Opublikowano dnia 8 czerwca 1962 r. i «|hf' POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 45632 KI, 47 b, 12 VEB Leipziger Kugellagerfabrik „DKF" *) Bohlitz-Ehrenburg, Niemiecka Republika Demokratyczna Wieloczlonowy koszyczek do lozysk tocznych Patent trwa od dnia 20 stycznia 1961 r.Wynalazek dotyczy wieloczlonowego koszycz¬ ka do lozysk tocznych, w którym elementy tocz¬ ne sa osadzone i prowadzone równolegle i który znajduje przewaznie zastosowanie w plaskich lozach prowadniczych.Znane sa koszyczki tasmowe, zestawione z po¬ jedynczych czlonów, które zawieraja okreslona ilosc waleczków, igiel lub kulek i sa polaczone przez nitowanie, przykrecenie lub przez zacisk odpowiednio uksztaltowanych konców koszycz¬ ka, np. wyciec w postaci jaskólczego ogona. Tego rodzaju koszyczki nadaja sie do zastosowania jedynie do ruchów prostoliniowych i wymagaja stosowania toru wylotowego koszyczka, odpo¬ wiedniego do dlugosci ruchu, który to tor nie jest wykorzystany do prowadzenia. Tej niedo¬ godnosci mozna uniknac przez zastosowanie ko¬ szyczka z elastycznego materialu, który pozwala wykonac koszyczek w postaci tasmy bez konca, *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Bruno Lippold. która na drodze prowadzenia przebiega prosto¬ liniowo w kierunku ruchu, a na kazdym punkcie koncowym jest odchylona lukiem i przylaczona równolegle do prowadnicy.W tego rodzaju wykonaniu zachodzi potrzeba zabezpieczenia w szczególny sposób elementów tocznych przed wypadaniem, zwlaszcza w punk¬ tach zwrotnych, a w przypadku zuzycia sie jed¬ nego wycinka koszyczka musi byc wymieniony caly koszyczek.Znane sa równiez wieloczlonowe koszyczki, które wymagaja stosowania odpowiednio uksztaltowanych elementów tocznych zawieraja¬ cych np. otwory osiowe albo wytoczone czopy na bokach waleczków, na które sa osadzone pojedyncze czlony koszyczka, laczac wszystkie czesci w jedna calosc.Te rozwiazania sa bardzo trudne do wyko¬ nania, a ich nosnosc z uwagi na istniejace w wa¬ leczkach czopy i otwory jest nizsza od roz¬ wiazan z pelnymi waleczkami. Miedzy poszcze¬ gólnymi czlonami nie jest zagwarantowane rów-nolegle prowadzenie elementów tocznych, po¬ niewaz czlony te sa wykonane z blachy lub drutuiuksztgftowane do pozadanej postaci przez wygi^jfeil^^jtloczenie, a dzieki temu nie po¬ siadaj^ dokladnosci wykonania koszyczków jednolityclji, sa bardzo gietkie i czule na za¬ tarcie/ '.¦¦-' yt1* koszyczki nadaja sie tylko do prowadzenia tów, które jak juz podano, sa odpowied- l uksztaltowane w celu osiagniecia wystarcza¬ li statecznosci. Z tego powodu nie nadaja one do malych elementów tocznych.Nadaja sie jednak tylko do prowadnic prosto¬ liniowych, poniewaz podczas ruchu o zmiennym kierunku luzy istniejace miedzy poszczególnymi czlonami koszyczka i dodatkowo luzne prowa¬ dzenie elementów tocznych miedzy czlonami ko¬ szyczka uniemozliwiaja utrzymanie równolegle¬ go prowadzenia elementów tocznych i nie za¬ pobiegaja przez to ich wycieraniu sie.Opisane koszyczki nadaja sie tylko do pro¬ wadzenia cylindrycznych elementów tocznych.Podobne rozwiazania dotycza koszyczków na kulki. Znane jest wykonywanie koszyczków z pojedynczych czlonów, z których kazdy sklada sie z szeregu czesci, które przez skrecenie lub nitowanie zostaja polaczone wahliwie z nastep¬ nym czlonem i dzieki temu koszyczek przybiera postac lancucha.Te rozwiazania nadaja sie do prowadzenia elementów tocznych o stosunkowo duzych sred¬ nicach i powinny obnizyc cene koszyczków dla duzych elementów tocznych.Znane sa równiez wieloczlonowe koszyczki do kulek skladajace sie z elementów w postaci li¬ tery „U", które na swych krancach uchwytuja czesciowo kulki i sa polaczone z nastepnym czlo¬ nem za pomoca lupków wystajacych z boku.Ta sztywna postac wykonania zezwala tylko na prowadzenie koszyczka na krzywiznie o duzym promieniu, przy czym te koszyczki do kazdego lozyskowania musza byc wykonywane pojedyn¬ czo.Powierzchnie przylegania kulek w kierunku obrotu sa bardzo male i ulegaja wiekszemu zuzy¬ ciu niz w kulkach dopasowanych do koszyczków.Celem wynalazku jest stworzenie koszyczka dostosowanego do prowadzenia wszystkich zna¬ nych rodzajów elementów tocznych i skladajace¬ go sie z pojedynczych masywnych czlonów, w których elementy toczne sa prowadzone doklad¬ nie równolegle wzgledem siebie i który to ko¬ szyczek posiada te wlasciwosci równiez przy pro¬ mieniu zakrzywienia wynoszacym 1,5 do 2,5 srednicy elementu tocznego.Ten koszyczek winien byc równiez zestawiony przez uzytkownika na dowolna dlugosc bez do¬ datkowych urzadzen i elementów laczacych oraz znalezc zastosowanie w prostoliniowych pro¬ wadnicach, jako koszyczek bez konca albo ko¬ szyczek ograniczony.Zgodnie z wynalazkiem osiaga sie to dzieki temu, ze jednakowe, masywne czlony koszyczka skladaja sie z mostków zaopatrzonych na bokach w powierzchnie prowadnicze, które z odpowied¬ nim luzem przylegaja do elementów tocznych i które na swych koncach posiadaja, po obu stro¬ nach jezyczki wyposazone w czopy albo otwory, za pomoca których kazde dwa sasiednie mostki sa polaczone zawiasowo. Miejsca miedzy mostka¬ mi sa wypelnione na calej dlugosci elementami tocznymi, które zabezpieczaja pojedyncze czlony przed oderwaniem. Te elementy toczne moga byc usuniete lub wysuniete z miejsc miedzy mostkami wówczas, gdy czlony sa ustawione do siebie pod katem prostym.Masywne wykonanie koszyczka skladajacego sie z pojedynczych czlonów zapewnia równole¬ glo-osiowe prowadzenie elementów tocznych równiez przy zmieniajacym sie kierunku ruchu prostoliniowych prowadnic, poniewaz jest nie¬ mozliwe przewrócenie sie lub zsuniecie czlonów koszyczka. Przez dopasowanie do elementów tocznych plaszczyzn przylegania w postaci ba¬ rylki, stozka lub kulki, opisane koszyczki moga byc zastosowane we wszystkich lozyskach tocz¬ nych, poniewaz przy tej postaci czlonów mozliwe jest uzyskanie nachylenie osi elementów tocz¬ nych lozyska barylkowego lub stozkowego.Konstrukcja koszyczka wedlug wynalazku po¬ zwala wykonac takze prowadnice pryzmowe, w których stosuje sie koszyczki lancuchowe za¬ mkniete, osadzone wzgledem siebie pod wyma¬ ganym katem i toczace sie w obiegu zamknie¬ tym na powierzchniach prowadniczych na wa¬ leczkach, jak w tak zwanych gasienicaeh. W tym przypadku nie ma potrzeby stosowania spe¬ cjalnych uchwytów w celu zabezpieczenia ele¬ mentów tocznych przed wypadnieciem z ko¬ szyczka, a promien zakrzywienia w punktach zwrotnych jest tylko 1,5 do 2,5 krotnie wiekszy od srednicy elementu tocznego.Zgodnie z wynalazekiem pojedyncze czlony koszyczka moga byc wykonane z tworzywa sztucznego albo z materialu ceramicznego w celu zadoscuczynienia zwiekszonym wymaganiom od¬ pornosci na zuzycie, obciazenie i wplywy zew¬ netrzne. — 2 —Zgodnie z wynalazkiem czlony koszyczka mo¬ ga byc wykonane tak, ze mozna w nich umies¬ cic szereg elementów tocznych rozdzielonych za pomoca mostków i ustalonych w czlonie ko¬ szyczka za pomoca znanych srodków, przy czym polaczenie konców pojedynczych czlonów naste¬ puje w opisany juz sposób. Te czlony sa do¬ pasowywane do wymaganej krzywizny krzywo¬ liniowych lozyskowan.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia w widoku z góry zestaw czterech czlonów koszyczka, z których jeden znajduje sie w polozeniu bezposrednio przed polaczeniem, fig. 2 — widok z boku polaczonych czlonów z dwoma wlozonymi waleczkami lub igielkami, fig. 3 — przekrój przez trzy zesta¬ wione czlony koszyczka, z których ostatni czlon jest odchylony od poprzedniego prawie pod ka¬ tem prostym w celu umozliwienia nasadzenia waleczka lub — igielki, fig. 4 — widok perspek¬ tywiczny czlonu koszyczka do waleczków tocz¬ nych lub igielek, fig. 5 — czlon koszyczka do elementów barylkowych, fig. 6 — czlon koszycz¬ ka do kulek i fig. 7 — prowadnice pryzmowa w której prawa strona jest pokazana w prze¬ kroju w celu uwidocznienia postaci zamknietej koszyczka wieloczlonowego.Fig. 1 ilustruje osadzanie ostatniego czlonu V na zestaw polaczonych juz ze soba trzech czlo¬ nów 1, przy którym czop 8 wchodzi do otworu 9 jezyczka 7, tworzac polaczenie zawiasowe czlo¬ nów koszyczka, Kazdy czlon i posiada takie same wymiary i postac.Widok boczny tych samych czlonów koszyczka (fig. 2) pokazuje, ze w czasie nasadzania ostatni czlon 1 musi lezec na tej samej linii co czlon poprzedni, poniewaz w przeciwnym przypadku przesunieciom przeszkadzaja opory 5.Dopiero po przylaczeniu kazdego pojedyncze¬ go czlonu wklada sie jak uwidoczniono na fig. 3 waleczek lub igielke gdy ostatni czlon V ustawi sie w stosunku do poprzedniego pod prawie katem prostym. Igielke 2 lub waleczek wciska sie lekko miedzy oporami 5 do po¬ wierzchni prowadniczych 3 mostka 4. Przy naj¬ mniejszym cofnieciu sie czlonu V nalozone igiel¬ ki 2 lub waleczki zapobiegaja jego zluzowaniu i dlatego sa one zespolone ze soba w jednolita calosc.Na fig. 4, 5 i 6 sa przedstawione czlony ko¬ szyczka z róznymi plaszczyznami prowadniczy- mi 3 przystosowanymi do róznych postaci ele¬ mentów tocznych, w zwiazku z tym, te czlony moga sluzyc do wykonania koszyczków do bary¬ lek, stozków i kulek, przy czym te koszyczki maja takie same cechy, jak te dostosowane do waleczków lub igielek.Tym lancuchem czlonów mozna równiez za¬ stapic znane koszyczki lozysk tocznych. Okolicz¬ nosc taka zachodzi wówczas, gdy nalezy wy¬ konac lozyska o duzych wymiarach, co pochla¬ nia w przypadku budowania normalnych ko¬ szyczków stosunkowo duze koszty.Koszyczki wieloczlonowe wedlug fig. 1—6 po¬ siadaja najmniejszy dopuszczalny promien za¬ krzywienia wynoszacy 1,5 do 2,5 srednicy ele¬ mentu tocznego, przy którym element toczny moze byc jeszcze prowadzony w koszyczku.W zwiazku z tym mozna latwo budowac lozysko¬ wanie zamkniete o stosunkowo malej wysokosci, jak uwidoczniono na przykladzie (na fig. 7) lo¬ zyskowania prowadnic pryzmowych zaopatrzo¬ nych w wieloczlonowy koszyczek.Bieznie tego lozyskowania skladaja sie z dwóch czesci 10, z których prawa jest uwidocz¬ niona w przekroju. Koszyczek jest prowadzony na koncach lozyskowania w nieobciazonej prze¬ strzeni U, co umozliwia ulozyskowanie okreslo¬ nej czesci maszyny na calej dlugosci przesuwu. PL