Opublikowano dnia 8 marca 1962 r. £ imiblikowanp dnia 8 mar POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 45685 VEB Vakutromk*) Drezno, Niemiecka Republika Demokratyczna KI. 21 g, 18/01 Urzadzenie ostrzegajace przed promieniowaniem Patent trwa od dnia 5 listopada 1959 r.Znane sa urzadzenia ostrzegajace przed pro¬ mieniowaniem, w których licznik Geigera;— Mullera i komora jonizacyjna jest polaczona z przyrzadem pomiarowym lub innym urzadze¬ niem bezposrednio lub dla pomiarów zdalnych posrednio poprzez linie przewodowa. Pomiar promieni w miejscach które sa trudno dostepne lub trudno osiagalne, albo staly -pomiar pro¬ mieniowania ponad wiekszymi obszarami tere¬ nu z miejsca centralnego, jest dlatego niemo¬ zliwy za pomoca urzadzen znanych.Wady znanych ukladów zostana usuniete dlatego, ze przenoszenie impulsów, których na¬ tezenie jest proporcjonalne do intensywnosci promieni w miejscu pomiaru jest wedlug wy¬ nalazku, osiagane za pomoca fal ultrakrótkich lub decymetrowych, a wybieranie nadajnika nastepuje za pomoca przekazników sterowa¬ nych komorami jonizacyjnymi, którego czesto¬ tliwosc laczenia jest proporcjonalna do pradu jonizacyjnego, wzglednie za pomoca wzmacnia¬ nych impulsów z licznika Geigera—Mullera.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wy¬ nalazku jest inz. Ernst Alfred Fram Za pomoca ukladu wedlug wynalazku jest mozliwe stale nadzorowanie z jednego miejsca centralnego wiekszego obszaru przy pomocy zdalnego pomiaru. Niezbedna do tego central¬ na stacja pomiarowa sklada sie z odpowiednie¬ go odbiornika, który jest polaczony w taki spo¬ sób z wejsciem wzmacniacza impulsów przy¬ rzadu zliczajacego impulsy, ze zdalny pomiar promieni w ocenie zaledwie rózni sie od po¬ miarów wykonywanych reczaiie za pomoca przyrzadu z licznikiem promieniowania. Do ukladu moze byc przylaczony takze zarówno znany elektromechaniczny mechanizim liczacy. jak równiez przyrzad ostrzegawczy lub rejestru¬ jacy.W praktyce korzystne jest takze nastawienie wszystkich nadajników i odbiorników nadzo¬ rowanego obszaru na te sama dlugosc fal. Na¬ dajniki wlacza sie jednak tylko na krótki okres czasu miedzy dluzszymi przerwami w nadawaniu. Jezeli dlugosci przerw wynosza np. po 6 godzin, czas wlaczenia np. 150 sekund, a czas pomiaru wzglednie zliczenta np. 100 se¬ kund, to czas wlaczenia wszystkich nadajni¬ ków ze wzgledu na dokladnosc zegarów wla-czajacych jest wzajemnie przesuniety np. o 15 minut, czyli jest mozliwe obsluzenie za pomoca 'tylko, jednego odbiornika 24 . pojedynczych miejsc pomiarowych. Zestyki laczace moga byc uruchomione za pomoca elektromechanicz¬ nie uruchamianej sprezyny regulujacej ruch w mechanizmie zegarowym, która przejmuje jednoczesnie zadanie przerywacza w indukto- rze iskrowym pracujacym jako generator wy¬ sokiego napiecia dla wytwarzania napiecia ro¬ boczego komory jonizacyjnej i dla licznika Gei¬ gera—Mullera. Pojemnosc baterii nadajnika moze byc tak wybrana, ze mozliwe jest dziala¬ nie nadajnika przez okres okolo trzech miesie¬ cy. Wedlug wynalazku jest takze mozliwe za¬ budowanie nadajnika w radiosondzie.Na rysunku uwidoczniony jest blizej'i opisa¬ ny przyklad wykonania wynalazku. v Przyrzad ostrzegajacy przed promieniowa, niem moze zawierac np. trzy stopnie, a miano- wice: wzmacniacz impulsów licznika promie¬ niowania, stopien nadawania i stopien elektro- metiryrany. Wylacznik glówny S moze byc obslugiwany np. za pomoca zegara. Nadajnik w stanie spoczynku jest zablokowany przez ujemne napiecie polaryzujace baterii B2, oo umozliwia mozliwie minimalny pobór pradu anodowego. Przy znikomej intensywnosci pro¬ mieni nadajnik zostanie wybrany przez wzmo¬ cnione w lampie elektronowej VA impulsy licz¬ nika promieniowania Z. Przy wiekszej gestosci impulsów, srednia amplituda impulsów liczni¬ ka promieniowania na oporniku R jest mniej¬ sza, a przy okolo 2000 impulsów na sekunde przekracza próg wybierania nadajnika. Przy tej mocy dawkowania promieni pracuje juz czesc elekrometryczna urzadzenia wyposazona w komore jonizacyjna. W poczatkowym okre¬ sie elektroda sterujaca, na skutek krótkotrwa¬ lego przyciagniecia przekaznika A poprzez ze¬ styk ai — w tym przypadku odwróconej elek¬ tronowej lampy elektrometrycznej, zostanie naladowana do ujemnego potencjalu blokuja¬ cego. Przy dawce mocy, która umozliwia jesz¬ cze przenoszenie impulsów licznika promienio¬ wania, wielkosc doplywajacego ladunku po¬ przez komore jonizacyjna 1 jest juz tak duza, ze ladunek blokujacy jesit skompensowany w czasie 3 sekund, co umozliwi zadzialanie i przekaznik A. Przy stalej dawce mocy i zaw¬ sze jednakowych przerwach kolejnosc laczenia jest periodyczna. Zatem podajnik w tym sa¬ mym rytmie poprzez zestyk a2 zostanie wybra¬ ny. Opornik Rs jest celowo o takiej wielkosci, aby normalne impulsy licznika promieniowania wynosily maksymalnie 1/3 amplitudy impulsu elektrometru, co umozliwia w odbiorniku pra¬ widlowe zróznicowanie impulsów. Rozdziel¬ nosc obydwóch rodzajów impulsów osiaga sie dlatego, poniewaz róznia sie one znacznie w swojej postaci i porzadku chronologicznym.Wedlug wynalazku jest mozliwe ciagle nad¬ zorowanie bardzo duzego zakresu dawek mocy.Uklad jest tak uksztaltowany, aby zaklócenia w ukladzie byly rozpoznane jednoznacznie i aby pod zadnym pozorem nie mógl nastapic falszywy pomiar. Wzmacniacz impulsów i na¬ dajnik moga byc wyposazone w tranzystory, jednak przez to zostalby mocno ograniczony zakres temperatury. Stacja odbiorcza urzadze¬ nia wedlug wynalazku sklada sie z jednego normalnego odbiornika, którego demodulator bedzie podawal impulsy poprzez czlon dopaso¬ wujacy na wejscie normalnego przyrzadu z li¬ cznikiem promieniowania. Ocene pomiaru licz¬ nika promieniowania przeprowadza sie w zna¬ ny sposób. Ocena impulsów elektrometru jest mozliwa dlatego, poniewaz okres czasu miedzy dwoma impulsami jest uzalezniany od dawki promieniowania charakterystycznej dla komo¬ ry jonizacyjnej.Automatyczne rejestrowanie wyników nadzo¬ rowania jest mozliwe wedlug wynalazku dlate¬ go, ze impulsy z demodulatora sa doprowadzo¬ ne do dwóch róznych dyskryminatorów, z któ¬ rych kazdy wyposazony jest w jeden przyrzad zliczajacy. Stan mechanizmu zliczajacego im¬ pulsy jest w regularnych odstepach fotografo¬ wany, drukowany lub w inny sposób utrwalo¬ ny. Jednoczesnie dla obydwóch kanalów stosu¬ je sie miernik gestosci impulsów wyposazony w przekaznik wartosci granicznych, który po¬ daje sygnal przy przekroczeniu nastawialnego poziomu maksimalnego. PL