Wynalazek dotyczy zlacza wahliwego pomie¬ dzy naprezonymi elementami, a w szczególnosci aczkolwiek nie wylacznie dotyczy konstrukcji zawierajacej takie zlacze do podtrzymywania napowietrznych przewodów elektrycznych* i ka¬ bli na maszcie lub innej zasadniczo pionowej podporze, a mianowicie takiej konstrukcji, któ¬ ra zawiera nachylona rozpórke, przymocowana na górnym koncu za pomoca polozonych mniej lub wiecej z ta podpora na górnym koncu za pomoca polozonych mniej lub wiecej poziomo laczników. Ten rodzaj konstrukcji jest znany jako „konstrukcja wsporcza" i ta nazwa be¬ dzie stosowana w dalszym ciagu opisu.Konstrukcje wsporcze sa powszechnie uzy¬ wane w kolejowych napowietrznych sieciach elektrycznych, w których przewód stykowy, z którego jest pobierany prad za pomoca zbie¬ racza .pradowego w postaci luku lub pantogra¬ fu, umocowanego na pojezdzie, jest podtrzy¬ mywany w pewnych odstepach na calej swej dlugosci przez zwieszaki z lancuchowej roz¬ pietej pomiedzy konstrukcjami wsporczymi lub z pomocniczej lancuchowej zawieszonej na glównej lancuchowej, rozpietej miedzy kons¬ trukcjami. Konstrukcje wsporcze sa umocowa¬ ne na masztach lub na podporach innego rodza¬ ju wzdluz torów w taki sposób, ze wystaja ponad torem i np. moga byc umocowane na podtrzymujacej sciance przekopu. Lancuchowa albo glówna lancuchowa, jezeli sa uzyte dwie lancuchowe, pomocnicza i glówna, jest przy¬ mocowana do górnego konca rozporki a prze¬ wód stykowy, albo w przypadku uzycia po¬ mocniczej lancuchowej — przewód stykowy i pomocnicza lancuchowa, sa normalnie 'kazda przyczepiona do swobodnego konca mniej lub wiecej (poziomo wystajacych elementów zna-nych pod nazwa ramienia kryjacego, którego drugi koniec jest przymocowany do rozporki albo bezposrednio do masztu* lub innej pod¬ pory konstrukcji.Rozporka konstrukcji wsporczej przyjeta w elektrycznej sieci kolejowej jest normalnie wykonana czesciowo z elementu metalowego a czesciowo z izolatora zeberkowego, przy czym izolator stanowi dolny koniec rozporki, a element lacznikowy jest normalnie wykona¬ ny w czesci z czlona metalowego i czesciowo z izolatora prostego, który stanowi koniec ele¬ mentu lacznikowego w poblizu masztu. Wyna¬ lazek nadaje sie jednak do konstrukcji wspor- czych, w których lacznik i rozporka maja od¬ mienne postacie, np. moga byc wykonane prze¬ waznie z materialu izolacyjnego albo tez prze¬ waznie llub nawet calkowicie z materialu prze¬ wodzacego. W tym drugim przypadku powin¬ ny byc przewidziane inne urzadzenia w odpo¬ wiednich miejscach dla zapewnienia izolacji pomiedzy kablem i przewodem, podtrzymywa¬ nym przez konstrukcje, a masztem lub inna podpora, na której jest umocowana konstruk¬ cja.Bez wzgledu na to, jaki rodzaj kabla lub przewodu jest podtrzymywany przez konstruk¬ cje wsporcza normalnie jest konieczne, azeby zarówno lacznik jak i rozporka byly przymo¬ cowane do podpory konstrukcji w taki sposób, zeby lacznik mógl wahac sie swobodnie w gra¬ nicach pewnego kata dokola osi pionowej w poblizu podpory i mógl równiez wykonywac ruchy pionowe w ograniczonych rozmiarach w góre lub w dól z kazdego polozenia kato¬ wego w plaszczyznie poziomej, jakie moze przyjac, jak równiez powinna byc zapewniona swoboda ruchów w plaszczyznie tworzacej ma¬ ly kat wzgledem poziomu. Celem wynalazku jest stworzenie ulepszonej postaci zlacza wahli- wego nadajacego sie do wlaczenia miedzy lacznik i podpore, które pozwalaloby na ruch poziomy i pionowy jednego elementu np. tego, który jest przymocowany do lacznika lub sta¬ nowi z nim jedna calosc, wzgledem drugiego elementu np. tego, który jest przymocowany do podpory, przy czym zlacze stawia bardzo maly opór wahaniu lacznika lub równowaznego elementu w plaszczyznie poziomej i w plasz¬ czyznach tworzacych maly kat wzgledem po¬ ziomu, do których moze latwo przechodzic.Zlacze wedlug wynalazku jest odmiana zla¬ cza typu „nozowego", tj. zlacza, w którym dwa elementy sa sprzezone ze soba wahliwie przez wspóldzialanie ostrej krawedzi utworzonej na jednym czlonie (krawedz nozowa) i zlobkiem o przekroju V w drugim czlonie, przy czym wahanie stanowi ruch przechylania krawedzi nozowej w rowku o przekroju w ksztalcie li¬ tery V (lub przechylanie czlona z rowkiem na krawedzi nozowej). W tej odmianie zlacza krawedz nozowa jest zakrzywiona w kierunku swej dlugosci, a powierzchnia rowka o prze¬ kroju w ksztalcie litery V, z która styka sie krawedz nozowa, jest odpowiednio zakrzywio¬ na, dzieki czemu swoboda ruchu wahliwego miedzy obydwoma czlonami, zapewniajaca wzgledny ruch przechylania obu czlonów do¬ kola krawedzi nozowej jest ograniczona po wykonaniu ograniczonego ruchu wzglednego miedzy czlonami w plaszczyznie, w której lezy krawedz nozowa.Krzywizna krawedzi nozowej przynajmniej w czesci srodkowej stanowi najlepiej luk kola, a powierzchnia zakrzywiona rowka o prze¬ kroju w ksztalcie litery V jest w przekroju poprzecznym (w plaszczyznie przepolawiajacej o ksztalcie litery V) jest równiez lukiem kola.Krzywizna krawedzi nozowej jest najlepiej wklesla, a krzywizna powierzchni rowka o prze¬ kroju w ksztalcie litery V jest z koniecznosci wypukla i ma niewielki promien krzywizny.Gdy zlacze jest uzyte do przymocowania lacznika konstrukcji wspornej do podpory tej konstrukcji, to korzystnie jest stosowac zlacze kablakowe, np. zlacze skladajace sie z dwóch zamknietych pierscieniowych czlonów zczepio- nych ze soba, przy czym jeden lub obydwa czlony moga miec ksztalt haczykowaty. Jezeli jeden z czlonów jest haczykowaty, to naj¬ lepiej gdy tym czlonem jest czlon z krawedzia nozowa.Czlon posiadajacy krawedz nozowa jest naj¬ lepiej % sztywno przymocowany do podpory konstrukcji wsporczej, tak iz krawedz nozowa znajduje sie w plaszczyznie pionowej i moze skladac sie z czesci zakrzywionej tak uksztal¬ towanej na jednej stronie, ze tworzy odpo¬ wiednio zakrzywiona krawedz nozowa, pod¬ trzymywana miedzy dwoma czlonami (najlepiej równoleglymi poziomymi srodkami) wystaja¬ cymi w tym samym kierunku co i krawedz nozowa z czesci uformowanej z krawedza no¬ zowa i przymocowanej na swych nieprzyle- glych do krawedzi nozowej koncach do klamry sluzacej do przymocowania do podpory. Kra¬ wedz nozowa najlepiej przebiega od czlona podpartego miedzy srodnikami do zwróconych — 2 —ku sobie powierzchni srodków, przy Czym prze¬ dluzenie ma postac ostro scietych zeber utwo¬ rzonych na srodnikach, dzieki czemu rowek o przekroju V w drugim czlonie zlacza jest prowadzony do prawidlowego polozenia na krawedzi nozowej, gdy zlacze jest poddane rozciaganiu. ' Czlon z rowkiem o przekroju w ksztalcie litery V moze posiadac czesc uformowana z tym rowkiem, podtrzymywana miedzy dwo¬ ma ramionami, które stanowia strzemie do przymocowania do wystepu na koncu sztywnej czesci czlona lacznikowego.Zlacze przegubowe wedlug wynalazku oraz zastosowanie zlacza w konstrukcji wsporczej, 0 której jest mowa w opisie, jest ponizej szcze¬ gólowo omówione na przykladzie jego wyko¬ nania uwidocznionym na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 i 2 przedstawiaja odpowiednio widok z góry i z przodu jednej czesci zlacza, fig. 3 i 4 — widok z przodu odmiennej postaci cresci przedstawionej na fig. 1 i 2.Konstrukcja wsporcza zawiera nachylone zlacze przymocowane na dolnym koncu do masztu. Czlon lacznikowy stanowi sztywny pret metalowy, przymocowany na jednym kon¬ cu do zeberkowego izolatora porcelanowego, który dziala jako izolator, izolator naprezony oraz dwuczesciowe zlacze jarzmowe, przymoco¬ wane do przeciwleglego konca izolatora na¬ prezonego, przy czym jeden czlon zlacza jarz¬ mowego jest przymocowany do izolatora, a dru¬ gi czlon jest sztywno przymocowany do klamry na maszcie lub stanowi z nia jedna calosc.Czesc izolatora naprezonego, podtrzymujaca jedna czesc zlacza jarzmowego jest przedsta¬ wiona na fig. 3 i 4, a druga czesc zlacza w po¬ staci klamry do przymocowania na maszcie jest przedstawiona na fig. 1 i 2.Konstrukcja wsporcza przedstawiona na fig. 1 i 2 jest przeznaczona do przymocowania do masztu 1 w postaci dwuteownika, przy czym klamra posiada dwie haczykowate szczeki 2 i 3, które obejmuja krawedzie pasa 4 dwuteownika i moga byc zacisniete za pomoca sruby za¬ ciskowej 5 tak, iz obejmuja pas 4. Jedna ze szczek posiada dwa równolegle trójkatne srodki 6 i 7, wysuniete swymi wierzcholkami w plasz¬ czyznie równoleglej i nieco odsunietlej ód plaszczyzny srodnika 8 masztu. Srodniki 6 i 7 sa polaczone ze soba na koncach, nieprzyle- glych do masztu, za pomoca metalowej czesci 9, uformowanej wraz z nimi jako calosc, two¬ rzac krawedz nozowa, o której byla mowa wyzej. Krawedz nozowa 10 jest uformowana z boku tej czesci polozonej na wprost masztu i lezy w odsunietej plaszczyznie pionowej, o której byla mowa wyzej. Srodkowa czesc krawedzi nozowej ma postac wkleslego luku kolowego, a jej górne i dolne czesci sa proste i zbiezne ku zeberkom na powierzchni srod¬ ników, które zwezaja sie do punktu i zlewaja sie z powierzchnia srodników przy zblizeniu do masztu. Jedno z tych zeberek 11 jest uwi¬ docznione na fig. 1 linia przerywana.W urzadzeniu wedlug fig. 3 i 4 drugi czlon zlacza (przymocowany do izolatora 12, stano¬ wiacego czesc preta lacznikowego) stanowi blok metalowy 13 o zasadniczym ksztalcie litery V, wspóldzialajacy z krawedzia nozowa 10, przy czym wewnetrzne powierzchnie podstawy i ra¬ mie sa wypukle, co umozliwia wzgledny ruch wahadlowy w plaszczyznie krawedzi nozowej.Zakrzywienie to jest uwidocznione linia krop¬ kowana 14 na fig. 1. Podstawa o ksztalcie li¬ tery V (w miejscu polaczenia ramion) jest rów-- niez zakrzywiona w plaszczyznie ramion (jak oznaczono liczba 15 na fig. 2), tak iz w tym obszarze znajduje sie powierzchnia o podwój¬ nej krzywiznie. Blok w ksztalcie litery V jest podtrzymywany miedzy dwoma ramionami 16 i 17 strzemienia, stanowiacymi z nim jedna calosc. Konce ramion posiadaja zgrubienia 18 i 19, w których miesci sie czop 20 przepusz¬ czony przez czop 21, stanowiacy jedna calosc z koncem izolatora.Podczas montowania zlacza czlon zawierajacy blok w ksztalcie litery V laczy sie z czlonem zawierajacym krawedz nozowa przed sprzeg¬ nieciem z czopem 21 izolatora przez wlozenie i nastepnie zabezpieczenie trzpienia 20 przez obrócenie go o 90°. Gdy zlacze jest naprezone, to trzpien 20 opiera sie o podkladke olowia¬ na 22, umieszczona w otworze wykonanym w czopie 21.Odmienna postac krawedzi nozowej osadzo¬ nej na obsadzie podobnej do tej, jaka jest uwidoczniona na fig. 1 i 2, jest przedstawiona na fig. 5. Krawedz nozowa 24 jest uformowana na haczykowatym elemencie 25, stanowiacym jedna calosc z czescia 26 obsady dwuczescio¬ wej i wystajacym z tej czesci. Czesc 26 obsady jest przymocowana za pomoca srub zacisko¬ wych 27, 28 do drugiej czesci 29 obsady iden¬ tycznej z czescia 3, przedstawiona na fig. 1 i 2.Wystep 30 obciazony sprezyna moze byc prze¬ suniety w polozenie zaznaczone linia kropko¬ wana, dzieki czemu blok metalowy 13 o ksztal- — 3:cie litery V (fig. 3 14) moze byc umieszczony w polozenie, w którym krawedz nozowa styka sie z rowkiem o ksztalcie litery V, przy czym wystep stanowi w ten sposób przepust, przez który moze byc wlozony blok o ksztalcie li¬ tery V (podobny do bloku przedstawionego na fig. 3 i 4 lecz o ksztalcie i wymiarach przysto¬ sowanych do krzywizny krawedzi nozowej) uniemozliwiajac po zamknieciu rozlaczenie dwóch czesci zlacza.Z powyzszego widac, ze zlacze o krawedzi nozowej wedlug wynalazku moze byc zastoso¬ wane w kazdej konstrukcji, gdzie dwa czlony zlacza (powinny wykonywac wzgledem siebie ruchy wzgledne, podobnie jalk ruchomy czlon lacznikowy i stala obsada masztowa, opisane w powyzszym przykladzie. W normalnych wa¬ runkach (czyli w omówionym przykladzie wte¬ dy, gdy czlon lacznikowy jest poziomy) punkt srodkowy zakrzywionej krawedzi nozowej be¬ dzie opierac sie o srodek podstawy w rowku W ksztalcie litery V. Jezeli krawedz nozowa lezy w plaszczyznie pionowej i jest nierucho¬ ma, to w tych warunkach czlon przymocowany do bloku o ksztalcie litery V moze poruszac sie zupelnie swobodnie w plaszczyznie poziomej z nieznacznym tarciem. Ten drugi czlon (naj¬ lepiej w warunkach zmniejszonego naprezenia miedzy dwoma czlonami) moze równiez poru¬ szac sie w plaszczyznie tworzacej niewielki kat z poziomem, przy czym ten kat zalezy od promienia krzywizny krawedzi nozowej. Po zajeciu tego nowego polozenia czlon przymo¬ cowany do bloku o ksztalcie litery V moze nadal poruszac sie swobodnie w nowej plasz¬ czyznie z nieznacznym tarciem, gdy zlacze jest naprezone, poniewaz rowek o ksztalcie litery V moze wahac sie na krawedzi nozowej.Jak juz zaznaczono w ojpisie przykladu przed¬ miotu wynalazku powierzchnia dna rowka o ksztalcie litery V ma podwójna krzywizne.W rzeczywistosci wewnetrzna powierzchnia rowka moze byc porównana z ksztaltem po¬ wierzchni tocznej malego wycinka bloku z row¬ kiem o ksztalcie literyV. , Zlacze wedlug wynalazku stanowi wiec uni¬ wersalne zlacze pracujace w stanie naprezenia, umozliwiajace ograniczony ruch katowy we wszystkich kierunkach z normalnego ukladu na jednej linii i wykonujace ruch zasadniczo bez tarcia miedzy dwoma czlonami zlaczonymi w danej plaszczyznie przechodzacej przez punkt styku miedzy czlonami, gdy elementy sa roz¬ mieszczone na jednej linii, jak równiez w pla¬ szczyznach tworzacych niewieki kat z ta plasz¬ czyzna (po odchyleniu na maly kat z normal¬ nego ukladu wzdluz jednej linii.Jezeli, jak to ma miejsce w normalnych wa¬ runkach, krawedz nozowa jest wklesla, pro¬ mien krzywizny powierzchni roboczej bloku o ksztalcie litery V w plaszczyznie prostopa¬ dlej do plaszczyzny y jest zawsze mniejszy od najmniejszego promienia krzywizny krawe¬ dzi nozowej, ale najlepiej jezeli nie jest znacz¬ nie mniejszy. Promien krzywizny krawedzi no¬ zowej jest mozliwie maly, lecz pozwalajacy na zastosowanie bloku o ksztalcie litery V o wy¬ starczajacej wytrzymalosci. PL