PL44766B1 - - Google Patents

Description

£ £ Opublikowano dnia 21 listopada 1961 r.GOAc 3fSP *4 ^:'K /•/ 1 ^' POISKTEJ RKCZYTOSP0LITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 44766 Akademia Górniczo-Hutnicza*) Kraków, Polska KI. 42 c, 11/01 Urzadzenie do pomifcru odleglosci Patent trwa od mia 5 pazdziernika 1959 r.Urzadzenie do pomiaru odleglosci polega na wykorzystaniu znanego dalmierza nitkowego i ananej laty niwelacyjnej lub laty z nalozona tasma o podziale póklecymetrowym albo decy¬ metrowym do szybkiego i dokladnego okresle¬ nia odleglosci. Urzadzenie sluzy do poligonizacji technicznej, dla terenów np. rolno-lesnych, dzia¬ lek budowlanych lub kopaln odkrywkowych.Dotychczas znany sposób pomiaru odleglosci za pomoca dalmierza nitkowego i laty niwelar cyjnej jest oparty o szacowanie czysci centy¬ metra i z tego wzgledu nie pozwala na dokladne okreslenie dlugosci odcinka na lacie, odpowia¬ dajacego odstepowi miedzy nitkami dalmierza, a tym samym na dokladne wyznaczenie stalych dalmierza i mierzonej odleglosci. Sposób ten pozwala zmierzyc odcinek 100-metrowy z duzym srednim bledem, wynoszacym okolo 25 cm.Z tego wzgledu nie moze on byc stosowany do poligonizacji technicznej a jedynie ogranicza sie *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wy¬ nalazku jest prof. dr imz. Jerzy Gomoliszew- ski. do mniej dokladnych zdjec sytuacyjnych lub sytuacyjno-wysokosoiowych, zwanych tachyme- trycznymi. Natomiast do poligonizacji technicz¬ nej np. na terenach rolno-lesnych stosuje sie z reguly pracochlonna i nieekonomiczna metode pomiaru tasma.Spotykana jedynie w literaturze rozsuwana lata z podzialem centynietrowym i tarcza celow¬ nicza w ksztalcie dwóch par na przemianleglych sektorów np. typu Dolezala, majaca na celu zwiekszenie zasiegu i dokladnosci mierzonych odleglosci nie znalazla praktycznego zastosowa¬ nia ani przy pomiarach tachymetrycznych — ze wzgledu na skomplikowany i nieekonomiczny sposób pomiaru, ani przy poligonizacji — ze wzgledu na niedostateczna dokladnosc pomiaru bazy, spowodowana miedzy innymi forma sygna¬ lów celowniczych.Natomiast uzywane w niektórych przypadkach tarcze z jasnym paskiem na. ciemnym tle nakla¬ dane na laty ograniczaly sie tylko do pomiarów niwelacyjnych lub katowych a nie do optycznego pomiaru odleglosci dalmierzem nitkowym.Znane instrumenty do pomiaru odleglosci spo¬ sobem optycznym np. typu „Redta" lub „Dota- keil" i)j|skkp3a b^4^}^%iniplikowana optyczna budowe i- wymagaja wysoko kwalifikowanej obslugi, przy czym maja badz to ograniczony zasieg mierzonej odleglosci (najwyzej np. do 150 m), badz tez przy szerszym zasiegu nie daja w pelni zadowalajacych praktycznie wyników.Tychwszystkich wad niema urzadzenie wedlug wynalazku, dzialajace przy zastosowaniu celo- wan bisekcyjnych na jasny pasek do optycznego pomiaru odleglosci znanym dalmierzem nitkowym oraz przy nastawianiu bisekcyjnym — na os sy¬ metrii — nitek dalmierza, które pozwalaja na dokladne okreslenie wielkosci odcinka na lacie, odpowiadajacego odstepowi miedzy nitkami dal¬ mierza, a w wyniku tego na dokladne okresle¬ nie tzw. „stalych dalmierza nitkowego" i mie¬ rzonej odleglosci.Odcinek o dlugosci 100 metrów mozna tym sposobem zmierzyc ze srednim bledem okolo 2 do 3 om przy stalej mnoznej, wynoszacej okolo 100. Zastosowanie podanego sposobu pomiaru i zwiazanego z nim urzadzenia, umieszczonego w odpowiedni sposób na lacie, dotyczy zarówno przypadku poziomego ulozenia laty, jak i jej ustawienia pionowego, przy czym najkorzystniej¬ sze dla mierzonej odleglosci jest ulozenie pozio¬ me. Sposób ten pozwala mierzyc odleglosci w zasiegu do 500 m a nawet wiecej, przy czym jest szybki i bardzo ekonomiczny.Urzadzenie sklada sie z dwóch nakladek, z któ¬ rych jedna jest upnieszczona po lewej stronie laty poziomo lezacej, a druga po jej prawej stro¬ nie, przy czym kazda nakladka jest zaopatrzona w plytke odczytowa i wymienna tarcze celownir cza. Nakladki sa wykonane z drewna, tworzywa sztucznego lub metalu, plytki zas a tarcze .celow¬ nicze z metalu lub tworzywa sztucznego.Na rysunku fig. 1 przedstawia nakladke lewa w widoku z przodu, fig. 2 — w widoku z boku, fig. 3 — w widoku z góry, fig. 4 — plytke odczy¬ towa a fig. 5 — wymienna tarcze celownicza, natomiast fig. 6 — nakladke prawa w widoku z przodu, fig. 7 — w widoku z boku, fig. 8 — w widoku z góry, a fig. 9 — plytke odczytowa, fig. 10 .— wymienna tarcze celownicza, zas fig. 11 — wymienne tarcze celownicze, nalozone na plytki z równoczesnym podaniem sposobu pomiaru.Nakladka lewa (fig. 1 — 3) sklada sie z ele¬ mentu 1 odpowiednio uksztaltowanego w przy¬ stosowaniu do profilu laty. Do obu boków ele¬ mentu 1 przymocowane sa dwustronnie pro¬ wadnice 2. Jedna z prowadnic zaopatrzona jest w srube 3, dociskajaca prowadnice do laty. Na obydwie prowadnice nalozona jest od czolowej strony laty plytka odczytowa 4, a na nia tarcza celownicza 5 (fig. 2 — 5).Plytka odczytowa 4 ima ksztalt prostokatny o odpowiednio dobranych wymiarach, np. 130 nim X 180 mm X 2 mm- Tarcza celownicza 5 ma takie same wymiary jak plytka odczytowa 4 z tym jednak, ze gru¬ bosc jej wynosi np, 0,2 mm, a po obu bokach ma wyciecia 13 prostokatne lub kwadratowe.Plytka odczytowa 4 i tarcza celownicza 5 moga miec .równiez ksztalt kwadratu.Plytka odczytowa 4 i tarcza celownicza 5 sa przytrzymywane na obu ramionach prowadnic odpowiednimi uchwytami 6 i 7, które utrzymuja je w pozycji nieruchomej na Okres pomiaru.Plytka odczytowa 4 (fig. 4) ma w swym srod¬ ku os symetrii 8 w kierunku prostopadlym do dlugich krawedzi znanej laty niwelacyjnej.Poprzecznie do osi symetrii 8 w srodku plytki znajduje sie odpowiednio dobrany otwór 9, o wy¬ miarach np. 10 mm X 12 mm, umozliwiajacy dostrzezenie odpowiedniej podzialki, znajduja¬ cej sie na lacie lub tasmie. Po jednej stronie w otworze 9 przymocowana jest do tylnej po¬ wierzchni plytki 4 podzialka milimetrowa 10 o dlugosci np. 10 mm i grubosci 0,2 mm z in¬ deksem 11, umieszczonym scisle wzdluz osi sy¬ metrii 8.Na tarczy celowniczej 5 (fig. 5) naniesiony jest w srodku jasny pasek 12 o odpowiedniej scisle jednakowej szerokosci, w takim samym kierun¬ ku jak os symetrii 8 plytki odczytowej 4, pozo¬ stala zas czesc powierzchni tarczy ma kolor ciemny.W srodku tarczy celowniczej 5 jest zrobiony otwór 14 a po jej bokach wyciecia 13, przy któ¬ rych naniesione sa kreski 15, stanowiace os sy¬ metrii jasnego paska. Przez nalozenie tarczy 5 na plytke 4 przeprowadza sie koincydencje osi symetrii 15 i 8. Po unieruchomieniu tarczy 5 wraz z plytka 4 na prowadnicach 2 za pomoca uchwytów 6 i 7 naprowadza sie skoincydowane osie symetrii 15 i 8 na odpowiednia kreske po^ dzialki laty lub tasmy za pomoca indeksu 11 i wykonuje sie odczyt, odpowiadajacy pelnemu centymetrowi, póldecymetrowi lub decymetrowi.Mozna równiez wykonac dowolny odczyt w dzie¬ sietnych czesciach milimetra w granicach za¬ siegu podzialki w jedna lub druga strone in¬ deksu 11, czyli w zasiegu 1 cm. - 2 -Nakladka prawa (fig. 6 — 8) sklada sie z dwóch czesci polaczonych ze soba sruba o odpowiednio dobranej dlugosci i skoku, pozwalajaca na prze¬ suwanie jednej z tych czesci.Na górna czesc sruby 16 nasadzony jest obro¬ towo element 17 zblizony swa konstrukcja do elementu 1 nakladki lewej (fig. 1), ale rózniacy sie od niego tym, ze ma krótkie prowadnice 18 przymocowane do elementu 17 i zaopatrzone od¬ powiednim zabezpieczeniem 19, usztywniajacym ustawienie elementu 17 na lacie.Sruba dociskowa 20 pozwala na sztywne umo¬ cowanie elementu 17 w okreslonym miejscu na lacie. Na dolna nagwintowana czesc sruby 16 nakrecony jest element 21, do którego przymo¬ cowane sa dwie prowadnice 22. Na prowadnice 22 nalozone sa od strony czolowej laty najpierw plytka odczytowa 23 (fig. 9), a nastepnie wy¬ mienna tarcza celownicza 24 (fig. 10). Ksztalt plytki odczytowej 23 i tarczy celowniczej 24, ich wymiary, wyciecia, szerokosci pasika, osie symetrii, usztywnienie plytki i tarczy na pro¬ wadnicach, szerokosci otworów i podzialki oraz indeks sa identyczne jak w nakladce lewej, z tym jednak, ze podzialka milimetrowa 26 w plytce 23 ma dlugosc 100 mm, a otwór poprzecz¬ ny 25 plytki 23 oraz otwór poprzeczny 27 tarczy celowniczej 24 maja odpowiednio dobrana dlu¬ gosc np. 105 mm.Otwór 27 tarczy 24 po nalozeniu jej na plytke 23, dajac calkowita widocznosc otworu 25 i po¬ dzialki 26 plytki 23, umozliwia bezposrednio wy¬ konanie odczytu, odpowiadajacego, polozeniu osi symetrii jasnego paska w stosunku do podzialek laty lub tasmy.Po usztywnieniu elementu 17 na lacie przez krecenie glowica 28 sruby 16 (fig. 6) dokonuje sie przesuniecia wzdluz laty elementu 21 wraz z prowadnicami 22 i przymocowana do nich plytka odczytowa 23 oraz tarcza celownicza 24 do takiego polozenia na lacie, jakie jest wyma¬ gane przez technike pomiaru.Podzialki milimetrowe w obu plytkach odczy¬ towych 4 i 23 pozwalaja na wykonanie odpo¬ wiedniego odczytu przez szacowanie z doklad¬ noscia do 0,1 mm.Pomiar odleglosci sprowadza sie do okreslenia dlugosci bazy pomiaru, czyli do okreslenia od¬ cinka na lacie, odpowiadajacego odstepowi mie¬ dzy nitkami znanego dalmierza nitkowego, do czego sluzy urzadzenie wedlug wynalazku, a w szczególnosci plytki odczytowe 4 i 23 oraz tarcze celownicze 5 i 24.Przyklad. Pomiar zadanego odcinka na lacie przedstawiony na fig. 11 wykonuje sie w ten sposób, ze nakladke lewa, na której umiesz¬ czona jest tarcza celownicza 5, ustawia sie na lacie ulozonej poziomo w miejscu uzaleznionym od dlugosci mierzonej i dlugosci laty, naprowa¬ dzajac os symetrii 15 jasnego paska, za posred¬ nictwem skoincydowanego z nia indeksu ii na odpowiednia dzialke laty lub tasmy i uzyskujac w ten sposób pelny odczyt np. w centymetrach.Przez umiejscowienie zas indeksu 11 w poblizu odpowiedniej dzialki w odleglosci od niej w granicach do 5 mm mozna wykonac odnosny odczyt za pomoca podzialki 10 w dziesietnych czesciach milimetra.Po wykonaniu odczytu przez osobe znajdujaca sie przy lacie, obserwator naprowadza lewa nit¬ ke dalmierza nitkowego bisekcyjmie na jasny pasek 12, czyli na os symetrii 15 tarczy 5. Na¬ stepnie osoba znajdujaca sie przy lacie przesuwa prawa nakladke, wedlug sygnalów obserwatora, az do momentu bisekcyjnego ustawienia prawej nitki dalmierza nitkowego na jasnym pasku 12 tarczy 24. Wówczas osoba znajdujaca sie przy lacie wykonuje bezposrednio odczyt na lacie za pomoca indeksu lla podzialki 26. Róznica odczy¬ tów z obu podzialek 10 i 26 daje zadany odcinek na lacie.Szerokosc jasnego paska wyznacza sie na stale dla danego dalmierza nitkowego w przystosowa¬ niu do mierzonych odleglosci, przy czym szeix- kosc paska na obu tarczach musi systematycznie wzrastac w miare zwiekszenia mierzonej odleg¬ losci. Mozna jednak ograniczyc sie do pewnych oójstepów odleglosciowych, dla których szerokosc paska bedzie niezmieniona np. dla mierzonych odleglosci od 100 - 150 m, od 150 - 200 m itd.Z tego wzgledu ido urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku musi nalezec kilka kompletów wymiennych tarcz celowniczych.Pomiar urzadzeniem wedlug wynalazku moze byc przeprowadzony równiez przy pionowym ustawieniu laty. W tym przypadku nakladka dol¬ na wraz z tarcza celownicza 24, która w pozio¬ mej pozycji laty znajdowala sie po jej prawej stronie, moze byc wykorzystana do okreslenia wysokosci punktu, na którym stoi lata. PL

Claims (1)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do pomiaru odleglosci, znamienne tym, ze sklada sie z dwóch róznych, rucho¬ mych i odpowiednio uksztaltowanych nakla¬ dek, które sa umieszczone po lewej i prawej - 3 -3, stronie pozioimo lezacej znanej laty i które posiadaja eleernnty (1 i 21) z przyimocowany- irii do ich obu boków prowadnicami (2 i 22) o odpowiedniej dlugosci, zaopatrzonymi po obu swych koncach w uchwyty (6 i 7), przy czym w jednej z prowadnic (2) umieszczona jest sruba dociskowa (3). Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze ejement (21) jednej nakladki jest pola¬ czony za^pomoca odpov/iediniej sruby (16) z elementem (17), zaopatrzonym po obu bo¬ kach w prowadnice (18) o odpowiedniej dlu¬ gosci, z których jedna posiada srube docisko¬ wa (20), srujba (16) zas zakonczona jest glowi¬ ca (28) do przesuwania elementu (21) wzgle¬ dem elementu (17). Urzadzenie wedlug zastrz. 1 i 2, znamienne tym, ze ma dwie plytki odczytowe (4 i 23) najlepiej w ksztalcie prostokatnym z wyzna¬ czonymi na nich osiami symetrii (8), przy czym w plytce (4) zrobiony jest poprzeczny otwór (9) z umieszczona w nim od wewnatrz podzialka mUtaetrowa (10) i naznaczonym indeksem (11) wzdluz osi symetrii (8), w plytce (23) zas zrobiony jest otwór (25) z umieszczona w nim od wewnatrz odpowiednio dluzsza po- dzialka milimetrowa (26) i naznaczonym na niej indeksem (Ha) wzdluz osi symetrii (8). Urzadzenie wedlug zastrz. 1 — 3, znamienne tym, ze ma dwie wymienne ciemne tarcze ce¬ lownicze (5 i 24) najlepiej w ksztalcie prosto¬ katnym z wycieciami (13) po obu bokach i na¬ niesionymi na nie jednakowej szerokosci jas¬ nymi paskami (12) oraz z zaznaczonymi po obu koncach pasków (12) osiami symetrii (15), przy czym w tarczy (5) zrobiony jest poprzecz¬ ny otwór (14), tarcza (24) zas posiada otwór (27). Urzadzenie wedlug zastrz, 4, znamienne tym, ze szerokosc jasnych pasków (12), umieszczo¬ nych na tarczach (5 i 24) jest zmienna w za¬ leznosci od mierzonej odleglosci. Akademia Górniczo-Hutnicza -=r" ,hi w^ Pr' f9Do opisu patentowego nr 44736 Ark. 1 A-A A 2 ^ ,/ ,. fi'9- 3Do opisu patentowego nr 44766 Ark. 2 /«M 28^ Lx f,9.S -X m ^20 X S0J 22v fc. i? % fig.e *N.28 V /?-, 21- =J Do opisu patentowego nr 44766 Ark. 3 N V2J K32 fi,' A -A k.Do opisu patentowego nr 44786 Ark. h 26 / y,H* 22' r y'\ ^ n y y"'\ X' f'9* *3' 15¦'' lh' / A ztJ fa* * & « 878. RSW „Prasa", Kielce, \B\«" i PL