Wynalazek dotyczy wielobiegowej piasty przekladniowej do rowerów, motocykli i po¬ dobnych pojazdów, wyposazonej w jedna prze¬ kladnie planetarna, osadzona nie przesuwnie w jednej plaszczyznie i napedzana za pomoca organu napedowego za posrednictwem umie¬ szczonego od strony napedu sprzegla oraz w jedyny organ napedzany, który przenosi mo¬ ment napedowy z przekladni planetarnej na tuleje piasty.Znane sa róznorodne konstrukcje wielobie¬ gowych piast przekladniowych z hamulcem lub bez hamulca wstecznego. Jedna z nich za* wiera jedna podwójna przekladnie planetarna i jeden jedyny organ napedzany, inna znów ma jedna jedyna przkladnie planetarna osa¬ dzona osiowo nie przesuwnie w jednej plasz¬ czyznie i dwa organy napedzane, najczesciej mechanizmy zapadkowe, które oddzialywuja na tuleje piasty. Znane konstrukcje piast prze¬ kladniowych z jednym organem napedzanym i podwójna przekladnia planetarna sa wlaczo¬ ne przez osiowe przesuniecie kól przekladnio¬ wych i wymagaja zlozonej i drogiej budowy# zawierajacej wiele czesci i wymagajacej du¬ zej przestrzeni.Znana jest dalej konstrukcja piasty przeklad¬ niowej z jednym organem napedzanym i tylko jedna przekladnia planetarna, w której w celu wlaczenia musi byc przesuniety na osi stalego kola srodkowego caly mechanizm przekladnio¬ wy w postaci obsady kól obiegowych, samych kól obiegowych i kola wydrazonego. Znana jest takze konstrukcja wielobiegowej piasty pozba¬ wionej hamulca, zawierajaca tylko jedna prze¬ kladnie planetarna ustalona w jednej plasz-czyznie i tylko jeden organ napedzany, mia¬ nowicie jedna zapore. Ta konstrukcja wymaga jednak zastosowania dwóch sprzegiel po obu stronach przekladni planetarnej. Te sprzegla sa uruchamiane za pomoca elementów suwa¬ kowych, które sa napedzane przez przewieszo¬ na oske za pomoca drazka przekladniowego.Zachodzi zatem potrzeba stosowania duzej li¬ czby czesci przekladniowych; oprócz tego nie wystarcza juz miejsca na osadzenie hamulca wstecznego.Zadaniem wynalazku jest stworzenie wielo- biegowej piasty przekladniowej, która zawie¬ rajac tylko jedna osadzona nie przesuwnie prze¬ kladnie planetarna i jeden jedyny organ napedza¬ ny moze obyc sie bez szeregu sprzegiel i posiadac przez to malo czesci skladowych i byc porów¬ nywalna do tradycyjnej budowy wielobiego- wych piast przekladniowych.To zadanie zostalo rozwiazane zgodnie z wy¬ nalazkiem przez zastosowanie jednego osiowo przesuwnego, napedzanego elementu sprzeglo¬ wego, który laczy wedlug wyboru organ na¬ pedzany z kolem wydrazonym lub obsada pla- netowa przekladni planetowej.W tej wielobiegowej piascie przekladniowej zgodnej z wynalazkiem nie ma potrzeby prze¬ wieszania oski na wiekszej czesci jej dlugosci, co mialo miejsce w znanych konstrukcjach i istnieje mozliwosc zamocowania bez przesz¬ kód hamulca wstecznego.Wynalazek jest uwidoczniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia trzybiegowa piaste bez hamulca w po¬ lówkowym przekroju podluznym przy wlaczo¬ nym nadbiegu, wyposazona po stronie nape¬ dzanej w element sprzeglowy niosacy organ napedzany, fig. 2 — piaste trzybiegowa wed¬ lug fig. l z wlaczonym biegiem bezposrednim (bieg normalny), fig. 3 — piaste trzybiegowa wedlug fig. 1 z wlaczonym zredukowanym bie¬ giem (bieg górski), fig. 4 — przekrój poprzecz¬ ny przez piaste trzybiegowa wedlug fig. 1 Wzdluz linii IV—IV, fig 5 — przekrój poprze¬ czny przez piaste trzybiegowa wedlug fig. 1 -wzdluz linii V—V, fig. 6 — piaste trzybiegowa bez hamulca w polówkowym przekroju podluz¬ nym ze zmienionym sprzeglem po stronie na¬ pedzajacej, fig. 7 — piaste trzybiegowa bez ha¬ mulca z nieprzesuwnym organem napedzanym i Jednym osiowo przesuwnym polaczeniem mie¬ dzy organem napedzanym i elementem sprze¬ glowym po stronie napedzanej, fig. 8 — piaste trzybiegowa, jak na fig. 7 z jednym walkowym organem napedzanym, fig. 9 — piaste trzybie¬ gowa, jak na fig. 8 z hamulcem z wlaczonym nadbiegiem, fig. 10 — piaste trzybiegowa we¬ dlug fig. 9 z wlaczonym Diegiem bezposred¬ nim (normalny bieg), fig. 11 — piaste trzybie¬ gowa wedlug fig. 9 z wlaczonym biegiem zre¬ dukowanym (bieg górski) i fig. 12 — piaste trzybiegowa bez hamulca z jednym napedem zapadkowym i jednym mechanizmem sterowa¬ nym przez tarcie do wylaczania zapadek.Piasta wedlug fig, 1—5 jest przedstawiona na fig. 1 z wlaczonym nadbiegiem. Element napedzajacy 2 wraz z osiowo przesuwna tuleja sprzeglowa 3 na stronie napedzajacej jest na¬ pedzany za posrednictwem kola lancuchowego 1. Uzebienie zewnetrzne 4 tulei sprzeglowej 3 jest prowadzone w uzebieniu wewnetrznym 5 elementu napedzajacego 2. Tuleja sprzeglowa 3 ma na swym koncu oddalonym od elementu napedzajacego 2 dalsze uzebienie zewnetrzne 6, które zachodzi w. uzebienie wewnetrzne 7 jed¬ nej tarczy zbierakowej 8 obsady 9 kól plane¬ tarnych. Podczas napedu kola lancuchowego I, obsada 9 kól planetarnych sprzegnieta z lan¬ cuchem za posrednictwem elementu napedza¬ jacego 2 i tulei sprzeglowej po stronie nape¬ dzajacej posiada taka sama liczbe obrotów co kolo lancuchowe 1. W obsadzie 9 kól planetar¬ nych, która moze byc jednolita lub wieloczes- ciowa, a w ukladzie wieloczesciowym moze byc trwale zabudowana lub zestawiona razem sa ulozyskowane na czopach lozyskowych 10 kola planetowe 11. Tocza sie one na kole srodko¬ wym 12 osi 13 i napedzaja obejmujace je kolo wydrazone 14 z przelozeniem dodatnim. Kolo wydrazone 14 ma zewnetrzne wystepy sprze¬ glowe 15, które zachodza w wewnetrzne wy¬ stepy sprzeglowe 16 jednego elementu sprze¬ glowego 11 po stronie napedzanej, zatem ruch obrotowy kola 14. jest przenoszony na element sprzeglowy 17. Na elemencie sprzeglowym 17 jest zamocowany mechanizm zapadkowy z za¬ padkami 18. Zapadki 18 zachodza w odpowied¬ nie uzebienie ryglujace 19 tulei 20 piasty albo zwiazanej z nia panewki i napedzaja tuleje 20 piasty* Fig. 2 przedstawia piaste z wlaczonym bie¬ giem bezposrednim (bieg normalny). Przez wy¬ ciagniecie ciegla 21 prowadzonego w otworze osiowym i polaczonego na swym zewnetrznym koncu z elemeiiteai suwakowym 22, tuleja sprzeglowa 3 zostaje uchwycona wystajacym promieniowo, zewnetrznym koncem elementu suwakowego 22 i przesuniete z polozenia po¬ kazanego na fig. 1 na prawo, przez co jej uze¬ bienie 6 zostaje odlaczone od uzebienia 7 tar- — 2 —C*F zabierakowej 8 i sprzegniete w tym celu i. uzebieniem 23 kola wydrazonego 14. Podob¬ nie jak poprzednio, kolo wydrazone 14 swymi wystepami sprzeglowymi 15 jest zwiazane z wystepami sprzeglowymi 16 elementu sprze¬ glowego 17. Naped jest przenoszony znów po¬ przez kolo lancuchowe 1, element napedzajacy 2 i przez uzebienia 4 i 5 na tuleje sprzeglowa 3 po stronie napedzajacej. Od niej naped jest przenoszony przez uzebienia 6 i 23 bezposred¬ nio na kolo wydrazone, potem przez wystepy 15 i 16 na element sprzeglowy 17 po stronie napedzanej i przez zapadki 18 na tuleje 20, która przez to jest napedzana bezposrednio bez przelozenia.Fig. 3 przedstawia piaste z wlaczonym bie¬ giem górskim. W wyniku dalszego wyciagania ciegla 21 i tym samym przesuwania w prawo na rysunku tulei sprzeglowej 3 po stornie na¬ pedzajacej do jej polozenia krancowego na¬ stepuje zazebianie sie czola uzebienia 6 tulei sprzeglowej po stronie napedzajacej z krazkiem lacznikowym 24 i przesuniecie elementu sprze¬ glowego 17 po. stronie napedzanej. Nastepuje przy tym wylaczenie sie wystepów sprzeglo¬ wych 15 i 16 i polaczenie sie wewnetrznych wystepów sprzeglowych 25 elementu sprzeglo¬ wego 17 po stronie napedzanej z zewnetrzny¬ mi wystepami sprzeglowymi 26 obsady 9. Na¬ ped jest przenoszony podobnie jak przy biegu bezposrednim z kola lancuchowego 1 przez ele¬ ment napedzajacy 2 i uzebienia 4 i 5 na tuleje sprzeglowa 3 po stronie napedzajacej i przez uzebienia 6 i 23 na kolo wydrazone 14. Kolo 14 napedza za posrednictwem kól planetarnych U toczacych sie na kole srodkowym 12 obsade 9 kól planetarnych ze zredukowana iloscia obrotów. Inaczej niz w biegu normalnym na¬ ped jest teraz przenoszony z obsady kól pla¬ netarnych przez wystepy sprzeglowe 26 obsa¬ dy 9 i wystepy sprzeglowe 25 elementu sprze¬ glowego 17 po stronie napedzanej, jak równiez przez mechanizm zapadkowy 18 i 19 na tuleje .20 piasty. W ten sposób jest ona napedzana zredukowanym ruchem obrotowym obsady 9 kól planetarnych.Przesuniecie tulei sprzeglowej po stronie na¬ pedzajacej przy przelaczaniu z nadbiegu na bieg normalny i na bieg górski nastepuje w wyniku dzialania rozprezajacego napietej spre¬ zyny 28 opierajacej sie z jednej st^rony o staly opór na osi 13, a z drugiej strony o element "suwakowy 22. Przesuwanie elementu sprzeglo¬ wego 17 po stronie napedzanej przy przelacze¬ niu z biegu normalnego ha bieg górski odbywa sie przy przeciwdzialaniu drugiej sprezyny srur bowej 27, która z jednej strony opiera sie o opór obracajacy sie z tuleja 20 piasty, a z drur giej strony o element sprzeglowy 17 po stronie napedzanej. Trzecia sprezyna srubowa 29 o mniejszej sile dziala z jednej strony na kra¬ zek zabierakowy 24, a z drugiej strony — na kolo wydrazone 14 i ustala to kolo we wszyst¬ kich polozeniach przekladniowych w jego miej¬ scu. Przy przelaczaniu powrotnym, wszystkie przesuniete czesci zostaja doprowadzone za po¬ moca sprezyn 27 i 28 w swe polozenia wyj*" ciowe biegu szybkiego wzglednie biegu nprmalr nego.W przykladzie wykonania z fig. 6 sprzeglo po stronie napedu jest uksztaltowane miedzy elementem napedzajacym i przekladnia planer tama, inaczej niz wedlug fig. 1—5. Fig. 6 przed¬ stawia piaste z wlaczonym biegiem szybkim.Na miejscu tulei sprzeglowej 3 wedlug fig. 1-5, znajduje sie zabierak 30, który jest prowadzo¬ ny na przedluzonych powierzchniach prowad¬ niczych 60 elementu napedzajacego 32, i przy biegu szybkim jest polaczony z przedluzeniami czopów lozyskowych 10, a przy biegu normal¬ nym i biegu górskim jest sprzezony z uzebler niem wewnetrznym 23 kola wydrazonego 33* Kolo wydrazone 33 i element sprzeglowy 34 po stronie napedzanej w stosunku do postaci z fig. 1—5 róznia sie równiez w swym wykor naniu. Zasadnicza budowa i sposób dzialania sa w obu postaciach wykonania te same.Fig. 7 przedstawia dalsza postac wykonania trzybiegowej piasty w biegu szybkim z jed¬ nym oddzielonym od elementu sprzeglowego po stronie napedzanej zapadkowym organem napedzanym. Oprócz tego konstrukcja piasty jest zasadniczo taka sama, jak opisana postac wykonania z fig. 1—5. Element sprzeglowy 35 po stronie napedzanej jest oddzielpny organem napedzanym 38, 18. Obie czesci sa polaczone wzajemnie za posrednictwem uzebienia 30 ele¬ mentu sprzeglowego 35 po stronie napedzanej i odpowiedniego uzebienia 36 obsady 38 zapa¬ dek. Uzebienia 39 i 36 sa polaczone ze soba ciagle we wszystkich trzech biegach. Naped do przekladni planetarnej jest przenoszony z kola lancuchowego 1 przez element napedzajacy 2 na tuleje sprzeglowa 3, jak w postaci wyko¬ nania wedlug fig. 1—5.Dzialanie piasty przy wlaczonym biegu szybJ- kim jest nastepujace: Krazek zabierakowy obsady 37 kól planetar¬ nych i z nim ona sama sa napedzane za pomo¬ ca tulei sprzeglowej 3. Kola planetarne"ii 'tti£ — 3 —pedzaja kolo wydrazone 14 i poprzez wystepy sprzeglowe 15 i 16 element sprzeglowy 35 po stronie napedzanej i to z przelozeniem dodat¬ nim. Element sprzeglowy 35 napedza za posred¬ nictwem uzebienia 39 i 36 obsade 38 z zapad¬ kami 18 i poprzez nia tuleje 20 piasty.Przelaczenie na nie przedstawiony bieg nor¬ malny nastepuje przez przesuniecie w prawo ciegla 21 i przez to tulei sprzeglowej 3 po stro¬ nie napedzajacej. Nastepuje potem wyzebienie sie uzebien 6 i 7, a uzebienie 6 laczy sie z uze¬ bieniem 23 kola wydrazonego 14. Kolo wydra¬ zone 14 jest napedzane bezposrednio za pomoca tulei sprzeglowej 3 poprzez uzebienia 6 i 23.W przypadku nie zmienionego polozenia ele¬ mentu sprzeglowego 35 po stronie napedzanej, moment obrotowy jest przenoszony z kola wy¬ drazonego 14 tak samo, jak przy biegu szyb¬ kim.Przelaczenie na bieg górski, równiez nie przedstawiony na rysunku nastepuje przez dal¬ sze przesuniecie ciegla 21 w prawo. Moment obrotowy jest przenoszony przy tym do kola wydrazonego 14 tak samo, jak przy biegu nor¬ malnym. Tuleja sprzegla 3 po stronie napedza¬ jacej, zabiera ze soba poprzez tarcze laczni¬ kowa 40 element sprzeglowy 35 po stronie na¬ pedzanej i odlacza go od kola wydrazonego 14.Uzebienie 39 elementu sprzeglowego 35 po stro¬ nie" napedzanej zachodzi przy tym jednak w uzebienie 26 obsady 37 kól planetarnych, obra¬ cajacej sie ze zredukowana liczba obrotów, podczas gdy tuleja 3 pozostaje w zazebieniu z uzebieniem 39 obsady zapadek. Obsada 37 kól planetarnych, element sprzeglowy 35 i ob¬ sada 38 zapadek sa zatem teraz wzajemnie ze toba polaczone. Tuleja 20 piasty jest napedza¬ na poprzez zapadki 18* Wylaczenie biegu na¬ stepuje podobie jak w przykladzie wykonania na fig. 1—5 za pomoca sprezyn 28 i 45.Na fig. 8 jest przedstawiona postac wyko¬ nania podobna jak na fig. 7, która zamiast me¬ chanizmu zapadkowego 18, 38 posiada wolne kolo z waleczkami ryglujacymi. Pozostala kon¬ strukcja i sposób dzialania jest taki sam jak w piascie przedstawionej na fig. 7. Obsada 38 zapadek jest zastapiona elementem 42,. który jest napedzany za pomoca elementu sprzeglo¬ wego 35 po stronie napedzanej i za posrednic¬ twem waleczków ryglujaccyh 41 prowadzonych w koszyczku 43 napedza tuleje 20 piasty.Na fig. 9—11 jest przedstawiona konstrukcja piasty, która zasadniczo jest podobna do pia¬ sty z. fig. 8 i w odróznieniu od niej posiada dodatkowo hamulec wsteczny 44.Fig. 9 przedstawia piaste przy biegu szyb¬ kim, fig- 10 — przy biegu normalnym i fig. 11 ¦¦•<-! przy biegu górskim. Przy tych trzech biegach naped jest przenoszony dokladnie tak jak w piascie wedlug fig. 7.Hamulec przedstawiony na fig.. &*-to z*wle*- ra element hamulcowy 61. Element hamulco¬ wy 61 posiada wewnetrzny gwint 62. Ten wew¬ netrzny gwint moze byc wkrecany na zew¬ netrzny gwint 63 obsady 37 kól planetarnych.Przez wsteczne nacisniecie pedalu nastepuje ruch powrotny kola lancuchowego 1, przy któ¬ rym element hamulcowy wkreca sie w lewo i swa stozkowa powierzchnia laczy sie z dzie¬ lonym lub nacietym stozkiem hamulcowym 64.Ten dzielony stozek hamulcowy 64 opiera sie potem swa osadzona z zewnatrz okladzina ha¬ mulcowa o powierzchnie hamulcowa tulei 20.Na fig. 12 jest przedstawiona piasta z wy- laczalnym mechanizmem zapadkowym 48. Przy wszystkich trzech biegach naped nastepuje po¬ przez jeden jedyny mechanizm zapadkowy; podczas napedu nie slyszy sie dlatego szumu zapadek, a piasta pracuje praktycznie bezszme- rowo. Aby równiez przy biegu luzem uzyskac ruch cichy, zapadki sa wylaczalne podczas bie¬ gu luzem za pomoca znanego urzadzenia wy¬ laczajacego. Takie urzadzenie wylaczajace w postaci tulei ciernej 49 jest blizej opisane, na przyklad w opisie patentowym NRF nr 1.043.121.Na fig. 12, zapadki 48 sa osadzone na czopach 47. Czopy 47 sa wprasowane w element sprze¬ glowy 46 po stronie napedzanej. Tuleja cierna 49 wylacza zapadki przy biegu luzem, to zna¬ czy, zapadki zachodzace w uzebienie tulei 20 piasty zostaja wcisnieta promieniowo do srod¬ ka przez pierscien cierny 49. Dalsze mozliwe do zastosowania tutaj urzadzenie wylaczajace jest opisane w niemieckim opisie patentowym nr 741.943. Dzieki zastosowaniu wylaczalnych zapadek istnieje mozliwosc, zgodnie z wyna¬ lazkiem zbudowania piasty z napedem zapad¬ kowym, pracujacej zupelnie bezszmerowo.Przedmiot wynalazku nie jest przywiazany do opisanych przykladów wykonania. Istnieje mozliwosc zastosowania zwlaszcza szeregu ze¬ stawów róznych organów napedzanych albo sy* stemów hamulcowych. PL