prowadzony recz¬ nie. Maksymalna pewnosc ruchu pomp tej glo¬ wicy ssawnej wykonanej w postaci aparatu recznego lub tez, jak wspomniano, aparatu wleczonego, wyposazonego równiez w pompy, osiaga sie dzieki temu, ze wszystkie przewody ssawne i czesci obrotowe znajduja sie pod woda, tak iz nigdy nie moze zdarzyc sie przer¬ wanie slupa wody. Inna zaleta omówionego aparatu recznego jest niewielka energia, któ¬ ra moze wytwarzac maly zespól pradotwórczy, który, jak juz wspomniano, moze byc umiesz¬ czony na lekkiej jednostce plywajacej. Po wla¬ czeniu silnika wsysana jest przez rure ssaw¬ na 43 z sitkiem 44 czysta woda a przez pompe tloczaca 41 i przewód tloczny 9 jest wtlaczana woda do komory tloczacej 5 smoka. Czysta woda wychodzi z otworów rozmywajacych 18 i natrafia na material podlegajacy odsysaniu.Poniewaz jednoczesnie zaczyna dzialac pompa ssaca 40 wiec odspojony material jest prze¬ noszony jednoczesnie przez rure ssawna 6 i 6b poza obreb obszaru roboczego nurka przy uwzglednieniu istniejacych warunków pradu.Aparat ten wykazuje wielka sprawnosc przy wszelkich osadach aluwialnych, przy minimal¬ nym nakladzie kosztów i malych rozmiarach zespolu, przy czym przebieg pracy na dnie moze byc kontrolowany przez nurka.Na fig. 11 przedstawiono widok innej posta¬ ci wykonania wynalazku jako glowicy pletwo- wej bez komory tloczacej, przy czym fig. 12 przedstawia przekrój wzdluz linii XII — XII na fig. 11. Smok oznaczony cyfra 1 i wykona¬ ny równiez w postaci cylindrycznej posiada i w tym przypadku szczelinowy otwór ssaw¬ ny 2 i tasmy prowadnicze 30. Zamiast pletw komorowych zastosowano obracalne na smo¬ ku 1 tarcze pletwowe 48 ustawione pod katem wzgledem siebie i polaczone ze soba za pomo¬ ca przepon 49. Zewnetrzne obramowanie tych tarcz 48 jest odwiniete. Kat obrotu tarcz 48 przekracza 45° i równiez jest ograniczony' przez zderzaki 31 pasów prowadniczych 30.Spód tarcz pletwowych 48 posiada wzniesie¬ nia 50 zmieniajace kierunek strumienia, np. przyspawane katowniki, wywolujace ruch burzliwy strumienia ssacego potrzebny do lepszego dzialania porywajacego, gdyz ruch bez tych przeszkód jest warstwowy. Gdy wspomniana zmiana kierunku nastepuje przy — 5 —opuszczaniu aparatu, przy czym para tarcz 48 w martwym punkcie znajduje sie w poloze¬ niu równowagi chwiejnej a tarcza tylna jest niepbciazona, to odwiniete obrzeze lezacej po¬ ziomo tarczy 48 powoduje charakterystyczne dla przyrzadu samorzutne przechylenie przed¬ niej tarczy 48, przy czym wypór w góre przy dalszym ruchu jest zwiekszony przez cala przednia tarcze 48. Pozioma tarcza 48 lezaca wówczas n/a dnie dziala jako przykrycie. W ten sposób jest zamkniety od tylu doplyw wody zewnetrznej. Przy przechyleniu na inny kie¬ runek roboczy wspomniany wyzej proces powtarza sie tzn. tarcza 48, przed tym pokry¬ wajaca, zostaje teraz przechylona w góre, a tarcza 48 zwrócona przed tym ku stronie roboczej staje sie teraz powierzchnia pokry¬ wajaca. Ten proces roboczy odbywa sie stale na przemian. Aktualne polozenie tarcz 48 jest uwidocznione za pomoca przekladni 51 dla obslugi poglebiarki.Na fig. 13 przedstawiono widok innej posta¬ ci wykonania glowicy ssawnej do szaland i kesonów, przy czym fig. 14 przedstawia prze¬ krój wzdluz linii XIV —XIV na fig. 13. Jak widac na rysunku w tym przypadku równiez jest zastosowany smok z pletwami komorowy¬ mi, przy czym smok 1 posiada krócce 3 i kol¬ nierz 4 oraz otwór ssawny 2. Pletwy komoro¬ we 29 posiadajace na spodzie otwory plucza¬ ce 18 sa osadzone obrotowo na smoku 1, przy czym kat obrotu jest ograniczony przez zde¬ rzaki 31 pasów prowadniczych 30 smoka 1.Jak widac na fig. 14 pletwy komorowe w tej postaci wykonania nie stykaja sie ze soba, lecz sa polaczone przez wspólny króciec roz- galezny T z kolnierzem 8. Przechylenie pletw komorowych 29 odbywa sie np. za pomoca ciegna linowego (nie przedstawionego na ry¬ sunku) polaczonego z aparatem za posrednic¬ twem obciaznika 52. Obciaznik ten powoduje samoczynny ruch w dól.; PL