Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania zam¬ ka blyskawicznego, którego elementy sprzegajace stanowiace nieodlaczna calosc z wykonanymi z ciaglych nitek tasmami nosnymi, utworzone sa z wystajacych z tasmy i umieszczonych w od¬ powiednich dla elementów sprzegajacych odleg¬ losciach czesci nitek samej tasmy. Tego rodzaju zaniki blyskawiczne maja te zalete, ze elementy sprzegajace stanowia czesci wlókiennicze, zwla¬ szcza tkanej tasmy lub materialu, stanowiacego jej organiczna calosc i wykonane sa calkowicie lub w przewazajacej czesci przy wykonywaniu samej tasmy nosnej.Zadaniem wynalazku jest najkorzystniejsze uksztaltowanie tego rodzaju zamków, blyska¬ wicznych, a co zasadniczo zostalo uzyskane w ten sposób ,ze tasma nosna jest tkana wielo- eewkowo grupa nitek watkowych, z których co najmniej' jedna sluzy do tworzenia elementów sprzegajacych, a co najmniej druga przebiega przez tasme bez tworzenia swobodnie wystaja¬ cych petelek. Ponadto na tworzaca elementy sprzegajace grupe wskazane jest stosowanie jednowlóknowych nitek z plastycznie odksztal- calnego materialu, na przyklad nylonu, a na dru¬ ga grupe nitek, sluzacych do tworzenia tasmy nosnej — natomsast nitki o mniejszej mocy, a mianowicie badz z tego samego badz tez. z in¬ nego materialu niz ten, jaki zostal zastosowany na nitki, sluzace do tworzenia elementów sprze¬ gajacych.Przy tkaniu wielocewkowyim mozna znacznie przyspieszyc wykonywanie zamka blyskawicz¬ nego, gdy tasma nosna jest tkana za pomoca ni¬ tek watkowych, które sa jednoczesnie przerzu¬ cane przez niejednakowo wysoko lezace prze¬ smyki, utworzone z nitek osnowy tasmy. Stwier¬ dzono, ze mozna to wykonywac równiez wów¬ czas, gdy sluzace do tworzenia elementów sprze¬ gajacych nitki z materialu mocniejszego niz in-ne nitki tasmy nosnej lub nawet jako nitki watkowe, przytykane sa badz zbiegajac z cewki czólenka krosna tasmowego, badz tez za pomoca chwytafków przy stosowaniu nitek wiazania per¬ listego albo nitek przewlekanych, badz tez za pomoca czólenka tzw. wirnika, tzn. za pomoca ruchu krazacego. Jednoczesne przerzucanie ni¬ tek watkowych odbywa sie przytem, badz w przeciwnych kierunkach w tzw. wajtku krzyzo¬ wym, badz tez z tej samej strony w tzw. watku równoleglym. W kazdym z tych przypadków mozna w ten sposób znacznie skrócic czas wy¬ konywania i to mniej wiecej o polowe. v Przy realizowaniu sposobu .wedlug wynalaz¬ ku, obydwie grupy nitek watkowych moga skla¬ dac sie z nieodksztalconych na calej swej dlu¬ gosci nitek, a dopiero nitki sluzace do two¬ rzenia elementów sprzegajacych, na swych po wprowadzeniu do tasmy swobodnie wystaja¬ cych petelkach poddawame sa dalszej tworza¬ cej powierzchnie sprzegajace obróbce odksztal¬ cajacej. Moze ona odbywac sie tloczeniem na zimmo lub na goraco, przy czyni swobodnie wystajace petelki zaopatrywane sa na swym Wierzcholku w znane w istocie wystepy sprze¬ gajace lub we wglebienia.Sluzace do tworzenia elementów sprzegaja¬ cych nitki moga byc równiez zaopatrzone w karbowanie i w ten sposób, na skrzyzowaniu z innymi nitkami tasmy nosnej uzyskuja one specjalne, przeciwstawiajace sie poslizgowi, do¬ pasowanie.Tego rodzaju pokarbowanie moze byc uzy¬ skiwane w najrózniejszy sposób. A zatem moze byc ono utworzone przez przynalezne do po¬ wierzchni nitki tworzacej elementy sprzegajace, dodatkowe wystepy, osadzone i utrzymywane za pomoca klejenia, spawania, owijania oplata¬ nia, obwiazywania itp., tak jak to w zasadzie znane jest w tzw. nitkach fantazyjnych. Zwlasz¬ cza przy stosowaniu jednowlóknowych nitek z tworzywa sztucznego, karbowanie moze byc tworzone za pomoca wystepów stanowiacych jedna calosc z nitka elementów sprzegajacych, które to wystepy mozna uzyskac w znany spo¬ sób za pomoca bezwiórowej lub wiórowej ob¬ róbki nitki elementów sprzegajacych. W nie¬ których przypadkach, na przyklad w celu uni¬ kniecia dodatkowego usztywnienia nitki, moze wystarczyc, a nawet moze byc korzystne, wy¬ konanie karbowania tylko na czesci obwodu nitki elementów sprzegajacych. Tego rodzaju czesciowe karbowanie obwodu moze byc uksztal¬ towane w postaci wzdhiznie przebiegajacych fa¬ listych pasków. Zgodnie z zyczeniem, karbowa¬ nie nitki elementów sprzegajacych moze byc równiez latwo ksztaltowane w ten sposób, ze jednoczesnie moze byc wykorzystane do kine¬ matycznego sprzegania elementów sprzegaja¬ cych obydwóch tasm nosnych zamka blyska¬ wicznego.Jezeli obydwie, przynalezne do jednego zam- ' ka blyskawicznego, tasmy nosne zostana utka¬ ne zgodnie z wynalazkiem, to nastepnie wska¬ zane jest, aby sluzace do tworzenia elementów sprzegajacych nitki watkowe w jednej tasmie nosnej zamka byly przetykane z|odnie z ru¬ chem wskazówki zegara, a w przynaleznej don drugiej tasmie nosnej — w kierunku przeciw¬ nym do ruchu wskazówek zegara. Wedlug wy¬ nalazku wskazane jest ukladanie skoku two¬ rzacych elementy sprzegajace nitek w obsza¬ rze tasmy nosnej tzn. poza jej obszarem two¬ rzacym swobodnie wystepujace petelki, a mia¬ nowicie najkorzystniej na wewnetrznym brze¬ gu zgrubienia brzegowego^ Wynika z tego nie tylko dobre polozenie zazebiania sie elemen¬ tów sprzegajacych, lecz równiez odporne na scieranie prowadzenie suwaka. Tworzace ele¬ menty sprzegajace nitki watkowe moga byc prowadzone w sposób, znany w zasadzie przy tkaniu rózgowym nad podporzadkowanym two¬ rzeniu sie przesmyka, wolnoniosacym drutem,, w celu tworzenia petelek elementów sprzega¬ jacych i moga byc one sciagane z drutu w mia re postepu tkania tasmy.Poniewaz nitki te, zwlaszcza przy stosowaniu jeelno^rlóknowych nitek na mocniejsze, sluzace eto tworzenaa elementów sprzegajacych nitki wa/lkowe, podlegaja przy przetykaniu znaczne¬ mu naprezaniu, wiec wedlug wynalazku propo¬ nuje sie po ukonczeniu procesu tkania, podda¬ wanie tego rodzaju nitek obróbce odprezaja¬ cej, umozliwiajacej zachowanie ksztaltu nada¬ nego im przymusowo w czasie teama.Tego rodzaju obróbka odprezajaca moze od¬ bywac sie w specjalnie ekonomiczny sposób jednoczesnie z farbowaniem utkanych juz tasm nosnych. Nalezace do jednego zamka blyska¬ wicznego i wyposazone w przetykane zgodnie z ruchem wskazówek zegara lub — w kierunku przeciwnym, petelki elementów sprzegajacych, obydwie tasmy nosne sa tkane wedlug wyna¬ lazku najkorzystniej jednoczesnie na tym sa¬ mym krosnie, umieszczone jedna nad dnlga.,Aby przy tkaniu tasm zamka blyskawicznego - 2 -mozna bylo uniknac usztywnienia wystajacych z gotowego zamka konców tasmy przez zamek elementów sprzegajacych, wskazane jest we¬ dlug wynalazku przerwanie zgodnie z raportem biezacego szeregu elementów sprzegajacych, utworzonego wlasnie z jednej nfitiki tkaniny j pozwolenie nitce tej na swobodne przebiega¬ nie nad . obszarem nie podlegajacych laczeniu konców tasmy iw ten sposób te swobodnie lezace czesci nitki przy dzieleniu biezaco tka¬ niny tasm mozna latwo usuwac przez obcinanie.Poniewaz, zwlaszcza przy przetykaniu nitki elementów sprzegajacych za pomoca czólenka z cewka i przy srubowym przewiazywaniu po¬ wstaje skret, d to przy kazdym elemencie sprze¬ gajacym o jeden obrót, zaleca sie ponadto we¬ dlug wynalazku nadawanie nitce przed przety¬ kaniem skretu o przeciwnym kierunku.Dalsze korzystne szczególy wynalazku podane sa w dalszym ciagu opisu i na rysunku, na któ¬ rym istota wynalazku przedstawiona jest w dwóch przykladach wykonania, a mianowicie fig. 1 pokazuje zamek blyskawiczny w rzucie z przodu, fig. 2 — w powiekszonej podzialce za¬ mek blyskawiczny w przekroju plaszczyzna, onaczona linia II - II na fig. 1, fig. 3 - w spo¬ sób uproszczony i w wiekszej podzialce, w rzu¬ cie aksonometrycznym, przekrój przez szereg elementów zamka, fig. 4 i 5 przedstawiaja, w sposób uproszczony i w dwóch kolejnych polo¬ zeniach, czesc krosna tasmowego dla wielokrot¬ nego tkania z jednoczesnie zamykana para czó¬ lenek, fig. 6 przedstawia sposób pracy czólenka lub cewek czólenka przy górnym i dolnym bi¬ ciu czólenka, fig. 7 i 8 przedstawiaja w sposób uproszczony i w wiekszej podzialce miejscowy przekrój wzdluzny i poprzeczny czesci tasmy, na której sa osadzone elementy sprzegajace tasmy zamka blyskawicznego, fig. 9 i 10 — w powiekszajacej podzialce, w rzucie z przodu i z góry, watek tworzacy elementy sprzegajace, fig. 11 i 12 — w powiekszajacej podzialce czesc brzegu tasmy nosnej zamka blyskawicznego z osadzonymi w czasie tkania gladkimi nitkami elementów zamykajacych i forma do tworzenia wystepów sprzegajacych na uzyskanych w cza¬ sie tkania elementach sprzegajacych w dwóch o 90 stopni obróconych rzutach, fig. 13 poka¬ zuje uklad odpowiadajacy fig. 12, ale w po¬ staci zamknietej.Przedstawiony na rysunku zamek blyskawicz¬ ny sklada sie z dwóch tkanych tasim 13 i 14, któ¬ re z jednej strony sluza jako element nosny dla szeregów elementów sprzegajacych 15 zamka blyskawicznego, a z drugiej strony sluza do po¬ wiazania go z elementem ubrania lub elemen¬ tem podobnym, badz bezposrednio badz po¬ srednio poprzez tasme posredniczaca. Nitki 17, które tworza elementy sprzegajace, jak to wido¬ czne jest z dalszych rysunków, przebiegaja jako nitki watku, ale tylko w obszarze znanego zgru¬ bienia 16, przynaleznego do jednego z brzegów tasmy nosnej, i to w postaci plaskiej linii srubo¬ wej. Tkana tasma sklada sie zreszta jak to wy¬ nika z fig. 3,7 i 8, z nitek osnowy 18, nitek watku 19 i ze sluzacych do towrzenia zgrubienia brzego wego nitek lodygowych lub nitek wkladkowych 20. Watek 19 tasmy, który nie sluzy do tworzenia elementów sprzegajacych, wykonany jest z ba¬ welny. Równiez mitki osnowy 18 sa zazwyczaj wykonywane z bawelny. Jednakze w obszarze zgrubienia brzegowego 16, przewidziane sa nit¬ ki osnowy 18' z wytrzymalego na rozerwanie ny¬ lonu, w celu zesznurowania nitek 17 elementów sprzegajacych, a ponadto przewidziane sa tzw. nitki dziane lub nitki przewlekane 18", które utrzymuja nitki bawelniane zdala od pro¬ wadzacej suwak krawedzi 16* zgrubienia brze¬ gowego, a tym samym od suwaka 21, który po¬ woduje scieranie na skutek otwierania i zamy¬ kania zamka blyskawicznego, i którego ruch ograniczony jest przez elementy zderzakowe 22.Wytwarzanie nalezacych do zamka blyska¬ wicznego obydwóch tasm 13 i 14 z szeregami 15 elementów sprzegajacych odbywa sie jedno¬ czesnie w dwupietrowym, umozliwiajacym po¬ dwójne tworzenie przesmyku, krosnie tasmo¬ wym, przy zastosowaniu dwóch równolegly f watek dajacych cewek watkowych i czólenek.Na fig. 4 jest przedstawiony bijak 23 z obydwo¬ ma, jedno nad drugimi umieszczonymi czólen¬ kami 24 i 25 takiego wlasnie krosna tasmowego.Cewka 26 czólenka 24 jest nawinieta bawelna, natomiast na cewce 21 czólenka 25 nawiniety jest poliamid — na przyklad watek nylonowy 17 sluzacy do tworzenia elementów sprzegajacych.Kazde czólenko jest wyposazone w hamulce 28 i 29 cewek 26 i 27 i zbiegajacych z nich ni¬ tek 17 i 19. Nitki osnowy 18 sa prowadzone przez szczeline listwy nicielnicowej lub przez strune krosna zakardowego w celu jedno¬ czesnego tworzenia dwóch, za pomoca strzalek 30, 309 pokazanych przesmyków do jednoczes¬ nego przerzucenia watków 17, 19 przy równole¬ glym przerzucie czólenka. Nadto nitki* watku znajdujace sie w obszarze zgrubienia brzegor wego 16, przynaleza do specjalnych listw niciel¬ nicowych, przez co tworzaca elementy sprzega-jace nitka watku 27 jest ukladana tylko w ob¬ szarze zgrubienia. W celu tworzenia zdala od brzegu tasmy lezacych petelek IV nici watku 27, na krosnie jest zamocowany w miejscu 32 wol- nonosny drut stalowy 32, dokola którego sa pro¬ wadzone nitki watku 17. Odprowadzanie utka¬ nej tasmy odbywa sie w kierunku pokazanym strzalka 33, przy czym petelki IV. elementów sprzegajacych sa sciagane z ksztaltowego drutu 31. Przed zderzakiem plochy krosna przewidzia¬ ne jest specjalne nieruchome prowadzenie 34, które zapobiega odksztalcaniu lub przekrzywia¬ niu sie utkanej tasmy i zarazem zapewnia po¬ prawne otwieranie przesmyku.Górne bicia dwupietrowego krosna tasmowe¬ go sa schematycznie przedstawione u góry fig. 6, a bicia dolne — u do.u. Z fig. 7 i 8 widac wia¬ zanie bawelnianej osnowy 2S i nylonowej osno¬ wy 18'. Osnowy bawelniane sa zawsze przewia¬ zywane tylko wokól jednego ramienia watku 27, który tworzy elementy sprzegajace, natomiast sluzace do sznurowania osnowy nylonowe 18' prowadzone sa wokól obydwóch ramion wat¬ ku 17. Nitki dziane lub nitki przewlekane 18" wciagaja do wnetrza zgrubienia brzegowego IG nitki bawelniane, lezace w obszarze prowadze¬ nia suwaka. Na fig. 8 jest przedstawiony za pomoca oznaczonej liczba 19' linii punktowej przebieg nie sluzacego do tworzenia elementów zamykajacych watku 29, przy którym to prze¬ biegu watek ten w celowy sposób wsuwany jest jednoczesnie w ten sam przesmyk wraz z wat¬ kiem 17, sluzacym do tworzenia elementów zamka. Ze wzgledu na przejrzystosc rysutoti, na fig. 7 nie zostaly pokazane przewidziane w zgrubieniu brzegowym nitki lodygowe 20'' i nitki dziane 18".Tworzaca elementy sprzegajace jednowlókno- wa nylonowa nitka 17 watku, o grubosci okolo 0,4 mim i wiecej, jest karbowana na calej swej dlugosci, aby polepszyc utrzymanie sie nitki w tkaninie. Jak to widoczne jest zwlaszcza z fig. 9 i 1.0, karbowanie to jest uzyskane za pomoca bezwiórowej obróbki przekroju nitki. W ten sposób za pomoca jednostronnych, wycisnietych w sposób ciagly w nitkach 17 i ulozonych w kie¬ runku nitek osnowy 18 tasmy wglebien IV utworzone sa wystepy 11, pomiedzy którymi ukladaja sie nitki osnowy 18,* 18* i moga za¬ ryglowac osnowe 17 elementów sprzegaja¬ cych. Jednoczesnie nadaja ome tej nitce wieksza elastycznosc. Ponadto, na skutek bezwiórowego ksztaltowania wglebien IV powstaja na nitce 17 watku biegnace w kierunku tych wglebien roz¬ szerzenia 12, które wykorzystywane sa jako po¬ wierzchnie sprzegajace elementów zamka i w ten sposób mozna uniknac specjalnego ich ksztalto¬ wania. Tego rodzaju rozszerzenia 12, w obszarze wewnetrznego brzegu 16' zgrubienia tasmy nos¬ nej, tworza wzmocnienie, tzn. przeciwko sciera¬ niu odporniejsze prowadzenie suwaka.' Jezeli jako nitka 27' elementów sprzegaja¬ cych, jak to jest pokazane na fjg. 11—13, zo¬ staje wrobiona nie odksztalcona nitka nylono¬ wa, to po utkaniu tasm 13, 14, na ich petel¬ kach 17' elementów sprzegajacych zostaja uksztaltowane na zimno, w automacie, po¬ wierzchnie sprzegajace 35 w postaci glówk: mlotka, za pomoca formy, która sklada sie z dwóch wzajemnie przesuwanych szczek 36 i 37 z foremnikami 38 do przyjecia petelki sprzega¬ jacej 27' i z wybraniami prowadzacymi 39 dla stempla 40, a to w celu utworzenia czolowych powierzchni sprzegajacych. Fig. 13 pokazuje ferme 36, 37, 40 z zamknietymi szczekami 36 i 37 i wsunietym stemplem 40.Po Uksztaltowaniu powierzchni sprzegajacych 35, tasmy 13 i 14 zamka zostaja poddawane ob¬ róbce cieplnej, za pomoca której z watku 27 elementów sprzegajacych z nylonu, o grubosci 0,4 mm lub wiecej^ zostaja usuniete istniejace jeszcze w nim naprezenia rozciagajace, i w ten sposób watek elementów sprzegajacych, po¬ zostaje w swej postaci nadanej przez tkanie, równiez wówczas, gdy zostaje on uwolniony od przytrzymujacych go nitek osnowy 18, 18'. Ta umozliwiajaca zachowanie^ ksztaltu obróbka cieplna, gdy tasmy zamykajace 13 i 14 po utka¬ niu musza jeszcze byc farbowane, moze odby¬ wac sie jednoczesnie z farbowaniem w kapieli, i w ten sposób odpada specjalna obróbka ciepl¬ na dla zachowania nadanego ksztlbu. W czasie farbowania tasmy 23 i 14 zamka sa jedna w druga wciskane* Jak juz bylo wspomniane, przedstawione wy¬ konania sa tylko przykladem realizacji wyna¬ lazku i wynalazek nie ogranicza sie tylko do nich. Raczej mozliwe sa jeszcze róznorodne je¬ go odmiany i inne wykonania. A zatem karbo¬ wanie nitki elementów sprzegajacych moze od¬ bywac sie równie? za pomoca obróbki wiórowej, a nie metoda obróbki bezwiórowej. Równiez wy¬ konywanie karbowania na obwodzie nitki ele¬ mentów sprzegajacych moze obejmowac zamiast tylko czesci, równiez calosc lub wieksza czesc tego obwodu. Zamiast z jednego kawalka z nit- - 4 -ka elementów sprzegajacych, karbowanie moze byc uzyskiwane za pomoca dodatkowo jej pod- porzadikowanych wystepów, laczonych przez klejenie, spawanie, owijanie lub dzianie wokól nitki tak, jak to jest znane w tzw. nitkach fan¬ tazyjnych w najróznorodniejszych wykonaniach.Nitki elementów sprzegajacych moga byc wy¬ konywane nie tylko pelne ale równiez drazone.Same elementy sprzegajace, zamiast tylko na jednym brzegu tasmy nosnej, moga byc umiesz¬ czone równiez na jednej jej stronie poprzecz¬ nej, przy czym pozostale czesci tasmy sluza, z jednej strony do polaczenia zamka blyska¬ wicznego z elementem odziezy lub elementem podobnym, a z drugiej strony do przykrycia zamka. Równiez jak wiadomo, tasma moze miec przekrój poprzeczny w ksztalcie litery Y i wówczas jedno jej ramie sluzy do zamocowa¬ nia, a drugie ramie sluzy jako listwa przykry¬ wajaca do oslaniania elementów sprzegajacych, wrobionych w trzecie jej ramie. Zamiast z ni¬ tek watku, elementy sprzegajace moga byc u/tworzone z nitek osnowy tasmy.Zamiast przetykania po linii srubowej przez tasme, nitka elementów sprzegajacych moze byc równiez przerabiana z tasma jednostron¬ nym lub dwustronnym nakladaniem, na przyklad za pomoca meandrowego prowadzenia. Moze wy¬ starczyc, gdy w kazdym przypadku dopiero przy •wrabianiu w tasme zamka tzn. przy wykonywa¬ niu tego^wraibiania nitka elementów sprzegaja¬ cych, majaca juz podstawowa postac tych ele¬ mentów, wrabiana jest zawsze za pomoca krzy¬ zowania nitek, splatania nitek lub dziania nitek.Bówmiez szerokosc tasmy nosnej moze byc na tyle zwezona poza watkiem elementów zamyka¬ jacych, na ile jest to wlasnie potrzebne do wy¬ maganego w kazdym przypadku rodzaju lacze¬ nia zamka z rozpatrywanym przedmiotem, badz za pomoca szycia, klejenia, spawania, badz za pomoca specjalnych wrabian. Podzialka wyste¬ pów lub wglebien tworzacych karbowanie na nitce elementów sprzegajacych moze byc tak mala, ze równiez przy ich wykorzystywaniu ja¬ ko powierzchni sprzegajacych nie ma potrzeby zwracania uwagi na okreslone polozenie wy¬ stepów przy wrabianiu nitki elementów sprze¬ gajacych, gdyz w takim przypadku zawsze z gó¬ ry mozna znalezc na szeregu elementów zamy¬ kajacych wystarczajaca liczbe prawidlowo ki¬ netycznie do wewnatrz wprowadzanych wyste¬ pów. Prowadzenie ciagle nitki elementów sprze¬ gajacych w obszarze nie przeznaczonym do la-« . czenia konców zamka blyskawicznego moze byc uzyskane za pomoca odpowiedniego ustawiania przesmyku krosna tasmowego tzn. zamiast w polozeniu „góra — srodek — dól" w czasie tkania szeregu elementów sprzegajacych, w po¬ lozenie „srodek — dól", podczas tkania wysta¬ jacych poza zainek konców tasmy.Zamiast z czólenkami, krosno moze równiez pracowac z chwytakami w postaci igiel. W tym przypadku zaleca sie przewidziec na brzegach tasmy specjalne nitki wiazania perlistego lub nitki rozciagajace. Ponadto przetykanie, zwlasz¬ cza watku poliamidowego, mogloby odbywac sie za pomoca tzw. wirnika tzn. za pomoca krazacego ruchu, zamiast za pomoca czólenka.Zamiast krosna pracujacego z równoleglym przetykaniem watku moze znalezc zastosowa¬ nie równiez krosno pracujace z watkiem krzy¬ zowym. Poniewaz przy przetykaniu jednowjók- nowego watku elementów sprzegajacych, zwla¬ szcza przy uzywaniu czólenek z cewka wago¬ wa oraz przy srubowym przewiazywaniu, po¬ wstaje skret, i to przy kazdym elemencie sprze¬ gajacym powstaje jeden skret, zaleca sie, aby przed tkaniem nadawano nitce odpowiedni skret o przeciwnym kierunku. PL PL