Wynalazek dotyczy urzadzenia do podwyz¬ szenia dokladnosci pomiaru przy okreslaniu gramatury materialu. W znanych przyrzadach absorpcyjnych pracujacych przy pomocy pro¬ mieni beta, a sluzacych do pomiaru grubosci tasmy, pod wizgledem jej gramatury jest umieszczony po jednej stronie kontrolowanej tasmy preparat o odpowiednim czasie polo¬ wicznego rozpedu i energii emitujacej promie¬ nie 0, zas po drugiej stronie znajduje sie de¬ tektor, np. komora jonizacyjna. Na skutek wzrastajacej gramatury tasmy i zgodnie z tym zwiekszajacej sie absorpcji czastek beta, na¬ tezenie pradu jonizacji stanowi miare pro¬ porcjonalna do grubosci tasmy.Stosowane zwykle urzadzenia, w których pracuja pojedyncze .lub kilka powierzchniowych zródel promieniowania posiadaja te wade, ze prad jonizacji zalezy nie tylko od gramatury tasmy, ale równiez od odstepu pomiedzy pre¬ paratem i komora jonizacyjna, przy czym nate¬ zenie promieniowania i natezenie pradu pomia¬ rowego maleja ze wzrastajacym odstepem. Przez kazda najmniejsza zmiane tego odstepu w toku pracy, na ogól niezauwazalna i niemozliwa do skontrolowania, jest sygnalizowana zmiana grubosci tasmy. Jezeli blad pomiaru ma po¬ zostac ponizej przewidzianej granicy, to sta¬ losc tego odstepu musi spelniac okreslone wa¬ runki.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca Nizej podany przyklad uwidacznia te zalez- ..wynalazku jest prof. dr inz. Werner Hartmann. nosc.Przy powierzchniowym zródle promieniowa¬ nia, zawierajacym Tl — 204 zachodzi nastepu¬ jaca zaleznosc „pradu jonizacji J od odstepu a (w cm) pre#ajaf — koi$oja;.*v J =* Jo e -o,i3a (i) Z drugiej strony zaleznosc pradu jonizacji- J od gramatury materialu d(mg/cm2) mierzonego materialu wynosi w przyblizeniu J = Jo e — u d przy jx = 0,02 cm2/mg dla T1204 Wynika z tego wzgledu zmiana pradu joni¬ zacji A J = — \i Ad (2) J Jezeli grubosc tasmy o gramaturze d = 5 mg/cm2 ma byc zmierzona z dokladnoscia l°/o, to znaczy, ze musi byc spelniony warunek A d S 0,05 mg/cm2 a stad musi byc A J —— ^ l J Z wynikajacej z równania (1) zaleznosci A J — = 0,13 A a wynika, ze dopuszczalna J zmiana odstepu musi spelniac warunek A a ^ 75 n, jesli wywolana przez nia wzgled¬ na zmiana pradu ma byc w granicach A J ^ 10-* J Zmiana odstepu pomiedzy preparatem i ko¬ mora wymaga przeto jaknajdokladniejszej kon¬ troli, która t trudem ^i-^Ky duzym nakladzie kosztów mozna wykonywac tylko w urzadze¬ niach nieprzenosnych.Spelnienie tych wymagan powoduje wskutek tego znaczne trudnosci pod wzgledem mecha¬ nicznym i technologicznym, szczególnie przy takich urzadzeniach, w których przy pomocy ruchu poprzecznego mierzona jest kolejno w czasie grubosc tasmy w wielu miejscach usytuowanych kolejno po sobie. Znane urza¬ dzenia nie sa przystosowane do spelnienia tych wymagan.Wady te wedlug wynalazku mozna usunac w prosty sposób przez zastosowanie kolimacji sluzacej do pomiaru wiazki promieni beta.Na rysunku jest uwidoczniony przyklad wy¬ konania wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia zasadnicze urzadzenie, fig. 2 — sciane komory jonizacyjnej od strony preparatu i zaopatrzona w otwory, a fig. 3 — ksztalt tych otworów. , Preparat radioaktywny o jednorodnej ak¬ tywnosci powierzchniowej jest umieszczony w postaci cienkiej warstwy na wewnetrznej powierzchni podstawy walca metalowego otwartego u góry tak, jak to jest uwidocznio¬ ne w przekroju pionowym na fig. 1. Jako komora jonizacyjna jest zastosowana, tak jak w znanych urzadzeniach, komora cylindryczna, j która dla osiagniecia duzego natezenia pradu : jest napelniona odpowiednim gazem pod moz¬ liwie wysokim cisnieniem.Azeby straty absorpcji czastek beta przy i wejsciu do komory utrzymac na niskim po- ¦ ziomie, sciana komory od strony preparatu jest zaopatrzona. w sposób uwidoczniony na fig. 2 w okragle otwory, które zakryte sa cienka fiolka.Srednica preparatu wzglednie nalozonej war¬ stwy promien i wysokosc cylindra kolimetra sa tak dobrane, ze przy okreslonym odstepie a pomiedzy preparatem i oknem komory pro¬ mien R kolowej powierzchni, przez której czast¬ ki beta padaja na sciane komory, jest mniej¬ szy niz promien R0 okregu przechodzacego przez srodkowe punkty zewnetrznych otworów. j Zmniejszenie odstepu a powoduje zwieksze- . j nie sie pradu przeplywajacego przez komore, ! a to na skutek mniejszej absorpcji warstwy powietrza, znajdujacej sie pomiedzy preparatem i komora, przy czym jednoczesnie zmniejszo¬ ny zostaje czynny jeszcze promien R, a tym samym zmniejsza sie stosunek liczby czastek beta wpadajacych w jednostce czasu do ko¬ mory, co powoduje zmniejszenie pradu prze¬ plywajacego przez komore.W zasadzie, stosujac odpowiednie wymiary, mozna urzadzenie tak skonstruowac, ze w okreslonym zakresie odstepów przytoczone powyzsze zmiany pradu wywolane absorpcja czastek beta przez wymieniona warstwe po¬ wietrza moga byc skompensowane.Azeby otrzymac mozliwie duzy prad joni¬ zacji, przy okreslonej aktywnosci preparatu, jest celowe, uwidocznionym na fig. 2 szesciu zewnetrznym oknom o ksztalcie kolowym na¬ dac ksztalt serca tak, jak to zostalo uwi- - docznione na fig. 3, przez co powieksza sie wykorzystywany kat przestrzenny.Dalsza zaleta proponowanego urzadzenia po¬ lega na znacznym polepszeniu ochrony przed promieniowaniem personelu obslugujacego, gdyz — 2 —do przestrzeni zewnetrznej wydobywaja sie tyl¬ ko te czastki beta, które klarowane sa do górnej strefy brzegowej cylindra kolimatora, oraz do mierzonego materialu.Dla praktycznego zastosowania urzadzenia wedlug wynalazku jest dobrze przygotowac pewna liczbe wymiennych cylindrów kolima¬ tora, rózniacych sie co do swej wysokosci, promienia i powierzchni preparatu, azeby mozna je bylo przystosowac do róznych odstep pów pomiedzy preparatami i komora joniza¬ cyjna, wzglednie do róznych grubosci tasmy.Ilosc posiadanych cylindrów kolimatora mo¬ ze byc przy tym Jeszcze zmniejszona, jezeli cylinder kolimatora sklada sie z dwóch lub kilku czesci, które moga byc przesuwane w góre wzgledem siebie, co umozliwia proste i dobre nastawienie wzglednie nawet cechowa¬ nie. Otwory wejsciowe dla wpadajacych pro¬ mieni moga byc okragle lub o kazdym innym dowolnym ksztalcie. Z korzyscia mozna zasto¬ sowac do nich ksztalt serca, co zapewnia sto¬ sunkowo duzy prad jonizacji.Azeby równiez przy tego rodzaju urzadzeniu miec moznosc dobrego nastawiania, nalezy przed wlasciwymi oknami wejsciowymi promienio¬ wania umiescic podobnie uformowane, nasta- wialne, absorpcyjne tarczki filtrujace, które wedlug potrzeby moga byc wykonane równiez jako obracalne.W koncu jest równiez mozliwe dla celów nastawiania i cechowania, zmiana kata prze¬ strzennego promieni wychodzacych z kolimatora przez nadanie górnej czesci kolimatora ksztal¬ tu lejka. W tym samym celu mozna równiez stosowac dodatkowe przeslony w odpowiednio dobrym miejscu drogi przebiegu promieni. PL