Wynalazek dotyczy chemicznego sposobu eko¬ nomicznego, otrzymywania w skali technicznej czystego zelaza z rud zelaza takze niskowarto- sciowych na drodze metalurgicznego chloro¬ wania.Znana jest przeróbka lutnicza rud zelaza w piecach szybowych albo w piecach obroto¬ wych na zeliwo, na drodze reakcji posredniej lub bezposredniej.Sposoby prowadzone w piecach szybowych wykazuja te wade, ze redukcja i proces topienia nastepuja w tym samym pomieszcze¬ niu, w zwiazku z czym obok tlenków zelaza zo¬ staja czesciowo równiez zredukowane inne tlen¬ ki, przy czym otrzymuje sie zeliwo w postaci silnie zanieczyszczonego zelaza- Fakt ten stano¬ wi znowu te wade, ze zeliwo w czasie przeróbki na zelazo lub stal trzeba poddawac kosztownym procesom oczyszczania i uszlachetniania np. swierzeniu w gruszce Thomasa i Bessemera.W czasie swierzenia zostaja obnizone w stali nie tylko zawartosc niepozadanych pierwiast¬ ków jak wegla, manganu, krzemu i fosforu, lecz utlenia sie równiez czesc zelaza, które traci sie w postaci brunatnego, gestego dymu. Ten dym jest jednym z najnieprzyjemniejszych zjawisk w hutnictwie, poniewaz abstrahujac od strat zelaza, zagraza czystosci powietrza co stanowi powazny problem.Piece obrotowe nadaja sie tylko do przetapia¬ nia na gabczaste zelazo wysoko procentowych, mozliwie czystych rud zelaza, abstrahujac odmetody Kruppa wytwarzania zelaza gabczastego i innych sposobów, wedlug których otrzymuje sie w koncu takze nieczyste zeliwo.Klasyczny wielki piec, który ciagle jeszcze dominuje w swiatowej produkcji zelaza, Wyma¬ ga koksu lutniczego odpornego na cisnienie, uderzenie i scieranie, bogatych w zelazo rud w kawalkach i nie kruszacych sie } daje olbrzy¬ mie ilosci gazu wielkopiecowego, którego wy¬ korzystanie wymaga poteznych kompletów urzadzen i przewodów, abstrahujac od oczysz¬ czania gazu wielkopiecowego, z równoczesnym . problemem wykorzystania szlamu z tego gazu, obiegu wody przemywajacej w okolicach ubo¬ gich w wode albo w zakladach bez dostatecznie duzych kolektorów kanalizacyjnych.Znany jest sposób otrzymywania bezposred¬ nio z rud zelaza czystego zelaza z pominieciem produktu posredniego jak zeliwa, zwlaszcza na drodze chlorowania, polegajacego na oddziela¬ niu zelaza z rudy w postaci gazowego zwiazku z chlorem. W wiekszosci sposobów zelazo prze¬ prowadza sie w gazowy chlorek zelazowy (FeCl3) lub chlorek zelazowy (FeCl^) i z tych chlorków otrzymuje sie zelazo przez reakcje z tlenem lub para wodna. W wiekszosci przy¬ padków proponuje sie stosowanie chloru i chlo¬ rowodoru w procesie kolowym.Zasada tych sposobów wydaje sie na pierw¬ szy rzut bardzo prosta i ekonomiczna; Pierwsze propozycje podano przed okolo 40 laty. Mimo te¬ go nigdzie nie otrzymuje sie duzych ilosci zelaza z rudy zelaznej sposobem metalurgicznego chlo¬ rowania, wielkie piece produkuja w zaleznosci od wielkosci 10 — 100 t. zeliwa/godz.Sposoby metalurgicznego chlorowania polega¬ ja na oddzieleniu zelaza w postaci FeCl3 lub FeClz i prowadza do Fe2Oz lub Fe. Sposoby te mozna ujac w cztery grupy: 1. Chlorowanie rudy chlorem, 2. chlorowanie rudy wodorem, 3. redukujace chlorowanie rudy weglem i chlo¬ rowodorem, 4. redukujace chlorowanie rudy chlorem i we¬ glem lub tlenkiem wegla.W wiekszosci sposobów z grupy 1 — 3 zapo¬ trzebowanie ciepla z powodu silnie endoter- micznych reakcji Fe203(s) + 3Cl2(g) — PeCl3(g) + 3/202(g) (1) i Fe203(s) + 6HCl(g) — 2FeCl3(g) + 3H20(g) (2) jest zbyt wielkie, a stopien przereagowania substancji zbyt maly, z powodu niekorzystnych równowag termodynamicznych, sposoby te sa nieekonomiczne.Bardziej korzystne wydaja sie sposoby grupy 4 polegajace na redukujacym chlorowaniu za pomoca wegla lub tlenku wegla i chloru, które opieraja sie na reakcjach egzotermicznych Fe203(s) + 3C(s) + 3Cl2(g) — 2FeCl3(g) + 3CO(g) (3) i/lub Fe203(s) + 3CO(g) + 3Cl2(g) — FeCl3(g) + 3C02(g) (4) Równiez te sposoby nie przyjely sie. Kombi¬ nacja redukcji i chlorowania oddzialywuje mia¬ nowicie tak energicznie, ze obok zelaza zostaja równiez schlorowane inne pierwiastki zloza.W wysokich temperaturach czasy reakcji sa krótkie, tworza sie jednak tak duze ilosci niepo¬ zadanych chlorków, ze traci sie z procesu kolo¬ wego bardzo duzo chloru elementarnego. Przy stosowaniu nizszych temperatur powstaja wprawdzie mniejsze ilosci niepozadanych chlor¬ ków, jednak potrzebne czasy reakcji do calko¬ witego oddzielenia zelaza sa zbyt dlugie. Rów¬ niez te sposoby sa nieekonomiczne z powodu strat chloru w wyzszych temperaturach i dlu¬ gich czasów reakcji w nizszych temperaturach.Celem niniejszego wynalazku jest opracowa¬ nie oplacalnego ekonomicznie sposobu dajacego sie zastosowac w skali technicznej, bezposred¬ niego otrzymywania czystego zelaza z rud zela¬ za, takze z rud ubogich w zelazo, na drodze me¬ talurgicznego chlorowania z uniknieciem wad znanych sposobów hutniczych i chlorowania me¬ talurgicznego.Jak wiadomo, w czasie redukujacego chloro¬ wania rud zelaza powstaja obok chlorku zelazo¬ we (FeCl3) równiez czterochlorek krzemu, chlo¬ rek glinu, czterochlorek tytanu, chlorki fosforu, siarki i innych.Stwierdzono, ze tlenek zelaza (Fe2Oz) w tem¬ peraturach miedzy 800—1200°C reaguje z cztero¬ chlorkiem krzemu, chlorkiem glinu, czterochlor¬ kiem tytanu i pieciochlorkiem fosforu i z oby¬ dwoma chlorkami siarki (S^l2 • SCl2) i z trój¬ chlorkiem fosforu w obecnosci chloru z wytwo¬ rzeniem chlorku zelazowego. Powstaja przy tym tlenki krzemu (Si02), glinu (AUPz), tytanu (Ti02) i siarki (S02) oraz tlenochlorek fosforu (POCl3).Reakcje przebiegaja tylko w nieobecnosci sub¬ stancji redukujacych. Reakcje te sa egzoter¬ miczne, szybkosci reakcji duze, a stopien prze¬ reagowania praktycznie ilosciowy.Azeby uniknac strat chloru powstajacych przy stosowaniu znanych sposobów, wedlug wynalaz- — ? •*-ku doprowadza sie do reakcji w jednej prze¬ strzeni reakcyjnej (przestrzen redukujaco-chlo¬ rujaca) chlor z mieszanina rozdrobnionej rudy i srodkiem redukujacym, zawierajacym wegiel w temperaturze miedzy 800—1200°C, po czym gazowe produkty reakcji razem z chlorem do¬ prowadza sie do zetkniecia z ruda w innej prze¬ strzeni (przestrzen utleniajaco chlorujaca) — jednak w nieobecnosci srodka redukujacego — równiez w temperaturze 8€0—I20O°C. Po skon¬ czonej reakcji zloze oddzielone od zelaza, odcia¬ ga sie z przestrzeni redukujaco-chlorujacej, któ¬ ra zaladowuje sie z ruda z przestrzeni utlenia¬ jaco-chlorujacej oraz srodkiem redukujacym za¬ wierajacym wegiel, podczas gdy do przestrzeni utleniajaco-chlorujacej wprowadza sie swieza rude. Przy stosowaniu znanych sposobów wyste¬ pujace niepozadane chlorki zostaja wiec przy stosowaniu sposobu wedlug wynalazku przepro¬ wadzane w tlenki, przy dalszym wytwarzaniu sie chlorku zelazowego. Ilosc wegla doprowadzona do przestrzeni chlorowania odpowiada stechio- metrycznie tlenkom zelaza i ewentualnie obec¬ nym w rudzie fosforanom, azeby mozna je bylo zredukowac i schlorowac do FeCls i POCI*. Ilosc chloru wprowadzona do przestrzeni redukujaco- -chlorujacej odpowiada stechiometrycznie za¬ wartosci zelaza w rudzie, zawartosci wodoru w srodku redukujacym i zawartosci fosforu w rudzie i srodku redukujacym, azeby mogly powstawac FeCU, HCl i POCZ3. Nalezy przy tym miec zawsze na uwadze ilosc srodka redukuja¬ cego doprowadzanego do przestrzeni redukuja- co-chlorujacej i ilosc rudy doprowadzonej do przestrzeni utleniajaco-chlorujacej.Gazowy produkt reakcji powstajacy w prze¬ strzeni utleniajaco-chlarujacej praktycznie za¬ wiera tylko chlorek zelazowy, dwutlenek wegla i chlorowodór. Chlorowodór powstaje z wodoru obecnego w srodku redukujacym. W celu otrzy¬ mania mozliwie malej ilosci chlorowodoru, sro¬ dek redukujacy musi zawierac mozliwie malo wodoru. Poniewaz np. koks, z wytlewania za¬ wierz znacznie wiecej wodoru anizeli koks ko¬ ksowniczy, korzystne jest ogrzewac koks z wy¬ tlewania do okolo 1200*0 zanim zastosuje sie go do chlorowania redukujacego. Koks z wytlewa¬ nia zostaje przy tym odgazowahy, a jego zawar¬ tosc wodoru znacznie sie obniza* Cieplo spalania uchodzacych gazów wystarcza do ogrzania, wy¬ suszenia i odgazowania koksu z wytlewania.' Od- gazowanie koksu z wytlewania mozna przepro¬ wadzic w zwiazku z tym przez spalenie jego wlasnych skladników lotnych.Mieszanine gazowych chlorków po opuszcze¬ niu przestrzeni utleniajaco-chlorujacej oziebia sie do okolo 320°C i uwalnia od porwanego py¬ lu, azeby nie dostal sie on przy dalszym ochla¬ dzaniu do wydzielajacego sie stalego chlorku ze¬ lazowego (FeiCle). Z odpylonej gazowej miesza¬ niny wydziela sie nastepnie w temperaturze 110°—140°C chlorek zelazowy w postaci stalej w kondensatorze dla FeJCl^ Wstepne chlodzenie gazowych produktów re¬ akcji do okolo 320°C po opuszczeniu przestrze¬ ni utleniajaco-chlorujacej przeprowadza sie ko¬ rzystnie z równoczesnym odpylaniem np. w cy¬ klonie oziebiajacym. Wydzielaja sie przy tym ewentualnie obecne male ilosci trudnolotnych chlorków np. MnCl2, CoCl^ CrCI^. Zawraca sie ]e z pylem z cyklonu oziebiajacego i ze swieza ruda do przestrzeni utleniajaco-chlorujacej. Od¬ parowuja one tutaj znowu tak, ze miedzy prze¬ strzenia utleniajaco-chlorujaca i cyklonem ozie¬ biajacym powstaje wewnetrzny proces kolowy.Powstawanie wiekszych ilosci trudno lotnych chlorków przeciwdzialaja jednak istniejace te¬ raz w mieszaninie gazowej cisnienia parcjalne tych chlorków. Dzieki temu unika sie zanie¬ czyszczenia chlorku zelazowego przez metale niezelazne.Gaz uchodzacy zawierajacy chlorowodór i dwutlenek wegla przemywa sie w absorberze woda, przy czym zostaje zaabsorbowany HCl, podczas gdy CQ2 opuszcza urzadzenie.Kwas solny powstajacy w czasie przemywa¬ nia elektrolizuje sie, przy czym odzyskuje sie chlor. Wode z przemywania stosuje sie korzyst¬ nie w procesie kolowym miedzy elektroliza i ab^ sorberem. Poniewaz proces absorbeji HCt jest silnie egzotermiczny a mieszanina gazu wchodzi do absorbera juz w temperaturze 130°C, trzeba go ochlodzic. Jaik jest samo przez sie zroztr- miale, chlorowodór mozna przeprowadzic w chlor równiez na drodze chemicznej.Staly chlorek zelazowy pochodzacy z konden¬ satora dla Fe2Cl9i spala sie z tlenem na tlenek zelazowy (Fe203) i chlor w temperaturze miedzy 700—aOO°C. Tlen o temperaturze 800^950°C, do¬ prowadza sie do zetkniecia ze stalym chlorkiem zelazowym o temperaturze okolo 12Q°C.'Odpa¬ rowuje on i spala sie równoczesnie, prz^ czym temperatura spalania ustala sie na poziomie 700-^800°C. Chlorek zelazowy mozna równiez ogrzewac do'okolo 310°C, przy czym topi sie on, a nastepnie spala w goracym tlenie o tempera¬ turze 400DC. Chlor oddziela sie od tlenku zelaza i z chlorem odzyskanym przy elektrolizie HCl — I —zawraca z powrotem do przestrzeni redukujaco- -chlorujacej.Tlenek zelazowy powstajacy w czasie spalania redukuje sie w znany sposób do czystego zela¬ za w przestrzeni redukujacej za pomoca gazów redukujacych np. za pomoca gazu generatorowe¬ go, gazu wodnego lub ziemnego, do których do¬ dano wodór powstajacy w czasie elektrolizy HCL Mozna go otrzymac w postaci proszku albo po redukcji mozna go stapiac. W czasie stapia¬ nia mozna dodac inne pierwiastki i otrzymac w ten sposób kazda dowolna stal, jednak wolna od niepozadanych zanieczyszczen.Jak wiadomo techniczne gazy redukujace za¬ wieraja najczesciej niewielka ilosc gazowych zwiazków siarki. Istnieje jednak obawa, ze czesc rudy zelaza podczas redukcji zwiaze sie z siar¬ ka, wobec czego uzyskany proszek zelaza moze byc jeszcze zanieczyszczony siarka. Aby tego uniknac, przy stosowaniu sposobu wedlug wy¬ nalazku gazy redukujace doprowadza sie naj¬ pierw do zetkniecia z niewielka iloscia proszku zelaza, który odciaga z gazów siarke. Dopiero wtedy gazy stosuje sie do redukowania tlenku zelazowego. Zawierajacy siarke proszek zelaza pochodzacy z oczyszczania gazów doprowadza sie razem z koksem do przestrzeni redukujaco- •chlorujacej, wobec czego w czasie procesu nie powstaja straty zelaza.Do chlorowania zamiast stalego srodka redu¬ kujacego zawierajacego wegiel mozna stosowac tlenek wegla, który wprowadza sie razem z chlo¬ rem do przestrzeni redukujaco-chlorujacej. Ilosc tlenku wegla musi byc tak odmierzona, azeby z gazowymi produktami reakcji i z chlorem, wchodzil do przestrzeni utleniajaco-chlorujacej praktycznie tylko dwutlenek wegla.Bardziej ekonomiczne jest stosowanie stalych srodków redukujacych bogatych w wegiel, po¬ niewaz elementarny wegiel redukuje dwa razy tyle tlenku zelaza ile równowazna ilosc tlenku wegla. Czysty tlenek wegla jest do tego celu zbyt drogi. Tlenek wegla wystepujacy w gazie generatorowym, wodnym lub koksowniczym jest wprawdzie tanszy, jednak jest on tak silnie roz¬ cienczony C02 i Nz, ze zmniejsza szybkosc reak¬ cji chlorowania rudy, a oprócz tego trzeba prze¬ tlaczac duze ilosci gazów obojetnych jako ba¬ last. Oprócz tego wodór i para wodna z tych ga¬ zów przemyslowych reaguja w czasie chlorowa¬ nia tworzac chlorowodór wskutek czego duza czesc chloru zostaje stracona dla chlorowania.Do spalania chlorku zelazowego zamiast tlenu mozna stosowac powietrze. Jednak wówczas do przestrzeni chlorujacej wchodzi z chlorem po¬ wstajacym w czasie spalania, azot z powietrza, przez co znowu z powodu rozcienczenia zostaje obnizona szybkosc reakcji, a calkowita ilosc ga¬ zu znacznie zwieksza sie.Poza tym stwierdzono, ze gazowy tlenochlorek fosforu (POCl3) w temperaturach miedzy 110— —140°C reaguje ilosciowo z woda lub para wod¬ na tworzac kwas fosforowy i chlorowodór: POCk + 3H%0 — H3P04 + 3HCZ (5) W czasie redukujacego chlorowania rudy ze¬ laza zawierajacej fosfor powstaje w przestrzeni redukujaco-chlorujacej oprócz chlorku zelazo¬ wego i innych chlorków gazowy trójchlorek fosforu obok malych ilosci pieciochlorku fos¬ foru. W przestrzeni utleniajaco-chlorujacej, chlorki te przechodza w gazowy chlorek zelazo¬ wy i gazowy tlenochlorek fosforu.Po ochlodzeniu i odpyleniu gazowej mieszani¬ ny reakcyjnej po chlorowaniu i oddzieleniu sta¬ lego chlorku zelazowego, dodaje sie wedlug wy¬ nalazku do gazowej mieszaniny uchodzacej z kondensatora dla Fe2Cl9 — wode lub pare. Tle¬ nochlorek fosforu reaguje przy tym dajac kwas fosforowy i chlorowodór. Kwas fosforowy po¬ wstaje w postaci mgly, która absorbuje sie w znany sposób w goracym kwasie fosforowym.Z pozostalego kwasu wymywa sie chlorowo¬ dór powstajacy z wodoru srodka redukujacego i przy tworzeniu sie HzPOA, za pomoca wody lub rozcienczonego kwasu solnego. \ Dzieki otrzymywaniu kwasu fosforowego w sposobie wedlug wynalazku ekonomicznosc procesu zostaje znacznie polepszona. Z tego ; wzgledu korzystne jest przy otrzymywaniu ze¬ laza dodawac do rudy zelaza ubogiej wzglednie j nie zawierajacej fosforu substancje zawierajace fosfor, np. fosfaty z Florydy lub Marokka, za- j wierajace okolo 14,56/e fosforu. ! Nieuniknione sa straty malych ilosci chloru, który zostaje zatrzymany mechanicznie lub che¬ micznie w zlozu i z nim zostaje wyprowadzony z przestrzeni redukuj aco-chlorujacej.Wedlug wynalazku straty chloru uzupelnia sie w ten sposób, ze chlor otrzymany na drodze elektrolizy chlorków alkalicznych wprowadza sie razem z chlorem otrzymanym przy paleniu Fe2CU i przy elektrolizie HCl, do przestrzeni re- dukujaco-chlorujacej.Wodór powstajacy w czasie elektrolizy chlor¬ ku alkalicznego jak tez wodór z elektrolizy HCl miesza sie z gazem redukujacym, który stosuje sie do redukcji tlenku zelazowego. Oprócz chlo¬ ru i wodoru powstaje w czasie elektrolizy alka¬ liów równiez wodorotlenek alkaliczny. Moznago otrzymac i sprzedawac jako produkt uboczny, albo zastosowac w ramach procesu wzbogacania wartosciowych metali ciezkich ze zloza i rege¬ nerowac przy tym do chlorku alkalicznego. Osia¬ ga sie to przez przemywanie zloza rozcienczo¬ nym roztworem wodorotlenku alkalicznego . po¬ chodzacego z elektrolizy, przy czym powstaje alkaliczny roztwór wszystkich chlorków zloza.Roztwór ten traktuje sie C02 lub gazem odloto¬ wym z absorbera HCl, który zawiera znaczne ilosci C02. Dwutlenek wegla reaguje z chlor¬ kami w roztworze alkalicznym, przy czym wy¬ traca sie osad weglanów, zawierajacy wszystkie metale, które obecne byly w zlozu w postaci trudno lotnych chlorków (np. Mn, Ni, Cr). Po oddzieleniu osadu roztwór zawiera tylko chlo¬ rek alkaliczny, który zawraca sie do elektrolizy.Z osadu weglanów mozna ewentualnie otrzymy¬ wac wartosciowe metale niezelazne.Zapotrzebowanie energii elektrycznej koniecz¬ nej do elektrolitycznego otrzymywania chloru mozna calkowicie pokryc z ciepla odpadowego.Z tego wzgledu cieplo otrzymane przy chlorowa¬ niu rudy, przy spalaniu chlorku zelazowego, przy absorbcji HCl i przez oziebianie gazowych produktów reakcji po chlorowaniu rudy, zloza, chloru i gazów odlotowych z procesu redukcji tlenku zelaza, przemieni sie w energie elek¬ tryczna, która stosuje sie przy elektrolitycznym otrzymywaniu chloru.W sposobie wedlug wynalazku zmielony koks ogrzewa sie i suszy za pomoca goracego azotu, a zmielona rude — za pomoca goracych gazów spalinowych. Mieszanine zmielonej rudy i koksu traktuje chlorem, a sama zmielona rude miesza¬ nina gazowych chlorków, azot ogrzewa sie na goracym zlozu, a rozpylony tlenek zelaza redu¬ kuje do zelaza za pomoca gazów. Do tego ro¬ dzaju pieców mozna stosowac najrózniejsze zna¬ ne urzadzenia jak proste zbiorniki, piece obroto¬ we lub wieze fluidyzacyjne.Znane sa urzadzenia skladajace sie z kilku zbiorników zawierajacych substancje stala, przez która przeplywa gaz. Substancja stala zo¬ staje przy tym przetransportowana metoda kas¬ kadowa z pierwszego do ostatniego zbiornika, a gaz z ostatniego do pierwszego. Sposoby te sa klopotliwe, a urzadzenia w porównaniu z ich wymiarami maja stosunkowo niska przepusto¬ wosc. Oprócz tego szybkosc przeplywu gazów w zbiornikach nie moze przekroczyc pewnej wartosci, poniewaz w przeciwnym razie zosta¬ lyby porwane w bardzo duzych ilosciach czastki substancji stalej.Równiez w piecach obrotowych, w których do¬ prowadza sie do zetkniecia w przeciwpradzie substancje stala z gazami, szybkosc przeplywu gazów nie moze byc tak wielka, azeby nastapilo porywanie duzej ilosci pylu. Jezeli np. w proce¬ sie chemicznym (np. przy redukcji rudy) albo w procesie fizycznym (np. przy suszeniu lub ogrzewaniu drobno zmielonej substancji stalej) potrzeba stosunkowo duzo gazu do obróbki sub¬ stancji stalej, wówczas piec obrotowy musi po¬ siadac bardzo duzy przeswit, azeby szybkosc przeplywu gazu byla dostatecznie mala.Przy doprowadzeniu ciepla w procesach endo- termicznych lub przy otrzymywaniu ciepla w re¬ akcjach egzotermicznych wystepuje zla wymia¬ na ciepla w zbiornikach i piecach obrotowych.Straty ciepla sa przy tym duze, poniewaz po¬ trzebne czasy przebywania substancji stalych w tych urzadzeniach'sa dlugie.Wielostopniowe sposoby fluidyzacyjne pozwa¬ laja wprawdzie na doskonala wymiane ciepla miedzy gazem i substancja stala, jednak wieze fluidyzacyjne (skladajace sie z wielu pólek fluidyzacyjnych) musza wykazywac duzy prze¬ swit, azeby nie mogly uniesc substancji stalej.Najdrobniejszy pyl jest jednak zawsze unoszo¬ ny przez gaz co moze prowadzic do zatykania sie pólek przeplywowych.W ponizej opisanym sposobie zawartosc naj¬ drobniejszego pylu w substancjach stalych musi byc mozliwie mala, azeby nie powstawaly duze straty na skutek pylenia i zeby nie byly po¬ trzebne kosztowne urzadzenia odpylajace.Wedlug wynalazku unika sie wymienionych wad i znacznie polepsza ekonomicznosc proce¬ su, jezeli w sposób ciagly doprowadza sie gazy do zetkniecia, na zasadzie przeciwpradu w ba- teri cyklonów znanego rodzaju, z rozdrobnio¬ nym na pyl koksem, ruda i tlenkiem zelaza, jak tez ze zlozem i energicznie miesza. Mieszaniny mozna szybko ogrzac lub schlodzic, wymiana ciepla miedzy pylem i gazem jest doskonala, a straty cieplne sa bardzo male. Szybkosci re¬ akcji sa bardzo duze i w zwiazku z tym czasy reakcji sa bardzo krótkie. Przy dosc malych urzadzeniach osiaga sie bardzo duza przepusto¬ wosc.Zasada baterii cyklonów polega na tym, ze kilka cyklonów {odpylacze odsrodkowe) stosuje sie jako komory reakcyjne i w taki sposób laczy ze soba, ze w calym urzadzeniu przebiegaja pro¬ cesy chemiczne i fizyczne na zasadzie przeciw¬ pradu, a równoczesnie w poszczególnych cyklo¬ nach nastepuje rozdzielanie. — 5 —Baterie cyklonów stosuje sie w przemysle ce¬ mentowym, w celu ogrzania pylu marglowego przy wypalaniu klinkru za pomoca goracych ga¬ zów spalinowych. Poszczególne cyklony sklada¬ ja sie z ceramicznej wymurówki z blaszanym plaszczem. Równiez do kalcynowania tlenku gli¬ nu proponowano juz stosowac baterie cyklonów.Poza tym pojedyncze cyklony stosuje sie jako komory reakcyjne jak np. znane palniki cyklo¬ nowe, które posiadaja wewnatrz wykladzine od¬ porna na wysokie temperatury, która otoczona jest plaszczem skladajacym sie z rur chlodza¬ cych, przy czym plaszcz izolowany jest cieplnie na zewnatrz i otulony jest blacha.W sposobie wedlug wynalazku baterie cyklo¬ nów skladaja sie z kilku cyklonów, których licz¬ ba jak to jest samo przez sie zrozumiale, zalezy od szybkosci reakcji, a wiec od temperatury, wielkosci ziarna i innych czynników.Do redukujacego I utleniajacego chlorowania, które przebiega egzotermicznie buduje sie cy¬ klony o podwójnych scianach, albo otoczone ru- Tami i od zewnatrz warstwa izolujaca cieplnie.Przez plaszcz podwójny lub rury przepuszcza sie wode lub pare, które pochlaniaja cieplo Uwalniajace sie w czasie chemicznych reakcji.W celu ochrony przed wysoka temperatura i chemiczna korozja przez chlor i chlorki po¬ wierzchnie wewnetrzne cyklonów zaopatruje sie w wykladziny odporne na goraco, afcumulujace cieplo i odporne chemicznie. Jak jest samo przez sie zrozumiale równiez przewody rurowe mie¬ dzy cyklonami chroni sie analogicznie przed wy¬ soka temperatura i korozja chemiczna, oslania sie podwójnymi plaszczami lub rurami i izoluje cieplnie.Azeby ewentualnie przedluzyc czas przebywa¬ nia mieszanin w urzadzeniu bez znacznego zwiekszania ilosci cyklonów wbudowuje sie do przewodów miedzy cyklonami, którymi prowa¬ dzi sie mieszaniny, komory fluidyzacyjne, w któ¬ rych w zaleznosci od przeswitu i dlugosci tych komór przebywaja przez pewien czas miesza¬ niny reakcyjne zanim dojda do nastepnego cy¬ klonu i tam zostana rozdzielone.Jak iuz wspomniano baterie cyklonów stosuje sie równiez do redukcji tlenku zelaza i do ogrze¬ wania azotu z pylem zloza. Izoluje sie je ciepl¬ nie, azeby straty ciepla byly mozliwie male.Sposób dzialania baterii cyklonów wedlug wy¬ nalazku w celu lepszego zrozumienia przedsta¬ wiono na fig. 1. Do lewego konca baterii cyklo¬ nów wprowadza sie swiezy chlor, a do prawego konca mieszanine pylu koksowego i pylu z rudy.Przed kazdym poszczególnym cyklonem miesza sie pyl z gazem, i wprowadza do cyklonu, w któ¬ rym oddzielaja sie one od siebie i opuszczaja cyklon w przeciwnych kierunkach. Z powodu przeciwpradu i wielkiej, wysoko aktywnej po¬ wierzchni drobnego pylu doskonalej wymiany cieplnej miedzy gazami fluidyzacyjnymi i sub¬ stancjami stalymi w postaci pylu z jednej stro¬ ny oraz z powodu bardzo dobrej wymiany ciepl¬ nej miedzy tymi mieszaninami w stanie flui¬ dalnymi i na scianach cyklonu z drugiej strony oraz z powodu praktycznie calkowitego termicz¬ nego zamkniecia urzadzenia na zewnatrz w pro¬ cesach wedlug wynalazku jest bardzo wysoka zarówno przemiana substancji jak tez wspól¬ czynnik wymiany cieplnej.Przyklad I. Fig. 2 przedstawia schematycz¬ nie zasade urzadzenia do stosowania sposobu wedlug wynalazku. Urzadzenie (50 ton czystego zelaza/godzine) sklada sie zasadniczo z naste¬ pujacych czesci: 1. Urzadzenie do rozdrabniania koksu. 2. Urzadzenie do suszenia rozdrobnionego ko¬ ksu (280°C). 3. Urzadzenie do rozdrabniania rudy zelaza. 4. Urzadzenie do suszenia rozdrobnionej rudy (800°C). 5. Cyklon dla suszacych gazów odlotowych z suszenia (izolowany cieplnie). 6. Pluczka dla suszacych gazów odlotowych z suszenia. 7. Przestrzen redukujaco-chlorujaca (800°C). 8. Przestrzen utleniajaco-chlorujaca (800°C). 9. Przewód rurowy dla gazowych produktów reakcji, o temperaturze 800°C, po chlorowa¬ niu. ' 10. Cyklon oziebiajacy gazowe produkty reakcji o temperaturze 800°C po chlorowaniu. 11. Przewód rurowy dla gazowych produktów reakcji o temperaturze 320°C po chlorowa¬ niu. 12. Filtr dla gazu goracego (320°C). 13. Kondensator Fe2Cl6 (120°C). 14. Reaktor Hs — PO* (140°C). 15. Absorber HCl. 16. Elektroliza HCl. 17. Urzadzenie do rozkladania powietrza. 18. Urzadzenie do spalania Fe2Cl5 (730"C). 19. Przewód rurowy dla Fe2Oz o temperaturze 730°C. 20. Przestrzen redukujaca (1600^). 21. Cyklon oziebiajacy do chlodzenia goracego Cl2 i wydzielania Fe203.22. Filtr dla drobnego pylu do rozdzielania Fe203 — Cl2 (30°C). 23. Przewód rurowy do zawracania chloru. 24. Przewód do przenoszenia goracego zloza (280°C). 25. Podgrzewacz azotu (28 26. Przewód dla zimnego azotu. 27. Chlodnica dla goracego zloza. 28. Przewód dla azotu o temperaturze (280°C). 29. Elektroliza NaCl 30. Przewód dla chloru otrzymanego elektroli¬ tycznie. 31. Gazogenerator. 32. Przewód dla wodoru z elektrolizy NaCl. 33. Przewód dla wodoru z elektrolizy HCl i NaCl 34. Polaczenie miedzy gazogeneratorem i prze¬ strzenia redukujaca. 35. Cyklon oziebiajacy dla gazu odlotowego o temperaturze 1000°C z redukcja Fe^. 36. Przewód dla zimnego gazu odlotowego z re¬ dukcji Fe2Os 37. Pluczka dla zimnego gazu odlotowego z re¬ dukcji Fe2Oj 38. Piec do topienia czystego zelaza (1600°C). 39. Podgrzewacz tlenu (860°C).Za pomoca przykladu tego urzadzenia produ¬ kujacego 50 ton czystego zelaza (godzine) przed¬ stawiono otrzymywanie 1 tony zelaza sposobem wedlug wynalazku.Sklad rudy zelaza.Fe 30,0% A1203 0,0% Mn 0,2% CaO 4.0% P 0,5% MgO 2.0% Sio 25,0% H20 10.0% Jako srodek redukujacy stosuje sie koks z wytlewania wegla brunatnego o skladzie: C 61% S 1% HaO 20% H 2% popiól 15% O + N 1% 285 kg koksu z wytlewania wegla brunatnego rozdrabnia sie w urzadzeniu 1 do wielkosci ziarna maksymalnie 0,05 mm i suszy w prze- ciwpradzie w urzadzeniu 2 do suszenia za po¬ moca idacego przez przewód 28 goracego azotu o temperaturze 280°C. 3 333 kg rudy zelaza równiez rozdrabnia sie w urzadzeniu 3 do rozdrabniania do wielkosci ziarna maksymalnie 0,05 mm, suszy w urzadze¬ niu 4 do suszenia za pomoca palnika olejowego i ogrzewa do 800°C. Gazy odlotowe z suszenia z urzadzen 2 i 4 odpyla sie w izolowa¬ nym cieplnie cyklonie 5 i przemywa w plucz¬ ce 6 tak, ze opuszczaja one urzadzenie w stanie wolnym od pylu.Pyl koksowy o temperaturze 28CPC z zrza¬ dzenia 2 do suszenia oraz mieszanina pylu z koksu i rudy z cyklonu 5 przechodza do prze¬ strzeni V redukujaco-chlorujacej. Pochodzacy z cyklonu oziebiajacego 10 wydzielony pyl wprowadza sie razem z pylem rudy o tempera* turze 800°C do przestrzeni 8 utleniajaco-chloru- jacej. Pyl rudy zostaje przeniesiony z prze¬ strzeni 8 do przestrzeni 7, gdzie miesza sie on z pylem z koksu. Z przestrzeni 7 odprowadza sie zloze wolne od zelaza i popiól z koksu za pomoca przenosnika 24. Przewodem 23 wpro¬ wadza sie do przestrzeni 7, redukujaco^chloru- jacej 690 Nm3 (chloru »= 2 226 kg) o temperatu¬ rze 30°C, który na skutek zetkniecia sie w prze- ciwpradzie ze zlozem, ogrzewa sie do 800°C, przy czym zloze oziebia sie do 280°C. W obydwu przestrzeniach chlorowanie 7 18 wydzielajace na skutek reakcji egzotermicznych cieplo wy¬ korzystuje sie do podgrzewania.Chlor przeplywa przez przestrzen 7 i 8 w kie¬ runku przeciwnym do kierunku przeplywu py- lu. Gazowe produkty reakcji opuszczaja prze¬ strzen 8 przewodem 9, zostaja odpylone w cy¬ klonie oziebiajacym 10, przy czym oziebiaja sie do 320°C i plyna przewodem U do filtra 12 dla gazu goracego w celu dokladnego odpylenia.W kondensatorze 13 dla Fe2Ct| wydziela sie przy 120°C staly chlorek zelazowy z oczyszczo¬ nej mieszaniny gazowej. Pozostala gazowa mie¬ szanina przechodzi z kondensatora 13 do reak¬ tora 14 dla HaPOi, do którego wtryskuje sie 29,4 kg zimnej wody w postaci mgly. Woda od¬ parowuje i tworzy z tlenochlorkiem fosforu 61,7 kg 86%-owego kwasu fosforowego w po¬ staci aerozolu, który absorbuje sie w okolo 86%-owym kwasie fosforowym. W czasie two¬ rzenia kwasu fosforowego z tlenochlorku fosfo¬ ru temperatura w reaktorze 14 wzrasta ze ISO do 140°C. Mieszanina gazu o temperaturze 140*C zawierajaca praktycznie jeszcze tylko COg i HCl przechodzi z reaktora 14 do absorbera 15 dla HCl gdzie zostaje zaabsorbowany chlorowodór.Absorbcja nastepuje w przeciwpradzie sa po¬ moca zimnego okolo 10%-owego HCL Cieplo uwalniajace sie w czasie absorbcji HCl i cieplo oddane przez gazy uzyskuje sie w ab¬ sorberze 25 przez chlodzenie.Powstaly okolo 33%-owy kwas solny odpro¬ wadza sie z absorbera 15 clo elektrolizy HCl, gdzie otrzymuje sie 81 Nm5 chloru (= 263 kg) i 82 Nm3 wodoru. Po elektrolizie, okolo 10% —.7 —kwas solny stosuje sie z powrotem do absorb- cji HCl w .absorberze 15. 1 500 Nm3 powietrza rozklada sie w urzadze¬ niu 17 na 300 Nm8 tlenu i 1200 Nm3 azotu. 300 Nm3 tlenu ogrzewa sie w podgrzewaczu 39 za pomoca silnika olejowego do 860X1 Z kondensatora 13 przenosi sie (np. za pomoca slimaka) staly chlorek zelazowy o temperaturze 120°C do urzadzenia 18 do spalania, gdzie styka sie on z goracym tlenem. Chlorek zelazowy od¬ parowuje i spala sie na tlenek zelaza i chlor, przy czym ustala sie temperatura spalania wy¬ noszaca 730°C.Wieksza czesc goracego tlenku zelaza (okolo 90%) zostaje oddzielona od chloru w urzadzeniu do spalania 18. Chlor o temperaturze 730°C zo¬ staje schlodzony do 30°C w cyklonie oziebiaja¬ cym 21, gdzie oddaje on dalsza czesc tlenku ze¬ laza, po czym uwalnia sie go jeszcze od resztek tlenku zelaza w filtrze 22. Tlenek zelaza z urza¬ dzenia 18, cyklonu 21 i filtra 22 przeprowadza sie przewodem 19 do przestrzeni redukujacej 20.W urzadzeniu 18 powstaje 1425 kg Fe203 i 590 Nm3 chloru (=1903 kg). W elektrolizerze NaCl 29 uzyskuje sie ze 100 kg chlorku sodowego 68 kg wodorotlenku sodowego 19 Nm3 chloru (=60,5 kg) i 19 Nm3 wodoru. Chlor z przewo¬ du 30, z chlorem z elektrolizera HCl 16 zostaje polaczony w przewodzie 23 z chlorem pochodza¬ cym z urzadzenia do spalania 18 i wprowadzony do przestrzeni 7 (naprzeciw goracemu, wolnemu od zelaza zlozu). v Z urzadzenia 17 wprowadza sie 700 Nm3 azotu poprzez przewód 26 do podgrzewacza azotu 25, gdzie azot w przeciwpradzie do goracego zloza zostaje ogrzany do 280°C a zloze oziebione do 120°C. Goracy azot zostaje nastepnie przeslany przewodem 28 do urzadzenia 2 do suszenia koksu z wytlewania wegla brunatnego. 1613 kg mieszaniny zloza i popiolu z koksu wychodzi z podgrzewacza 25 o temperaturze 120°C do chlodnicy 27, w której schladza sie do 20^!. Zimny proszek skladuje sie na haldy, moz¬ na go jednak zastosowac np. do wytwarzania materialów budowlanych lub do otrzymywania zawartych w nim wartosciowych metali.W gazogeneratorze 31 wytwarza sie z 530 kg koksu z wytlewania wegla brunatnego, powie¬ trza i pary wodnej 1800 Nm3 gazu generatoro¬ wego i przesyla go o temperaturze 1000°C do przestrzeni 20. Do gazu generatorowego dodaje sie 101 Nm3 wodoru z elektrolizera NaCl 29, przesylanego przewodem 32 i z elektrolizera HCl 16, przesylanego przewodem 33f mieszanina re¬ dukujaca (1901 Nm3) przeslana przewodem 34 do przestrzeni redukujacej 20, gdzie 1425 kg tlenku zelaza redukuje sie w 1000°C do 1 tony czystego zelaza. Gazy odlotowe z redukcji tlen¬ ku zelaza w przestrzeni 20 po przejsciu przez cyklon oziebiajacy 35, przewód 36 i pluczke 37, wypuszcza sie do atmosfery otoczenia. Zelazo otrzymuje sie w postaci sproszkowanego czyste¬ go zelaza albo topi za pomoca gazu bogatego w tlenek wegla lub weglowodory np. metanu.Otrzymuje sie proszek najczystszej stali weglo¬ wej, który posiada duze znaczenie przy wytwa¬ rzaniu przedmiotów na drodze metalurgii prosz¬ ków lub spieków.Z czystego stopu zelaza mozna równiez wy¬ twarzac kazda dowolna stal przez dodanie po¬ trzebnych pierwiastków np. wegla krzemu, man¬ ganu, chromu, niklu.Za pomoca ciepla powstajacego podczas po¬ wyzszych procesów wytwarza sie pare, która stosuje sie do otrzymywania energii elektrycz¬ nej. Otrzymana ilosc wynoszaca 3.350.000 kcal daje 880 kWh. Tailosc energii wystarcza do uru¬ chomienia elektrolizy HCl i NaCl. Przy elektro¬ lizie HCl zostaje zuzyte 660 kWh, a przy elek¬ trolizie NaCl 200 kWh.Przyklad II. Równiez ten przyklad doty¬ czy urzadzenia, produkujacego 50 t/h czystego zelaza i objasnia sposób za pomoca otrzymywa¬ nia 1 t czystego zelaza z tytanomagnetytu. Po¬ niewaz w przypadku tym nie otrzymuje sie kwasu fosforowego, nie jest potrzebny reaktor (fig. 2) dla HzPOt.Sklad rudy: TiOa 16,70% (10,00% Ti) MnO 3,13% FeO 20,72% (60,10%Fe) CaO 2,21% Fe203 12,74% (8,92% Fe) MgO 1,04% SiOz 23,07% tlenki alkaliczne 2,19% A1203 17,80% HaO 0,40% Jako srodek redukujacy stosuje sie koks ko¬ ksowniczy o skladzie: C 81,00% O + N 1,60% popiól 8,00% S 0,90% H20 8,00% M 0,50% 156 kg koksu rozdrabnia sie w urzadzeniu 1 do wielkosci ziarna maksymalnie 0,05 mm i suszy w urzadzeniu 2 za pomoca idacego w przeciw¬ pradzie azotu o temperaturze 520*C plynacego przewodem 28. 4000 kg tytanomagnetytu rozdrabnia sie w urzadzeniu 3 równiez do wielkosci ziarna 0,05 mm, suszy w urzadzeniu 4 za pomoca pal- ^a~nika olejowego i ogrzewa do 800°C. Gazy odlo¬ towe z suszenia z urzadzen 2 i 4 odpyla sie w izolowanym cieplnie cyklonie 5, przemywa w pluczce 6 tak, ze opuszczaja one urzadzenie w stanie odpylonym. Pyl koksowy z urzadzenia 2 o temperaturze 520°C oraz mieszanina pylu koksowego i rudy z cyklonu 5 przechodza do przestrzeni 7. Z cyklonu 10, oddzielony w nim pyl, wraz z pylem rudy o temperaturze 800°C przechodzi do przestrzeni 8. Pyl rudy zostaje przeniesiony z przestrzeni 8 do przestrzeni 7 gdzie miesza sie on z pylem koksowni¬ czym. Z przestrzeni 7 odprowadza sie zloze wolne od zelaza i popiól z kok¬ su przewodem 24. Przewodem 23 wprowa¬ dza sde do przestrzeni 7 610 Nm3 chloru (= 1963 kg) o temperaturze 30°C, który ogrzewa sie na skutek zetkniecia w przeciwpradzie ze zlozem do 800°C przy czym zloze ochladza sie do 520°C.W obydwu przestrzeniach 7 i 8 na skutek reak¬ cji egzotermicznych, uwalnia sie cieplo, które zuzytkowuje sie do podgrzewania.Chlor przeplywa przez przestrzen 7 i 8 w kie¬ runku przeciwnym do pylu. Gazowe produkty reakcji opuszczaja przestrzen 8 przewodem 9, zostaja odpylone w cyklonie 10, przy czym ozie¬ biaja sie do 320°C i wyplywaja przewodem 11 do filtru 12 w celu dokladnego odpylenia. W kon¬ densatorze 13 wydziela sie przy 120°C z oczyszr czonej mieszaniny gazowej, staly chlorek zela¬ zowy. Pozostala mieszanina gazowa zawierajaca praktycznie jeszcze tylko COt i HCl przechodzi do absorbera 15; gdzie zostaje zaabsorbowany HCl. Absorbcja przebiega w przeciwpradzie w zimnym okolo 10°/o HCl. Cieplo uwalniajace sie przy absorbcji HCl i oddawane przez gazy otrzymuje sie w absorberze 15 przez chlodzenie.Powstajacy okolo 33% kwas solny prowadzi sie z absorbera 15 do elektrolizera 16, gdzie otrzymuje sie 9 Nm3 chloru i 9 Nm3 wodoru.Po elektrolizie okolo 10°/o kwas solny stosuje sie znowu do absorbcji HCl w absorberze 15. 1500 Nm3 powietrza rozklada sie w urzadze¬ niu 17 na 300 Nm3 tlenu i 1200 Nm3 azotu. 300 Nm3 tlenu ogrzewa sie w podgrzewaczu tlenu 39 za pomoca palnika olejowego do 860°C.Z kondensatora 13 (np. za pomoca slimaka) przetransportowuje sie staly chlorek zelazowy o temperaturze 120°C do urzadzenia 18, gdzie styka sie on z goracym tlenem. Chlorek zela¬ zowy odparowuje i spala sie na tlenek zelaza i chlor, przy czym ustala sie temperatura spa¬ lania 730°C.Wieksza czesc goracego tlenku zelaza (okolo 90%) oddziela sie od chloru w urzadzeniu 18.Chlor oziebia sie do 30°C w cyklonie 21, w któ¬ rym oddaje on pozostala reszte tlenku zelaza po czym w koncu uwalnia sie go od najdrobniej¬ szych resztek tlenku zelaza w filtrze 22. Tlenek zelaza z urzadzenia 18 cyklonu 21 i filtra 22 przenosi sie przewodem 13 do przestrzeni 20.W urzadzeniu 18 powstaje 1425 kg Fe202 i 590 Nm3 chloru (= 1903 kg). W elektrolizerze 29 otrzymuje sie z 53,3 kg chlorku sodowego, 36,5 kg wodorotlenku sodowego, 11 Nm3 chlorku (= 32,3 kg) i 11 Nm3 wodoru. Chlor idacy prze¬ wodem 30 oraz chlor z elektrolizera 16 zostaje polaczony w przewodzie 23 z chlorem idacym z urzadzenia 18 i wprowadzony do urzadzenia 7 (naprzeciw goracego, wolnego od zelaza zloza).Z urzadzenia 17 wprowadza sie 200 Nm3 azotu przewodem 26 do podgrzewacza 25 gdzie azot od goracego zloza ogrzewa sie w przeciwpradzie do 520°C, a zloze oziebia do 474°C. Goracy azot wprowadza sie nastepnie przewodem 28 do urza¬ dzenia 2 do suszenia koksu. 2684 kg mieszaniny zloza i popiolu z koksu, wychodzacej z podgrzewacza 25 o temperaturze 474°C wprowadza sie do chlodnicy 27, gdzie schladza sie do 24°C. Mieszanina zloza i popiolu z koksu calkowicie wolna od zelaza, zawiera 400 kg tytanu (15%), otrzymuje sie wartosciowy material wyjsciowy do otrzymywania tytanu.W gazogeneratorze 31 wytwarza sie 1882 Nm3 gazu wodnego o temperaturze 1000°C, który pro¬ wadzi sie do przestrzeni 20 20 Nm3 wodoru z elektrolizera 29 przewodem 32 i z elektrolize¬ ra 16 przewodem 33 dodaje sie do gazu wod¬ nego. Redukujaca mieszanina gazów (1902 Nm3) przechodzi przewodem 34 do przestrzeni 20, gdzie 1425 kg tlenku zelaza zostaje zredukowa¬ ne w temperaturze 1000°C do 1 tony czystego zelaza.Za pomoca ciepla powstajacego podczas po¬ wyzszych procesów wytwarza sie pare, która stosuje sie do otrzymywania energii elektrycz¬ nej. Otrzymana ilosc ciepla wynoszaca 2.656.000 Kcal daje 700 kWh. Z tego 180 kWh zuzywa sie przy elektrolizie HCl i NaCt (70 wzglednie 110 kWh) tak, ze do dyspozycji do innych celów po¬ zostaje jeszcze 520 kWh.Sposób wedlug wynalazku w porównaniu ze stanem techniki stanowi wybitny postep. Rudy o malej wytrzymalosci, których ze wzgledu na niebezpieczenstwo zatykania nie mozna stoso¬ wac w wielkich piecach, nadaja sie dobrze do tego sposobu, poniewaz i tak kazda rude roz¬ drabnia sie a koszty rozdrabniania tych rud sa mniejsze od kosztów rozdrabniania rud twar- — 9 —dych. Poniewaz odpadaja zarówno wymagania odnosnie specjalnej wielkosci kawalków jak tez klasyfikowania rudy obniza sie cena rudy. Ru¬ dy ubogie w zelazo o zawartosci np. 30*/i Fe moz¬ na bez wzbogacania przerabiac bezposrednio na czyste zelaza Dotychczas niekorzystna zawar¬ tosc fosforu w rudach zelaza jest wedlug wyna¬ lazku korzystna dla ekonomii otrzymywania ze¬ laza. Rudy tytanowe zawierajace zelazo mozna w sposób ekonomiczny uwolnic calkowicie od zelaza. Zelazo mozna równiez otrzymywac z in¬ nych materialów zawierajacych zelazo np. z od¬ padów przy otrzymywaniu metali niezelaznych.Kraje nie posiadajace wegla kamiennego lecz tylko wegiel brunatny, moga produkowac we¬ dlug wynalazku czyste zelazo i wysoko gatun¬ kowe stale na skale techniczna i w sposób eko¬ nomiczny. Koszt wytwarzania czystego zelaza sposobem wedlug wynalazku i otrzymanej z nie¬ go wysoko gatunkowej stali jest znacznie nizszy anizeli sitali wytwanzanej dotychczas znanymi sposobami. PL