Pierwszenstwo: 5 listopada 1958 r. dla zastrz. 1-5-5 i 10-5-14 17 kwietnia 1959 r. dla zastrz. 15-5-23 27 maja 1959 r. dla zastrz. 6-^9 4 czerwca 1959 r. dla zastrz. 24 (Stany Zjednoczone Ameryki) Wynalazek dotyczy przenosników tasmowych, w szczególnosci przenosników posiadajacych boczne ramy linowe.W przenosniku tego typu para na ogól rów¬ noleglych gietkich lin lub innych cie&iel jest przeciagnieta wzdluz toru przenosnika i pod¬ trzymywana w odstepach za pomoca podpór lub innych elementów podtrzymujacych. Sze¬ reg luznych zestawów prowadniczych zlozonych zazwyczaj z trzech lub wiecej polaczonych ze soba walków, jest zawieszony miedzy linami w pewnych odstepach, tworzac loze dla nos¬ nego ciagu tasmy.Szereg zwrotnych prowadników podtrzymuje ciag zwrotny tasmy równiez w odstepach wzdluz przenosnika. Takie prowadniki zwrot¬ ne, bedace normalnie pojedynczymi walkami, moga byc wmontowane do stojaków umoco¬ wanych za pomoca niezaleznych konstrukcji podtrzymujacych lub zawieszonych na gietkich linach. Na ogól sa one rozstawione w odste¬ pach wiekszych niz zestawy prowadnicze pod¬ trzymujace obciazenie, poniewaz ich zasadni¬ cza funkcja jest jedynie podtrzymywanie nie- obciazonej tasmy.Utrzymywanie tasmy w polozeniu srodko¬ wym na prowadnikach moze stanowic pro¬ blem, zwlaszcza gdy tasma biegnie luzem. Ce¬ lem niniejszego wynalazku jest ulepszenie ciag¬ nienia tasmy.Wedlug wynalazku stosuje sie przenosnik tas¬ mowy posiadajacy tasme przenosnikowa prze-ciagana wdluz toru przenoszenia i biegnaca na szeregu bocznie umieszczonych zestawach pro¬ wadniczych ustawionych w odstepach wzdluz drogi na konstrukcjach podtrzymujacych, przy czym przynajmniej jeden z zestawów prowad¬ niczych stanowi zestaw ciagnienia tasmy dla automatycznego podpierania tasmy przenosni¬ kowej i utrzymania srodkowego jej polozenia na torze przenoszenia, przy czym sa zastosowa¬ ne urzadzenia polaczeniowe dla zawieszania na konstrukcji podtrzymujacej niezaleznie od tych zestawów przenosnikowych. Urzadzenia polacze¬ niowe sa tego rodzaju, ze pozwalaja przynaj¬ mniej na ograniczony ruch wahadlowy konców zestawu prowadniczego tam i z powrotem w kierunku zasadniczo podluznym tasmy i nie¬ zaleznie od ruchu konstrukcji podtrzymujacej.W ten sposób ciagowy zestaw prowadniczy moze zawierac walek zwrotny, na którym bieg¬ nie zwrotny ciag tasmy i który jest zawieszo¬ ny swymi koncami na parze lancuchów lub podobnych wahliwych laczników umozliwiaja¬ cych ruch wahadlowy konców walka zwrotne¬ go na wzór wahadla. Takie zawieszenie poz¬ wala na przesuwanie sie konców walka wzdluz tasmy na rózne odleglosci albo w kierunkach po¬ przecznych, tak iz walek moze ustawiac sie u- kosnie. Takie skrecenie odbywa sie w jednym luib drugim kierunku, gdy tasma usiluje biec z jednej strony na druga i stanowi ono auto¬ matyczne podciaganie tasmy.Lancuchy moga zwisac z lin podluznych bo¬ cznej ramy linowej przenosnika i najlepiej sa rozbiezne Wzgledem siebie w kierunku ku do¬ lowi. W takim ukladzie, gdzie lancuchy lub la¬ czniki sa rozbiezne w kierunku ku dolowi, ze¬ stawy walkowe przy ukosnym skreceniu wa¬ haja sie dokola punktu srodkowego, przy czym koniec walka stykajacy sie scislej z ciagiem tasmy odchyla sie „z pradem", a drugi koniec „pod prad". Gdy lancuchy sa zbiezne ku do¬ lowi w kierunku zestawu walkowego, koniec walka, posiadajacy scislejszy styk z ciagiem tasmy, tak samo odchyla sie z pradem, a drugi koniec odchyla sie w mniejszym stopniu w tym samym kierunku, co w wyniku daje skrecenie.Tam gdzie lancuchy zwisaja zasadniczo piono¬ wo ten koniec walka, który ma lepszy styk z ciagiem tasmy przechyla sie z pradem, a drugi koniec pozostaje pozornie wzglednie nieruchomy.Efekt ciagnienia zmienia sie nnraz z szero¬ koscia tasmy przenosnikowe,, j urzadzenie, które przewiduje wystarczajace ciagnienie dla tasmy szerokosci, np. 36" moze nie byc odpo¬ wiednie dla pasa np. 24". Efekt ciagnienia mo¬ ze byc np. wzmozony przez zastosowanie wal¬ ków, które wywieraja róznicowe ciagnienie na tasme, np. jezeli srodek walka ma wieksza srednice niz jego konce, wskutek czego rózne czesci walka maja rózne predkosci obwodowe.Istnieja jeszcze inne sposoby podtrzymywa¬ nia walków tak, aby pozostawialy swobode skrecania dla wzmozenia pozadanego efektu ciagnienia. Wedlug jednego z tych sposobów stosuje sie osadzenie konców walka za pomoca wahliwych laczników stanowiacych polaczenie z luzem.W dalszym rozwinieciu wynalazku zestaw prowadnic korytowych podtrzymujacych nosny ciag tasmy moze byc tak wykonany, zeby jego konce wahaly sie w kierunku podluznym tas¬ my dla osiagniecia dzialania ciagnienia. Gdy zestaw korytowy jest tego rodzaju, ze posiada walek srodkowy majacy po bokach dwa na¬ chylone walki skrzydlowe, to walki te moga byc osadzone w sposób pozwalajacy na nieza¬ lezne skrecanie przez zastosowanie polaczen pomiedzy walkami skrzydlowymi i walkiem srodkowym, co umozliwia wahania dokola osi zasadniczo prostopadlych do plaszczyzn przy¬ leglych czesci tasmy.Inne cechy wynalazku sa omówione ponizej w oparciu o rózne postacie jego wykonania uwidocznione tytulem przykladu na rysunku, przy czym fig. 1 przedstawia widok podluzny czesci przenosnika pasowego; fig. 2 — prze¬ krój poprzeczny oznaczony strzalkami 2—2 na fig. 1; fig. 3 — czesciowy widok szczególu przedmiotu wynalazku przedstawiajacy odmia¬ ne urzadzenia wedlug fig. 1 i 2; fig. 4 — od¬ miane urzadzenia wedlug fig. 3; fig. 5 — od¬ miane urzadzenia wedlug fig. 3 i 4: fig. 6 — przedstawia czesciowy widok z góry wyjasnia¬ jacy dzialanie urzadzenia wedlug fig. 1—5; fig. 7 — przedstawia schematyczny widok z przodu odmiennej postaci walka zwrotnego; fig. 8 — schematyczny widok z góry odpowiadajacy fig. 7; fig. 9 — przekrój poprzeczny innej odmiany przenosnika; fig. 10 — przekrój wzdluz linii 10—10 na fig. 9; fig. 11 — przedstawia widok z góry z wykrojonymi czesciami dla uwidocz¬ nienia odmiany zestawu korytowego walków przenosnika; fig. 12 przedstawia schematyczny przekrój odmiany przenosnika; fig. 13 — sche¬ matyczny widok z boku odmiany urzadzenia wedlug fig. 12.Jak uwidoczniono na fig. 1 i 2 obiegowy przenosnik tasmowy 10 z gietka rama boczna — I —posiada ciag nosny 11 przenoszacy obciazenie oraz ciag zwrotny 12, przy czym te ciagi sa prowadzone wzdluz zadanej drogi za pomoca pary rozstawionych z boku na ogól równole¬ glych gietkich odcinków liny lub innego ciegla 13—13 podtrzymywanych w odstepach na calej swej dlugosci wzdluz zadanego toru. Ciag nos¬ ny 11 jest podtrzymywany przez korytowe ze¬ stawy walków 14, a ciag zwrotny 12 jest pod¬ trzymywany przez walki zwrotne.Ciagla linowe 13—13 sa podtrzymywane przez pewna liczbe wsporników 19, z których kazdy posiada pare rozstawionych z boku rurowych wsporników 20, w których sa osadzone tele1 skopowo pionowe czlony 21, posiadajace pod¬ stawy 22, spoczywajace na spagu F kopalni lub na innym podlozu. Kazdy z rurowych wsporników 20 posiada u góry siodelko 23 w ksztalcie litery U podtrzymujace gietki odcinek 13, a czlony 20 sa utrzymywane we wlasciwym rozstawieniu za pomoca bocznych pretów 24.Do wzajemnego ustalenia polozenia wsporni¬ ków teleskopowych 20 i 21 z uwzglednieniem pozadanej wysokosci przenosnika tasmowego 10 i nierównosci spagu F w kopalni moga byc przewidziane urzadzenia nie przedstawione na rysunku.Kazdy z korytowych zestawów walkowych 14 jest gietki i posiada walek srodkowy 25 oraz ustawione z boku na jego koncach nachylone walki skrzydlowe 26. Kazdy z walków skrzy¬ dlowych 26 obraca sie na wale 27, a kazdy z walów 27 tych walków skrzydlowych jest po¬ laczony z walem walka srodkowego za pomoca laczników 28 i trzpieni 29 w sposób umozli¬ wiajacy ruch wahliwy w plaszczyznie zasadni¬ czo pionowej.Zewnetrzne konce walków skrzydlowych 26 sa polaczone za pomoca laczników z wygiety¬ mi wspornikami 32 przymocowanymi do odcin¬ ków linowych 13. Laczniki 31 sa polaczone przegubowo w punkcie 33 ze wspornikami 32 i walami 27 walków skrzydlowych 26, co umo¬ zliwia ruch wahadlowy w plaszczyznie zasad¬ niczo pionowej.Kazdy zestaw walkowy 14 posiada na bokach stosunkowo sztywne czlony podporowe 34 przy- spawane na swych koncach do wsporników 32 w miejscu 36 dla ograniczenia ruchu czesci koncowych korytowego zestawu walków w kie¬ runku od siebie i ku sobie.W znanych urzadzeniach walki zwrotne 15 posiadaja sztywne osadzenie bezposrednio na wspornikach 19. Stwierdzono jednak obecnie, ze nie jest konieczne zastosowanie walka zwrotnego 15 na kazdym wsporniku podtrzy¬ mujacym 19 lecz, ze moze byc ich tylko tyle, ile wymaga tego teren, na którym pracuje prze¬ nosnik pasowy 10 oraz waga ciagu zwrotnego 12, aby miec pewnosc, ze ciag zwrotny nie zwi¬ sa miedzy walkami w sposób niedopuszczalny.Ponadto stwierdzono, ze jest rzecza mozliwa zawieszenie walków zwrotnych na zawieszkach 16 nie ograniczajacych ruchu konców walków w plaszczyznie na ogól pionowej tam i z powro¬ tem wzgledem toru przenosnika, wskutek cze¬ go walki moga przyjmowac polozenie, które przeciwdziala wszelkiej sklonnosci ciagu zwrot¬ nego 12 do zbaczania z linii prostej.Na fig. 1 i 2 zawieszki 16 stanowia odcinki lancucha ogniowego 39 albo odcinki liny.Walki zwrotne 15 stanowia czesc stosunkowo mocnego zestawu, który zawiera wal 37 walka o koncach zawieszonych w oprawach 38, a giet¬ kie lancuchy 39 sa polaczone z oprawami 38.Na górnym koncu kazdego lancucha 39 znaj¬ duje sie hak 41 o ksztalcie w postaci litery U do zawieszenia na gietkich odcinkach linowych 13. Kazdy z haków 41 posiada pare wspólosio¬ wych otworów, przez które sa przeciagniete kliny ryglujace lub trzpienie 43 dla utrzyma¬ nia liny 13 w zagieciu haka.Odmiana zawieszki 16 przedstawiona na fig. 3 posiada zamiast lancucha ogniwowego poje¬ dyncze sztywne ogniwo lub pret 46 zaopatrzo¬ ny na koncach w uszka 47 i 48, umozliwiajace palaczenie wahliwe.Fig. 3, 4 i 5 przedstawiaja rózne odmiany za¬ czepienia zawieszek 16 na linach 13. Wedlug fig. 3 prety 46 sa rozbiezne ku dolowi. Stwier¬ dzono, ze gdy laczniki zawieszeniowe sa roz¬ biezne, to walki 15 przesuwaja sie w kierunku wyrównania nieprawidlowego ustawienia na linii ciagu zwrotnego 12 tasmy przenosnikowej.Jezeli np. ciag zwrotny przesunie sie samo¬ rzutnie ruchem bocznym ku prawemu koncowi walka zwrotnego, jak to przedstawiono na fig. 6, to prawy koniec walka bedzie sie poruszal „z pradem", natomiast lewy koniec walka be¬ dzie sie poruszal „pod prad". Taki ruch walka powrotnego bedzie wywierac skladowa popraw¬ kowa sile na ciag zwrotny, powodujac przywró¬ cenie jego ustawienia na linii prostej.Jezeli zawieszki 16 zwisaja zasadniczo pio¬ nowo w dól, jak to uwidoczniono na fig. 4, w plaszczyznie zawierajacej podluzna os walka zwrotnego, to wówczas równiez osiaga sie efekt wyrównawczy, lecz w mniejszym stopniu niz wte- . — 3 —dy, gdy zawieszki sa rozbiezne w sposób poka¬ zany na fig. 3.Równiez jezeli zawieszki 16 sa zbiezne w dól, jak to uwidoczniono na fig. 5, to efekt przy¬ wracania ulozenia liniowego bedzie jeszcze mniejszy.Na fig. 7 przedstawiono walek zwrotny 72, posiadajacy w srodku czesc 78 o zwiekszonej srednicy, powodujaca przerwanie zetkniecia miedzy tasma a walkiem w poblizu konców w miejscach 79 i 80. Z wyjatkowo dobrym wy¬ nikiem moze byc zastosowany stosunek sred¬ nic, jak 1,1 do 1,0.Na rysunku szerokosc tasmy oznaczono, jako 3L, a dlugosc czesci srodkowej 78 o zwiekszo¬ nej srednicy — jako L. Jest oczywiste, ze tas¬ ma styka sie ze srodkowa czescia na calej jej dlugosci. Poza kancami zgrubionej czesci srod¬ kowej na odleglosci równej L/2 nie ma stycz¬ nosci miedzy pasem i walkiem, glównie na sku¬ tek sztywnosci tasmy. Kazdy z brzegów tasmy styka sie z czescia walka o zmniejszonej sred¬ nicy na dlugosci L/2. Wartosci te moga byc rózne, aczkolwiek sa bardzo korzystne dla tas¬ my o szerokosci 36" ^i grubosci 3/4".Przesuwajaca sie tasma powoduje obracanie sie walka z predkoscia dla której predkosc tas¬ my lezy niejako pomiedzy predkoscia obwodo¬ wa zgrubionego srodka i zwezona czescia wal¬ ka. W ten sposób walek wywiera ciagnienie na tasme na skutek tarcia poslizgowego i to ciag¬ nienie jest najbardziej wyrazne na zewnetrz¬ nych czesciach L/2 konców walka o zwezonej srednicy, poniewaz w tym miejscu predkosc obwodowa walka jest najmniejsza. Ciagnienie na koncach dazy w ten sposób do przechylenia tasmy dokola przeciwleglego konca, jak na osi.W polozeniu prawidlowym koncowe sily ciag¬ nienia skuteczni znosza sie wzajemnie i wów¬ czas nie ma niezrównowazonych sil dzialaja¬ cych na tasme.Na fig. 8 przedstawiono sily dzialajace na tasme w polozeniu odchylenia od srodka. Pod¬ czas biegu tasmy w ukladzie srodkowym, tas¬ ma przyjmuje polozenie uwidocznione linia ciagla, a wypadkowy wektor sily 81 dziala w kierunku równoleglym do podluznego toru tas¬ my i prostopadlym do osi walka. Gdy tasma przesunie sie w prawo, to wzrasta dlugosc miejsca zetkniecia miedzy prawym brzegiem tasmy i czescia walka o zmniejszonej sredni¬ cy, natomiast odpowiednio maleje dlugosc sty¬ ku miedzy lewym brzegiem tasmy i czescia walka p zmniejszonej srednicy. Wypadkowe zwiekszone ciagnienie z prawej strony spowo¬ dowaloby przechylenia tasmy dokola walka, gdyby walek byl staly, a tasma miala swobode poruszania sie. Poniewaz jednak tasma biegnie po torze stosunkowo ograniczonym, a walek jest swobodnie zawieszony na zawieszkach 16, przeto walek ustawia sie ukosnie w polozenie oznaczone linia przerywana, a wektor sily wy¬ padkowej 82 dziala na tasme pod pewnym ka¬ tem. Sila wypadkowa dzialajaca na tasme dazy do przestawiania jej z powrotem w pierwotne polozenie srodkowe. Poniewaz tasma przesunie sie z powrotem w lewo wiec brzegi stykajace sie ze zwezonymi koncami walka daza do wy¬ równania do L/2, a walek przechyla sie z po¬ wrotem do polozenia równowagi.Inna odmiana jest przedstawiona na fig. 9 i 10.W tym przypadku zawieszki 16 sa zastapione przez laczniki 83, a walek o zgrubionym srod¬ ku zostal tutaj zastapiony walkiem 84 o dwu¬ stronnym zwezeniu. Walki powrotne sa pod¬ trzymywane przez stojaki podporowe podtrzy¬ mujace liny podluzne, a nie przez same liny.Kazdy stojak podporowy posiada dwa elementy 53, z których kazdy posiada górna tuleje 85, a wewnatrz niej ruchoma teleskopowo rure 55.Sruba nastawcza 87 zaciska kolnierz 86 na ru¬ rze 55, a czlon lacznikowy 88 przyspawany do dolnego konca tulei 85 podtrzymuje kolnierz 86. Tuleja 85 i lacznik 88 moga obracac sie na czlonie teleskopowym 55.Szczelina 89 na kazdym obracalnym laczniku 88 zawiera pionowy czop 90 podtrzymywany przez przedluzenie 91 walu 92 walka zwrotne¬ go. Maly walek prowadniczy 93 o osi piono¬ wej jest osadzony na czopie 94 osadzonym w przedluzeniu 91. Konce walka zwrotnego 84 moga w ten sposób poruszac sie naprzód i w tyl w zaleznosci od ruchu tasmy.Poczynajac od zewnetrznych konców o zmniej¬ szonej^ srednicy walek 84 ma powiekszajaca sie srednice, az do wartosci najwiekszej w srodku.Ciag powrotny 70 tasmy styka sie z walkiem na calej swej szerokosci, poniewaz kat zbiez¬ nosci nie jest wiekszy niz gietkosc tasmy. Wal¬ ki prowadnicze 93 sa umieszczone tuz przy kon¬ cowych brzegach walka powrotnego. Wystar¬ czajacym luzem jest l/2" do tys".Ciag przenoszenia 68 tasmy jest podtrzymy¬ wany przez korytowy zestaw walków zawie¬ rajacy walek srodkowy 59 oraz walki skrzy¬ dlowe 60, 61 na walach przegubowo polaczo¬ nych ze soba za pomoca laczników 62. W tym przypadku walki zostaly zawieszone na linach — 4 —50, 51 za pomoca zasadniczo plaskiego zestawu 95 zlozonego z lacznika i haka. liny 50 i 51 sa podtrzymywane na wierzcholkach czlonów tu- lejowych 85 W zaciskach 62.Na fig. 10 przedstawiono walek 84 zajmujacy zwykle polozenie „z pradem", oznaczone linia ciagla, gdy tasma przesuwa sie W kierunku strzalki ciaglej, a linia przerywana oznaczone jest polozenie, gdy kierunek biegu tasmy jest odwrócony.Sily dazace do spowodowania przerzucenia laczników 88 sa zasadniczo podobne do sil o- mówionych w zWiazkU z fig. 7 i 8. Oznacza to, ze wielkosc poslizgowego ciagnienia ciernego na tasme Wzrasta W kierunku brzegów tasmy gdzie predkosc obwodowa walka jest mniejsza.Poniewaz konce walka zwrotnego maja wzgledna swobode poruszania sie dzieki lacz¬ nikom 83 z ruchem luznym uzyskuje sie efekt ciagnienia, jak i przed tym, który dazy do u- stawienia tasmy w polozenie srodkowe. Walki pionowe 93 zapobiegaja nadmiernemu przesu¬ nieciu tasmy, jezeli automatyczny efekt wy¬ równawczy nie spowoduje natychmiastowego ustawienia tasmy po srodku.Szczególnie w tej odmianie walek zwrotny 84 musi byc odpowiednio dluzszy od szerokos¬ ci tasmy, azeby tasma mogla przebiegac z jed¬ nej strony na druga wywolujac róznicowe ciag¬ nienie dla centrowania* Takie przedluzenie wal¬ ka poza tasme jest przedstawione na fig. 9 i 10.Zaleta odmiany wedlug fig. 7 i 8 w porów¬ naniu z odmiana wedlug fig. 9 i 10 polega na tym, ze zgrubiona czesc srodkowa 18 walka 72 nie musi miec tek duzej srednicy po srodku, jak srodek walka 84 zwezonego ku koncom dla osiagniecia tego samego dzialania.Nalezy zaznaczyc, ze w razie potrzeby wa¬ lek 72 o zwiekszonej srednicy moze byc pod¬ trzymywany przez zawieszenie o luznym ruchu wedlug fig. 9 i 10 lub tez walek 84 o podwój¬ nym zwezeniu moze byc zawieszony na lan¬ cuchach lub lacznikach z podluznej liny prze¬ nosnikowej, podobnie jak w urzadzeniu wed¬ lug fig. 1—8. 2gfUbiona czesc srodkowa walka 72 moze byc Odpowiednio wykonana pfzez umieszczenie tu- lei na walku pelnym. W razie potrzeby tuleja stanowiaca zgrubiony srodek walka moze byc tuleja sprezysta lub gumowa O równomiernie zlobkowanej powierzchni. Powoduje to zmniej¬ szenie powierzchni stykowej miedzy tasma i walkiem i Obniza ciagnienie po srodku do minimum.Jest oczywiste, ze automatyczny efekt pod¬ ciagania Uzyskiwany za pomoca walków po* Wroinych przez nadanie swobody ich koncom dla przyjmowania polozen w kierunku pod¬ luznym tasmy, mozna uzyskac równiez za po¬ moca korytowych zestawów walkowych pod¬ trzymujacych ciag przenoszenia tasmy. Kon*- strukcja pozwalajaca osiagnac takie dzialanife jest przedstawiona na fig. 11. Prawy walek skrzydlowy korytowego zestawu walków jest przedstawiony W widoku z góry, przy czym u- rzadzenie walka lewoskrzydiowego jest oczy* wiscie podobne.Wal 126 walka srodkowego \24 jest polaczony przegubem 127 z para uszek 128, wystajacych z plytki polaczeniowej 129. Plytka polaczenio¬ wa jest polaczona za pomoca pary rozbieznych na zewnatrz rozporek 131, 132 z zakrzywiona plytka koncowa 130. Walek prawoskrzydlowy 123 ofefaca sie swobodnie na swym Wale I34y który jest polaczony przegubem 133 na swym Wewnetrznym koncu z plytka polaczeniowa 129. Zewnetrzny koniec walka 134 moze prze* suwac sie w szczelinie lub w prowadnicy szczelinowej 135 plytki koncowej 130. W tym celu szczelina posiada wyciecie wejsciowe 136, umozliwiajace Wkladanie i wyjmowanie walka 134 przy czym ta saczelina prowadnitza po¬ winna byc Wykonana, jako wydluzony zam¬ kniety otwór albo tez tylko, jako wglebienie otwarte u góry. Plytka koncowa 130 jest przy- ipawana do narzadu zawieszertiowego 137, któ- ry posiada czesc haczykowata w ksztalcie lite¬ ry U zaczepiona na jednej z podluznych lin lii przenosnika, przy Czym trzepien 138 utrzyj muje linke niezawodnie w wygieciu haka.Walek Grodkowy m moze dzieki temu wzno* sió sie i opadac w plaszczyznie zasadniczo pio¬ nowej prostopadlej do kierunku biegu tasmy 125. walek skrzydlowy m moze wykonywa- ruch wahadlowy dokola swego wewnetrznego konca w plaszczyznie na ogól równoleglej do tej czesci tasmy, t która sie styka.Na walku skrzydlowym 123 w pobliiu jego zewnetrznego kofica, znajduje sie. pówierzch* niowe zeberko lub wystap ui, uformowany na obwodzie. Wystep ten WZnOSi i OpUszczt tss- ffte podczas jej biegu, co wywoluje szereg wstrzasów walka.Watrza&y powoduja przesuniecia w growad- nicy 135 swobodnie wafcliwego konca w&ikft skrzydlowego, powodujac przechylenie walkd skrzydlowego w kierunku biegu tasmy. jak uwidoeafliorto na fig* n ciag nosny las¬ my biegnie w polozeniu srodkowym w kierun* — 9 —ku oznaczonym strzalka ciagla, a konce zew¬ netrzne walków skrzydlowych sa pochylone na¬ przód w kierunku biegu tasmy. W tym poloze¬ niu brzegi tasmy nie stykaja sie z wystepami 141 na zewnetrznych koncach walków skrzy¬ dlowych. Przechylenie walków skrzydlowych wywiera ciagnienie na tasme i dopóki tasma biegnie w kierunku strzalki ciaglej pozostaje ona w polozeniu srodkowym. Gdy tasma od¬ chyla sie w jedna strone to dzialanie ciagnace walka, na który wpelza tasma zwieksza sie, natomiast dzialanie ciagnienia walka po któ¬ rym tasma przesuwa sie w dól zmniejsza sie, przy czym wielkosc dzialania ciagnacego jest zgrubsza proporcjonalna do dlugosci styku miedzy tasma i walkiem. Niewyrównane dzia¬ lanie ciagnienia wywola wskutek tego przesu¬ niecie tasmy z powrotem w polozenie srodko¬ we.Gdy kierunek biegu tasmy jest odwrócony, jak to wskazuje strzalka wykreslona linia prze¬ rywana na fig. 11, kazdy walek skrzydlowy moze przechylic sie przyjmujac polozenie 140 oznaczone linia przerywana. Walek skrzydlo¬ wy nie przechyli sie jednak w ten sposób, je¬ zeli ciagnienie tasmy na walek jest mniejsze niz opóznione ciagnienie walu 134 walka w plytce koncowej 130, Trudnosc te przezwycie¬ zaja wystepy 141. Skoro tylko tasma zaczyna odchylac sie nieprawidlowo na walek skrzydlo¬ wy napotyka ona wystep 141, wskutek ozego nastepuje szereg wstrzasów, które powoduja przesuniecie walka w polozenie ciagnienia oz¬ naczone linia kreskowana dla odwróconego biegu tasmy. Jezeli wystepy 141 sa umieszczone na zewnatrz normalnej rozpietosci szerokosci tas¬ my, gdy tasma biegnie w polozeniu srodko¬ wym, to halas wstrzasania wywolany przejs¬ ciem tasmy po wystepach zjawia sie tylko w czasie, kiedy walek jest przerzucony w inne polozenie. Oczywiscie moze byc korzystne prze¬ dluzenie wystepu 141 na cala dlugosc walka lub tez wystep moze byc umieszczony w ja¬ kimkolwiek innym miejscu wzdluz walka. Moz¬ na równiez zastosowac szereg wystepów roz¬ mieszczonych równomiernie lub nierównomier¬ nie na obwodzie walka.Mozliwe sa rózne odmiany osadzenia walków skrzydlowych w konstrukcji przedstawionej na rysunku, np. zamiast umieszczenia zewnetrz¬ nego konca walu walka w szczelinie, koniec ten moze byc polaczony z koncem plytki 130 za pomoca urzadzenia lacznikowego.W razie potrzeby wystep powierzchniowy moze znajdowac sie równiez na kazdym walku podtrzymujacym ciagu powrotnego, aby zapew¬ nic przesuniecie i drganie tasmy. Wystep mo¬ ze miec ksztalt zeberka zajmujacego cala. dlu¬ gosc walka. Wystep moze byc wykonany w po¬ staci paska materialu umocowanego na walku w wyzlobieniu podluznym.Wracajac do zawieszenia walków zwrotnych wedlug fig. 1—3 nalezy zaznaczyc, ze kat u- tworzony przez kazdy lancuch lub ogniwo po¬ laczeniowe miedzy koncem walka zwrotnego i podluzna lina przenosnika jest waznym czyn¬ nikiem w utrzymaniu swobodnego przechyle¬ nia walka. Gdy laczniki sa zbiezne ku górze w kierunku lin to sila wypadkowa przeciw¬ dzialajaca ciagnieniu tasmy sklada sie z sily wymaganej do podniesienia walka i tasmy na nowa wysokosc i z sily wahania skierowanej poziomo. Aby zwiekszyc zbieznosc ku górze laczników przedluzenia walów moga byc umie¬ szczone na wale nieruchomym walka zwrot¬ nego, ale to powoduje zwiekszenie zarówno ko¬ sztów zestawu walków, jak i dlugosci zestawu, co wlasnie jest szczególnie niepozadane w ko¬ palniach, gdzie jest malo miejsca z boku.Kat jaki tworza lancuchy lub zawieszki 16 z linia pionowa moze byc jednak zwiekszony za pomoca innych srodków bez zwiekszenie dlugosci walu walka zwrotnego. Urzadzenie ta¬ kie jest przedstawione na fig. 12.Wal nieruchomy 225 walka zwrotnego 224 jest umocowany w plytkach zaczepowych 240 zwisajacych na lancuchach 241 i 242, jak w poprzednich odmianach. Przez wzajemne pnze- ciwlegle ogniwa lancuchów 241, 242 przechodzi poziomy pret rozporowy 243, który dzieli lan¬ cuchy na dolne czesci pionowe i górne czesci zbiezne ku wewnatrz. Pary podkladek 244, 245 zapobiegaja bocznemu poslizgowi lancuchów wzdluz preta, przy czym wewnetrzne podkladki 244 sa przyspawane do preta rozporowego, a zewnetrzne podkladki 245 sa utrzymywane na miejscu za pomoca nakretek 246. Jak latwo zauwazyc obecnosc preta rozporowego 243 u- trzymuje górne czesci lancuchów 241, 242 pod wiekszym kajtem wzgledem pionu, niz kat uzy¬ skany w inny sposób.Innym sposobem osiagniecia tego wyniku jest zastapienie dolnej czesci kazdego lancucha sztywna pionowa plytka boczna. Na fig. 13 konce walu 225 walka zwrotnego 224 sa osa¬ dzone w piastach 227, które sa przyspawane do sztywnej pionowej plytki 229 w (poblizu jej dolnego konca. Plytki 229 sa zaczepione swy¬ mi górnymi koncami na skróconych lancuchach 232. — 6 —Specjalna zaleta urzadzenia wedlug fig. 12 | jest to, ze prety rozporowe 243 moga byc latwo zalozone lub zdjete, w razie potrzeby. Jezeli zboczenie z linii prostej staje sie nadmierne, to kierownik kopalni moze umiescic prety 243 pomiedzy lancuchami polaczeniowymi nawet bez zatrzymywania przenosnika.W niektórych urzadzeniach moze byc wystar¬ czajace zastosowanie automatycznych urzadzen wyrównawczych nie na wszystkich lecz tylko na niektórych walkach zwrotnych. PL