Obciazenie liny w górniczym, szybie wyciago¬ wym moze byc mierzone np. za pomoca ele¬ mentu sprezynujacego, wbudowanego w urza¬ dzenie laczace klatke wyciagowa lub kubel z Uiha. Jako element mierzacy, nadaje sie piers¬ cien z przecieciem, który pod obciazeniem li¬ py w' kierunku promieniowym narazony jest pa sciskanie i przy zmianach obciazenia zmie- pria szerokosc szczeliny przeciecia, która moze [byc miara obciazenia liny.Urzadzenie wedlug wynalazku przedstawia przyrzad do mierzenia sily w linie w tym sen¬ sie, ze w zwyklej pracy wyciagu szybowego odpada uciazliwe mierzenie szerokosci szczeli¬ ny za pomoca mikromierza lub suwmiarki. Do rozwiazania tego zadania podano urzadzenie wedlug wnalazku, które przedstawia przyrzad wskaznikowy, przylaczony do elementu pomia¬ rowego za pomoca przewodu przekazujacego wartosci pomiarowe, np. w nadszybiu mozna podzielic go na dwa odcinki, z których jeden laczy element pomiarowy z lacznikiem wtycz¬ kowym, osadzonym nieruchomo na klatce wy¬ ciagowej lub kuble, a drugi laczyc ten* lacznik z przyrzadem wskaznikowym. W tensposób nie zawsze jest mozliwe obserwowanie ; wskazan poza szybem, ale przez to zostana wyeltóaino- wane przypadkowe zaklucajace Oddzialywania na przyrzad wskaznikowy, którym podlegalby przy umieszczeniu go w klatce wyciagowej lub kuble. Z tych wzgledów dokladnosc wskazan przyrzadu nie podlega zadnemu ograniczeniu i w wyniku prowadzi do udoskonalenia pomiaru.Ponadto przy zastosowaniu wzmacniacza, wrazliwy na uderzenia wskaznik jest zawsze latwo dostepny oraz bardziej zabezpieczony niz na kuble lub w klatce wyciagowej. W przy¬ padku zastosowania elektrycznego wskaznika latwiej mozna zabezpieczyc go przed gazctako¬ palnianym.W dalszym ciagu opisu omówiofio, preyrzad wedlug wynalazku w odniesieniu do rysunku przedstawiajacego kilka przykladów wykona¬ nia, przy czym fig. 1 przedstawia Widok z przo-4*fc «a*erolinowego urzadzenia posredniczacego Z przyrzadem pomiarowym, fig. 2 — jego widok boomy, fig.13 i 4 przedstawiaja przetwornik warfeo&tl^iraonej ^5^W^cs2onej podzialce urnl€fiz ^"0 — analogicznie do fig. 1 i 2 odmiane wy- konania z szynami stykowymi wlaczajacymi, a fig. 7 16 —"czujnik zamiast przecietego piers¬ cienia.W podanych przykladach chodzi o przyrzad pomiarowy dla czterolinowego wyciagu linowe¬ go. Dolny koniec kazdej z czterech lin 1 jest polaczony w zwykly sposób ze zlaczka 2. Po¬ miedzy zlaczkami i dzwignia 4 wyrównujaca liny wlaczone sa plaskie laczniki szczelinowe 5 przystosowane do osadzenia w ich szczelinach wkladek 6. Wkladki zabezpieczone za pomoca zawleczek moga byc wyjmowane po usunieciu 'zawleczek; w celu zwiekszenia dlugosci laczni¬ ków. Celem skrócenia dlugosci lacznika stosuje sie dodatkowe wkladki.J Wedlug fig. 1 i 2 zamiast wielu wkladek w kazdym laczniku 6 wbudowany jest promienio¬ wo przeciety pierscien 7 jako element mierzacy.Szerokosc szczeliny zmienia sie odpowiednio do obciazenia liny i zmiany te moze przekazywac elektryczny przyrzad pomiarowy, zmontowany na wystepach 7' pierscienia. Indukcyjny przy¬ rzad wartosci przesuniec S (fig. 3) sklada sie z cewek indukcyjnych 9 i ruchomego rdzenia 9', osadzonego przesuwnie w cewkach przy zmia¬ nie szerokosci szczeliny, który indukowane na¬ piecie zmienia w funkcji szerokosci szczeliny.Od cewek 9 do zbiorczego gniazdka wtyczko¬ wego; H, umieszczonego w klatce wyciagowej 3, sa przylaczone kable przemienników wielkosci zmierzonej umieszczonych na pierscieniach.Od zbiorczego lacznika wtyczkowego 12 pro¬ wadzi wielozylowy kabel przylaczajacy 13 do grupowego przyrzadu wskazujacego 14 z czte¬ rema pajedynczymi wskaznikami, po jednym dla kazdej liny." Przyrzad ten nastawia sie na stala wartosc w nadszybiu lub w podszybiu i przez wlozenie lacznika wtyczkowego 12 do gniazdka 11 moze byc dolaczony do miejsc po¬ miaru, gdy tylko klatka wyciagowa lub kubel zatrzyma sie przy nadszybiu lub podszybiu. Po¬ laczenie to zostaje rozlaczone przed uruchomie¬ niem silnika klatki wyciagowej lub kubla.Pomiaru wielkosci sily wystepujacej w linie najlepiej jest dokonywac w nadszybiu, gdyz tu najwyrazniej wystepuja nieco rózne obcia¬ zenia poszczególnych lin. Trzeba sie tu liczyc z zuzyciem rowków linowych na krazkach pro- wadnikowych, a tym samym z wystepowaniem róznych sil rozciagajacych poszczególne liny.Ale róznice sil rozciagajacych wymagaja róz¬ nic dróg i róznic dlugosci, które wraz ze zmniej¬ szaniem sie (sprezynujacych) dlugosci lin mie¬ dzy -krazkami prowadzacymi i klatka wyciago¬ wa przy jezdzie do góry powoduja wzrost róz¬ nic obciazenia.Dla dwuprzedzialowego urzadzenia wyciago¬ wego wystarcza tylko jeden przyrzad pomiaro¬ wy, który mtftze byc na przemian przelaczany do obydwóch klatek wyciagowych lub kublów.Pojedyncze wskazania moga byc odczytywa¬ ne za pomoca przyrzadu sumujacego, z które¬ go mozna odczytac laczne obciazenie wszystkich lin, a zatem obciazenie robocze. PO odjeciu ta¬ ry mozna wycechowac przyrzad sumujacy tak, aby bezposrednio pokazywal on uzyteczne ob¬ ciazenie.Poza tym moze byc wykorzystane polaczenie z przyrzadem wskazujacym przyrzadu zapisu¬ jacego, aby wykonane w dluzszym okresie cza¬ su pojedyncze pomiary mozna bylo zachowac do pózniejszych badan.Jako przemiennik wartosci mierzonych moz¬ na stosowac potencjomentr (fig. 4), którego uzwo¬ jenie bezindukcyjne 15 jest wlaczane do most¬ ka Wheatstone^ za pomoca styku slizgowego 16.Styk slizgowy zmienia swe polozenie w zalez¬ nosci od szerokosci szczeliny i jest sterowany popychaczem 17, na który dziala jeden z dwóch wystepów 7', podczas gdy na drugim wystepie osadzone jest uzwojenie bezindukcyjne Zastosowanie takiego, zasadniczo znanego przemiennika wartosci mierzonej umozliwia zwiekszenie dokladnosci pomiaru przy korzy¬ staniu z przecietego pierscienia, Wedlug fig. 5 i 6 zamiast lacznika wtycz¬ kowego przewidziano przylaczenie za pomojca szyn stykowych. Polaczenie z elementem mie¬ rzacym luz z przemiennikiem wartosci mierzo¬ nej za pomoca kabla 10 prowadzi do styku slizgowego 18 (fig. 6), umieszczonego na klatce wyciagowej lub kuble 3, który przy oddalaniu do miejsca zatrzymania wslizguje sie na u- mieszczona nieruchomo szyne stykowa 19. Dla kazdego z czterech kabli 10 przewidziana jest jedna szyna stykowa 19, od której prowadzi kabel laczacy 13' do kazdego przyrzadu wska¬ zujacego. W tym przypadku przylaczenie u- mieszczonego nieruchomo przyrzadu wskazuja¬ cego odbywa sie samoczynnie.Przeciety pierscien 7 wraz z osadzonym na nim przemiennikiem wartosci mierzonych moze byc zastapiony czujnikiem 20 (fig. 7, 8), który jako element mierzacy jest wbudowany w u- — 2 —rzadzenie posredniczace i jako przemiennik vwartosci mierzonych siuzy do przekazywania wartosci mierzonych, a zatem mówiac innymi slowy laczy on element mierzacy i przemien¬ nik.W zwiazku z tym wchodzi w gre*zastosowa¬ nie czujnika magnetoelastycznego l'w zaleznosci od panujacych w nim naprezen mechanicznych.Naprezenia te zmieniaja sie w funkcji sciskaja¬ cego obciazenia czujnika, a zatem w funkcji obciazenia liny/ Wywolana wskutek tego zmia¬ na plola magnetycznego wyraza sie zmiana war¬ tosci elektrycznej, która za pomoca kabla 10 jest doprowadzana do wskaznika. - Do tego celu nadaja sie równiez znane ten- sometry z drutem oporowym, nawinietym fa¬ listo, którego opornosc omowa zmienia sie od¬ powiednio w zaleznosci od sily naprezen liny.Nalezy jeszcze wspomniec o mozliwosci za¬ stosowania czujnika drutem drgajacym, które¬ go czestotliwosc drgan jest funkcja naprezen wystepujacych w linie. Drut zostaje wprawiony w drgania przez zdalne sterowanie, a wartosc jego czestotliwosci zalezna jest od wystepuja¬ cych naprezen tzn. zalezna od silyfw linie, co stanowi miare obciazenia liny.Pokazane na rysunkach i opisane sposoby wykonania sa podane tylko jako- przyklady.Wynalazek nie ogranicza sie do nic^, a w ra¬ mach wynalazku sa mozliwe najróznorodniej- sze ich odmiany. W ten sposób jest-zasadniczo pojetne, czy chodzi o jednolinowe czy wielo- linowe urzadzenia wyciagowe. Jednakze zgodny t wynalazkiem' przyrzad pomiarowy nabierlf wiekszego znaczenia^ dla wielolinowych urza¬ dzen wyciagowych, gdyz dla takich urzadzen kontrola rozkladu obciazen na poszczególne li¬ ny ma wieksze znaczenie, ze wzgledu na bez¬ pieczenstwo ruchu róznica obciazen poszczegól¬ nych lin nie powinna przekraczac z góry prze¬ widzianej wielkosci maksymalnej.Poza tym wynalazek nie ogranicza sie tylko do elementów mierzacych, które pod dzialaniem obciazenia liny sa narazone na sciskanie, gdyz zgodna z wynalazkiem zasada dzialania jest taka sama równiez przy elemencie mierzacym narazonym na rozciaganie. Eelementern mierza¬ cym narazonym na sciskanie daje sie na ogól pierwszenstwo ze wzgledu na niezawodnosc ich dzialania.Ponadto jest zasadniczo objete, czy chodzi o sprezynujace elementy mierzace tzn. przede wszystkim o mierzenie przesuniecia, czy o po¬ miar nacisku — bez sprezystego przesuniecia.Wreszcie nalezy wspomniec, ze przekazywa¬ nie elektrycznych impulsów mierzonych moze odbywac sie nie tylko za pomoca kabla, lecz równiez przekazywanie to moze odbywac sie hydraulicznie lub pneumatycznie. PL