Urzadzenia elektryczne stosowane w podzie¬ miach kopaln gazowych lub w pomieszczeniach przemyslowych, w których moga wystapic wy¬ buchowe gazy techniczne, posiadaja budowe przeciwwybuchowa. Do konstrukcji przeciwwy¬ buchowych nalezy miedzy innymi budowa ognioszczelna, która dla urzadzen rozdzielczych daje najwieksza gwarancje bezpieczenstwa, skutecznie chroniac przed zaplonem otaczajacej atmosfery. Oslona ognioszczelna bedaca istota tej budowy ma za zadanie zlokalizowac wybuch tylko do przestrzeni w niej zawartej. Ognio- szczelne urzadzenie elektryczne musi zatem wy¬ trzymac cisnienie powstale wskutek wewnetrz¬ nego wybuchu i uniemozliwic przedostanie sie plomienia na zewnatrz.Znane rozdzielnie ognioszczelne wysokiego napiecia sa budowane w ksztalcie komór pro- ¦*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa mgr inz. Andrzej Za¬ wadzki i mgr inz. Antoni Wysocki. stopadloscietnnych lub walczakowych, stano¬ wiacych jeden zespól z punktu widzenia kon¬ strukcyjnego i technologicznego.Wykonawstwo przy takich rozwiazaniach jest kosztowne i trudne, ze wzgledu na duze wy¬ miary i ciezar oraz zlozone ksztalty obrabianych obudów.Pokrywy glówne w tych rozdzielniach moco¬ wane sa z reguly na sruby, wzglednie dla urza¬ dzen niskiego napiecia, w przypadku tak zwa¬ nych zamkniec szybkich, zamyka sie je przez przesuniecie prostoliniowe lub obrót, w celu za¬ zebienia zaczepów pokrywy z odpowiednimi zaczepami w korpusie komory.Takie systemy zamkniec sa niewygodne ru¬ chowo, gdyz dostep do wnetrza uzyskuje sie po odkreceniu dziesiatków srub, lub przemieszcze¬ niu pokrywy, co praktycznie jest nie do przy¬ jecia dla rozdzielni wysokiego napiecia ze wzgledu na duze wymiary i ciezar tego ele¬ mentu. Ponadto, w pokrywie, która dla zamkniecia lub otwarcia jest przemieszczana,utrudnione jest zastosowanie mechanizmów wspólpracujacych z nieruchomym wyposaze¬ niem wewnatrz obudowy, jak równiez nie moz¬ na wykonac prostych i pewnie dzialajacych za¬ wias.Uklad pola rozdzielni wedlug wynalazku jest pozbawiony wyzej wymienionych wad.Obudowa sklada sie z dwóch wyodrebnionych technologicznie, prostych zespolów, obrabianych niezaleznie od siebie i laczonych w koncowej fa¬ zie produkcji, co ulatwia wykonawstwo tak, ze moze je podjac zaklad elektrotechniczny, dyspo¬ nujacy typowym zestawem obrabiarek.Zamykanie drzwi odbywa sie za pomoca pier¬ scienia, który przy obrocie przeciwleglymi za¬ czepami obejmuje zaczepy na drzwiach i korpu¬ sie komory. Zaleta takiego rozwiazania jest mozliwosc stosowania zawias upraszczajacych zamykanie i otwieranie, oraz sprzegniecia klo¬ wego mechanizmów napedowych umieszczo¬ nych w drzwiach, z mechanizmami wylaczni¬ ka. Omówiony system zamkniecia, oprócz zastosowania szybkootwieralnych drzwi, zapew¬ niajacych dostep do aparatury w ciagu okolo 1 minuty, pozwala równiez uzyskac szczeline rzedu 0,1 mm, a takze wykonac zalamania la¬ biryntowe. Te dwa ostatnie czynniki kwalifiku¬ ja rozdzielnie do pracy w atmosferze najbar¬ dziej niebezpiecznych gazów.Zastosowany odlacznik o wyjatkowo malych gabarytach i prostej konstrukcji gwarantuje niezawodne samoustawienie sie nozy, niezbedne dla prawidlowego fukcjonowania, oraz latwy montaz i ewentualna wymiane uszkodzonych czesci.Uklad blokad mechanicznych, którego zasad¬ nicza czescia sa zamki grzybkowe, wyklucza bledna kolejnosc czynnosci laczeniowych, za¬ pewniajac calkowite bezpieczenstwo obslugi i wlasciwe uzytkowanie urzadzenia.Powyzsze warunki zostaly spelnione z uzy¬ ciem tylko jednego klucza, podczas gdy w znanych rozwiazaniach do zamków blokady uzywa sie kilku róznych kluczy.Dodatkowe sprzeglo miedzy wylacznikiem a mechanizmami napedowymi w drzwiach pola pozwala na samoczynne odlaczenie ukladu na¬ pedowego po napieciu sprezyny zalaczajacej, i eliminujac niebezpieczenstwo zaciec mechaniz¬ mów. Ponadto, odlaczony uklad napedowy nie wplywa hamujaco na ruch nozy wylacznika w trakcie zalaczania i wylaczania.Blokada zalaczenia wylacznika po zadzialaniu zabezpieczenia nadpradowego i uzaleznienie usuniecia tej blokady od zazbrojenia przekaz¬ nika wyklucza mozliwosc zalaczenia przy nie¬ przygotowanym do dzialania zabezpieczeniu, co wystepuje w innych rozwiazaniach, powodujac zbedne wylaczenia zaklócajace funkcjonowanie zasilanych urzadzen.Pod wzgledem konstrukcyjnym pojedyncze pole rozdzielni sklada sie z nastepujacych za¬ sadniczych elementów: komory glównej, zwanej komora wylacznikowa mieszczacej wylacznik, przekladników pradowych i napieciowych oraz przekaznika zabezpieczenia nadpradowego; pro- stopadlosciennych komór odlacznikowo-przyla- czowych z wpustami do laczenia miedzy soba pól za pomoca odcinków kabla i wpustem dla kabla zasilajacego lub odplywowego; nabudo- wanych na komorze glównej, pólcylindrycznych komór miernikowych i komory przylaczowej dla kabla sterowniczego oraz komory liczniko¬ wej umieszczonej u dolu wzglednie u góry pola, wedlug zyczenia uzytkownika.Na rysunku przedstawiono rozwiazanie kon¬ strukcyjne pola rozdzielni wedlug wynalazku.Fig. 1 i 2 przedstawiaja s£kic w dwóch rzu¬ tach ukladu przestrzennego pola, przy czym fig. 1 przedstawia widok z przodu, fig. 2 — przekrój wzdluz linii A-A, natomiast fig. 3 — powiekszony fragment z fig. 2, to jest przekrój przez pierscien zamykajacy, na fig. 4, 5 i 6 uwi¬ doczniono konstrukcje odlacznika, przy czym na fig. 4 przedstawiono szkic perspektywiczny, na fig. 5 — pojedyncze gniazdo walu z czesciowym wykrojem, a na fig. 6 — przekrój przez gniazdo wzdluz linii A-A, fig. 7 wyjasnia sposób wyko¬ nania wedlug wynalazku sprzegla samoczynnie rozlacznego, fig. 8 i 9 odnosza sie do konstruk¬ cji zamka grzybkowego, z których fig. 8 przed¬ stawia zamek w przekroju osiowym, a fig. 9 widok z góry, fig. 10 obrazuje schematycznie uklad, w jakim wedlug wynalazku uzyskano uzaleznienie mozliwosci zalaczenia wylacznika od zazbrojenia przekaznika.Pole rozdzielni (fig. 1 i 2) zbudowane jest z dwóch zasadniczych czesci: komory wylaczni- kowej 6 wraz z drzwiami 7 oraz zespolu komór odlacznikowo-przylaczowych 9, obejmujacych komore wylacznikowa z dwóch stron. Oba ele¬ menty obudowy polaczone sa miedzy soba sze¬ scioma tulejami 10, stanowiacymi gniazda dla izolatorów przepustowych wysokiego napiecia.Drzwi komory wylacznikowej sa zamykane za pomoca pierscienia^, którego obrót o kilka¬ nascie stopni powoduje sruba 1 przesuwana na¬ kretka 2 po zalozeniu na nia dzwigni zapadko¬ wej. W pozycji zamknietej zaczep 5 na obwo¬ dzie korpusu i zaczep 4 na obwodzie drzwi sa — 2 —obejmowane przeciwleglymi zaczepami 3 pier¬ scienia zamykajacego 8. Scisla tolerancja gru¬ bosci zaczepów korpusu i drzwi oraz odleglosci miedzy zaczepami wewnatrz pierscienia zapew¬ nia uzyskanie minimalnej szczeliny miedzy tymi czesciami komory wylacznikowej, mimo znacz¬ nej srednicy na jakiej szczelina wystepuje i du¬ zej powierzchni przylegania. Oprócz tego, za¬ stosowany na przedluzeniu omawianej szczeliny wpust kolnierzowy stwarza przejscie labirynto¬ we, które utrudnia wyplyw gazów i uniemozli¬ wia wyrzut razzarzonych czastek metalicznych.Drzwi otwieraja sie w takim polozeniu pier¬ scienia zamykajacego, gdy zaczepy na ich ob¬ wodzie przechodza miedzy zaczepami tegoz pierscienia.Odlacznik (fig. 4) jest zbudowany bezposred¬ nio na izolatorach przepustowych 11. Przerwe izolacyjna uzyskuje sie przez obrót walu izola¬ cyjnego 12 w którego gniazdach umieszczone sa noze 13. Gniazdo walu (fig. 5 i 6) zaopatrzone jest w obejme metalowa 14 z otworami, w któ¬ re wchodza kolki 15 zanitowane na nozach od- lacznikowych, oraz elementy dystansowe w ksztalcie miseczek 17 rozpychane sprezyna 16.Elementy dystansowe, nie pozwalajac wysunac sie kolkom z otworów obejmy, utrzymuja odpo¬ wiedni dystans miedzy nozami, ustalajac jedno¬ czesnie ich polozenie. Przy takim zamocowaniu konce nozy sa swobodne, co pozwala na samo- ustawienie sie przy wchodzeniu na styki stale.W celu wymiany noza zbliza sie do siebie ele¬ menty dystansowe na taka odleglosc, aby wy¬ szly z otworów obejmy, wywierajac na nie na¬ cisk poprzez otwory 18 w wale, a nastepnie wy¬ suwajac z gniazda.Sprzeglo samoczynnie rozlaczne, pokazane na fig. 7, dziala w sposób nizej opisany.Na tulei 23 zamocowanej w drzwiach pola osadzona jest obrotowo tuleja 25, która ramie¬ niem 32 laczy sie z ciegnem i dzwignia recznego zbrojenia wylacznika. Tuleja 25, obracajac sie przy ruchu zbrojenia, zabiera za pomoca wysu¬ nietego kolkowego zaczepu 29 tuleje 24 pola¬ czona klowo z tuleja zbrojenia wylacznika 33.Zaczep ma mozliwosc obracania tulei 24 tylko w kierunku zbrojenia. Jego wysuniecie, tak by mógl zabierac tuleje 24 nastepuje przed wlasci¬ wym ruchem zbrojenia, przez wykonanie ruchu wstecznego, w czasie którego wahliwy wypy- chacz 27 wskakuje we wglebienie w zaczepie.W czasie zbrojenia, tuleja 25 wraz z nim obraca sie w kierunku strzalki „x". W obszarze „z" te¬ go obrotu zaczep jest wysuniety, gdyz wypy- chacz przesuwa sie w jego wglebieniu, obraca¬ jac sie o kat a az do krawedzi oporowej 26.W obszarze potrzebnym do zazbrojenia wylacz¬ nika zaczep naciska na wystep 30 tulei 24 i po^ woduje jej obrót. Nacisk na wystep jest wy¬ starczajacy, by wystepujaca sila tarcia nie pozwolila na cofniecie sie zaczepur pod naci* skiem sprezyny 28.Po zakonczeniu ruchu zbrojenia, napieta spre¬ zyna zalaczajaca wylacznik zostaje zaczepiona, a zaczep pozbawiony nacisku cofniety przez sprezyne 28. Tym samym nastepuje rozsprzeg- niecie polaczenia miedzy wylacznikiem a me¬ chanizmami napedowymi. W czasie zalaczania wylacznika do poczatkowego polozenia wraca tylko tuleja 24.Na koncu tulei 24 oraz walka 19 bedacego przedluzeniem glównego walu wylacznika 31 zamocowane sa tarczki 21 i 20, spelniajace role wskazników stanu sprezyny zalaczajacej i wy¬ lacznika. Tarczki te widoczne sa przez szybke wziernikowa 22 umieszczona na drzwiach pola.Zamek grzybkowy przedstawiony na fig. 8 i 9 posiada korpus 37 w którego wglebieniu umie¬ szczony jest grzybek 38. W górnej powierzchni tarczy grzybka znajduje sie wyciecie rowkowe na zaglebienie klucza 34, a w dolnej — gniazda z kolkami 39, które wypychane przez sprezyne 38 rygluja tarcze. Kolpak 36 umocowany w kor¬ pusie zamka zabezpiecza grzybek przed wysu¬ nieciem sie. Podluzne wyciecie w górnej sciance kolpaka uwidocznione na rysunku (fig. 9) za¬ pewnia prawidlowe wprowadzenie klucza do zamka. Klucz ten, którego skrzydelko trafiajac w zaglebienie rowkowe w grzybku, swoimi czo- pikami przechodzacymi przez otwory w tarczy, wypycha z gniazd kolki i dokonuje odryglowa- nia. W tej sytuacji, jego obrót jest jednoznaczny z obrotem grzybka na którego trzonku wycho¬ dzacym z zamka, mocowane sa mechanizmy ryglujace, jak krzywki, zapadki i inne.W celu ograniczenia obrotu klucza w okreslo¬ nych granicach i zabezpieczenia przed wyje¬ ciem po przekreceniu, przewidziano dla jego skrzydelka opory w postaci zanitowanych w kolpaku kolków 35.Rózne wykonanie kluczy uzyskuje sie przez zmiane rozstawu otworów w grzybku i czopików skrzydelka oraz zróznicowanie jego grubosci.Uklad wzajemnego uzaleznienia wylacznik— —przekaznik, przedstawiony na fig. 10, funkcjo¬ nuje wedlug nizej podanej zasady.Zadzialanie przekaznika 47 zabezpieczenia nadpradowego wskutek przeciazenia lub zwar¬ cia uruchamia wyzwalacz wtórny 43 wylacz¬ nika. Wyzwalacz ten, dzialajac na uklad mecha- — 3-niezny zwiazany ze sprzeglem luznikowym 44 powoduje wylaczenie, jednakze rdzen jego po zadzialaniu pozostaje w dolnej pozycji, gdyz ra¬ mie 42 zaskoczylo za zab plaskiej sprezyny 41.W tym stanie, zablokowany jest naped wylacz¬ nika uniemozliwiajac zalaczenie.Odblokowanie wylacznika odbywa sie jedno¬ czesnie ze zbrojeniem przekaznika, którego kon¬ strukcja charakteryzuje sie koniecznoscia przy¬ gotowania do ponownego dzialania po kazdora¬ zowym pobudzeniu. Podczas zbrojenia przekaz¬ nika, polegajacego na nacisnieciu przycisku 46, zostaje pociagniety rdzen ciegna gietkiego, któ¬ ry odchyla sprezyne 41 i zwalnia wyzwalacz.Scisnieta sprezyna 45 po zwolnieniu przycisku cofa rdzen ciegna do pozycji pierwotnej. Naste¬ puje w ten sposób odryglowanie napedu wylacz¬ nika i umozliwienie zalaczenia, przy gotowym do dzialania przekazniku, wraz z calym opisa¬ nym ukladem.Dzieki sprezynie posredniczacej 49 i wydlu¬ zeniu 48 rdzenia ciegna gietkiego zapewniona zostaje prawidlowa kolejnosc czynnosci: zbroje¬ nie przekaznika, nastepnie zwolnienie wyzwala- cza. PL