Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwa¬ rzania nowych posiadajacych co najmniej dwie grupy epoksydowe, epoksydowanych hydroaro- matycznych acetali z aldehydów o wzorze 1, w którym Ri, Rs, Rs, ffc, Rs, Re, R7, Rs i R9 ozna¬ czaja jednowartasciowe podstawniki, takie jak atom chloirawoa, grupy alkoksylowe lub alifa¬ tyczne, cykloalifatyczne, aralifatyczne lub aro¬ matyczne reszty weglowodorowe, szczególnie nizsze 'reszty alkilowe o 1—4 atomach C lub atom wodoru, przy czym Ri i Rs razem moga oznaczac takze dwuwartosciowy podstawnik, taki jak grupa metylenowa oraz ze zwiazków zawierajacych co najmniej dwie alkoholowe grupy wodorotlenowe, ewentualnie dwu- lub polialkoholi, przy czym w pierscieniach cyklo- hekisanawych znajduje sie co najmniej jedna, a korzystnie co najmniej dwie grupy epoksy¬ dowe.Wedlug wynalazku wytwarza sie te nowe epoksydowane acetale, jesli acetale zawieraja¬ ce co najmniej dwa dajace sie epoksydowac podwójne wiazania C=C, pochodzace z alde¬ hydów o wzorze 1 i ze zwiazków zawierajacych co najmniej dwie alkoholowe grupy wodoro¬ tlenowe, zwlaszcza takie acetale, które zawie¬ raja dwa pierscienie cykloneksetiowe, traktuje sie srodkami epoksydujacymi.Wedlug wynalazku epoksydowanie podwój¬ nego wiazania C=C przeprowadza sie przede wszystkim za pomoca organicznych niadkwa- sów, takich jak kwas nadoctowy, kwas nad- benzoesowy, kwas nadadypinowy, kwas jedno- nadftalowy itd. Mozna tez jako srodek epoksy¬ dujacy stosowac kwas podchlorowy, przy czym w pierwszym stadium przylacza sie do podwój¬ nego wiazania HOCl, a w drugim stadium pod dzialaniem srodka odszczepiajacego HCl, np.mocnych alkalii, powstaje giHj$a epoksydowa.Szczególnie korzystne wlasciwosci posiadaja zwiazki dwuepoksydowe, o wzorze ogólnym 2, w którym J?i, KV, RiJSH% Ra Rs' Ri, R*\ Rs, Rs', Rs, R*', Rr, Rr\ Rs, Ra' i Rs oznaczaja jed- nowartosciowe podstawniki, takie jak alom chlorowca lub alifatyczne, cyikloalifatyczne, ara- liiatycizne lub aromatyczne reszty weglowodo¬ rowe, szczególnie reszty alkilowe o 1—4 ato*- mach C lub Atom wodoru, przy czym Ri i Rs ewentualnie Ri* i Rs' razem moga oznaczac dwuwartosciowy podstawnik, taki jak grupa metylowa.Najlatwiej dostepne sa dwuepoksydowe zwiaz¬ ki o wzorze 3, w którym R i R' oznaczaja a- tom wodoru lub nizsza reszte alkilowa.Te epoksydy sa jasnymi, topiacymi sie zy¬ wicami, które z odpowiednimi utwardzaczami na przyklad bezwodnikami kwasów dwukar- boksylowych daja sie przeprowadzic w prze¬ zroczyste i jasne utwardzone produkty, o bar¬ dzo1 dobrych technicznych wlasciwosciach.Korzystnymi wlasciwosciami odznaczaja sie tez zwiazki wieloepoksydowe o ogólnym wzo¬ rze 4, w którym Ri, Ri', Ri, Rt\ Rs, Rs', Ra, Rl\ Rs, Rs\ R$, Re', Rz, Rt', Ra, Rs', Rs, Rs', maja znaczenie takie jak we wzorze 2, A oznacza cztetrowartosciowa reszte alifatyczna o co naj¬ mniej 4 atomach wegla, w której zaden atom wegla nie wykasuje wiecej niz jedna wolna wartosciowosc, przy czym ta alifatyczna resz¬ ta A albo jest nie podstawiona, albo moze byc podstawiona na przyklad przez grupy wodoro¬ tlenowe, eterowe, siarczkowe, karboksylowe, grupy estru kwasu karboksylowego, grupy keto¬ nowe,; aldehydowe, acetalowe itd.Nalezy wymienic tu, jako szczególny przypa¬ dek; ze reszta A moze byc tez podstawiona przez wiecej niz dwie, na przyklad 3, 4 i wie¬ cej ugrupowan acetalowych o wzorze 5.Najlatwiej dostepne sa tu znów zwiazki dwu¬ epoksydowe o wzorze 6, w którym R i R' ozna¬ czaja atomy wodoru lub nizsze reszty alkilo¬ we, A' oznacza ozterowairtosciowa nasycona ali¬ fatyczna ewentualnie podstawiona najwyzej dwoma grupami wodorotlenowymi reszte we¬ glowodorowa, zawierajaca 4—6 atomów wegla i nie wykazujaca ani jednego atomu wegla z wiecej niz jedna wolna wartosciowoscia, przy czym z atomami wegla o takiej jednej wolnej wartosciowosci nie sa zwiazane zadne grupy wo¬ dorotlenowe.Te epoksydy przedstawiaja jasne, topiace sie zywice, które mozna z odpowiednimi utwardza- czamL, na przyklad bezwodnikami kwasów dwu- karboksylowych przeprowadzac w przezroczys¬ te, jasne utwardzone produkty o bardzo do¬ brych wlasciwosciach technicznych.Dalej nalezy wymienic zwiazki trójepoksy¬ dowe o wzorze 7, w którym R, R* i R" oznacza¬ ja atomy wodoru lub nizsze reszty alkilowe, A" oznacza szesciowartosciowa nasycona, ali¬ fatyczna reszte weglowodorowa, zawierajaca 6 atomów wegla i nie wykazujaca zadnego ato¬ mu wegla z wiecej niz jedna wolna wartosci- woscia.Te epoksydy posiadaja podobne wlasciwosci do epoksydów o wzorze 6.Te wartosciowe zwiazki dwuepoksydowe o wzorach 2 lub 4, wytwarza sie przez traktowa¬ nie hydroaromaitycznych acetali o wzorach 8 ewentualnie 9 srodkami epoksydujacymi, przy czym reszty Ri, Ri', Rx, Rs', Rs, Rs', Ri, Ri', Rs, Rs', Rs, Rs', R7, R7', Rs, Rs\ Rs, Rs' i A maja ta¬ kie same znaczenie, jak we wzorach 2 lub 4.Stosowane wedlug wynalazku, jako- zwiazki wyjsciowe acetale o co najmniej dwóch po¬ dwójnych wiazaniach C=C dajacych sie epo¬ ksydowac mozna na przyklad otrzymywac, gdy 1 mol aldehydu o wzorze 1 kondensuje sie z 1 molem dwualkoholu lub polialkoholu, który posiada poza tym, 00 najmniej jedno podwój¬ ne wiazanie C=C, dajace sie epoksydowac.Mozna dalej na przyklad 2 mole aldehydu o wzorze 1 ewentualnie mieszaniny 2 lub kil¬ ku takich aldehydów kondensowac z 1 molem polialkoholu o co najmniej 4 grupach wodoro¬ tlenowych. Zaleznie od tego czy wychodzi sie z jednorodnego aldehydu o wzorze 1, czy z mieszaniny takich aldehydów otrzymuje sie a- cetale o symetrycznej budowie lub mieszaniny acetali o symetrycznej budowie i acetali o nie¬ symetrycznej budowie.Acetalowanie przeprowadza sie znanymi spo¬ sobami, na przyklad przez ogrzewanie aldehydu o wzorze 1 z dwu- lub polialkoholem w obec¬ nosci kwasnego katalizatora, na przyklad sol¬ nego kwasu lub kwasu p-toluenosulfonowego.Aldehydy o wzorze 1 sa pochodnymi cztero- hydrobenzenu. Sa to: A*-czterohydrobenzalde- hyd, 6^naetylo-A8K»terohydrobenzaldehyd, 4- metylo-As-czterohydrobenzaldehyd, 2, 4, 6-trój- metylo-As-(izterohyd^benzaldehyd 2, 5-endo- metyleno-A8-czterohydrobenzaldehyd, 6-metylo- 2, 5-endometylenó-As-czterohydrobenzaldehyd i 4^hloro-A8-czterohydroben^ Nienasyconymi dwu- lub polialkoholami, któ¬ re poza tym posiadaja co najmniej jedno po- — 2 —dwójhe wiazanie C=C dajace sie epoksydowac sa na przyklad: buten-(2)-diol-l, 4, eter jedno- allilowy gliceryny, eter jednoaililowy butano- triolu-(l, 2, 4), dalej zwlaszcza dwualkohole o wzorze 10, w którym Ri', Rs', Rs', RS, Rs9, Re', R7* i Rs' posiadaja takie same znaczenie, jak we wzorze 7, na przyklad l.l-bis-thydrolksymetyloj- cykloheksen-(3), l,14)is-[hya^oksymetylo]-6-me- tylocykloheksen-(3), l,l-bis-[hydroksymetylo]- 2,4,6-trójmetylocykloheksen-(3), 1,1- bis-[hydro- ksymetylo]-2,5-endometylenocykloheksen-(3) i 1,1 -bis-[hydrioksymetylja]-4-chlo(rocykl;oiheksen - (3).Ostatnio wymienione dwualkohole o wzorze 10 otrzymuje sie dogodnie przez reakcje w alka¬ licznym srodowisku formaldehydu z takimi al¬ dehydami o wzorze 1, w których reszta R» o- znacza atom wodoru.Jako polialkohole o co najmniej 4 grupach wodorotlenowych nalezy wymienic: erytryt, ksylit, ardbit, sorbit, mannit, dulcyt, talit; idyt, adonit i pentaerytryt, heptyt, 2, 2, 6, 6,-cztero- metylocyklohefcsanol-(l). Nastepnie takie poli¬ alkohole, które poza tym posiadaja inne gru¬ py funkcyjne, na przyklad cukier taki jak glu¬ koza, galaktoza, mannoza, fruktoza, cukier trzcinowy itd., kwasy cukrowe, takie jak kwas glukuronowy, galakturonowy, sluzowy itd. Moz¬ na wreszcie, jako polialkohole stosowac takze spolimeryzowane zwiazki o wolnych grupach wodorotlenowych, takie jak wielocukry, a szcze¬ gólnie alkohol poliwinylowy lub czesciowo shy- drolizowany octan poliwinylowy.Jesli wychodzi sie z takich zwiazków wielo- wodorotlenowych, które wykazuja 2.(n+2) (n— liczba calkowita) grup wodorotlenowych w od¬ powiedniej wzajemnej konfiguracji przestrzen- ' nej, to mozna w pozadanym przypadku 1 mol takiego polialkoholu wprowadzic w reakcje z n+2 molami aldehydu o wzorze 1. Dochodzi sie w ten sposób do nienasyconych acetalów, które po epoksydowaniu posiadaja n+2, to znaczy co najmniej 3 grupy epoksydowe znajdujace sie w poszczególnych pierscieniach cykloheksano- wych.Acetale stosowane w sposobie wedlug wyna¬ lazku, jako zwiazki wyjsciowe mozna otrzymy¬ wac takze na przyklad, gdy 1 mol aldehydu o wzorze 1 laczy sie z 1 molem epoksydu, który ponadto posiada podwójne wiazanie C=C da¬ jace sie epoksydowac lub gdy przylacza sie co najmniej 2 mole aldehydu o wzorze 1 do 1 mola zwiazku o co najmniej dwóch grupach epoksy¬ dowych. .Tworzenie sie acetalu nastepuje parzy tym z odszczepieniem pierscieni epoksydowych we¬ dlug nastepujacej reakcji (wzór 11), przy czym Z, Zi, Z«, Z* i Zd oznaczaja odpowiednie pod¬ stawniki. Mozna na przyklad 2 mole aldehydu o wzorze 1 podac reakcji z 1 molem dwutlenku butadienu lub dwutlenku dwucyklopentadienu lub z 1 molem dwuepoksydowanych kwasów tluszczowych o kilku wiazaniach nienasyconych np. kwasów oleju lnianego i otrzymac równiez nienasycony acetal o wzorze 9. N Jesli wychodzi sie przy tym ze zwiazku epo¬ ksydowego o n+2 (n=liczba calkowita) grupach epoksydowych, to przez reakcje 1 mola takiego poliepoksydu z n+2 molami aldehydu 1 docho¬ dzi sie naturalnie równiez do nienasyconych a- cetali, które po epoksydowaniu posiadaja n+2 grupy epoksydowe -w pierscieniach cykloneksa- nowych.Epoksydowane acetale otrzymane sposobem wedlug wynalazku moga ^zaleznie od zwiazku wielowoidorotlenfowego, od którego pochodza, zawierac oczywiscie jeszcze inne grupy funk¬ cyjne. Szczególnie moga znajdowac sie jeszcze obok acetalowanych grup wodorotlenowych poli¬ alkoholu — wolne grupy wodorotlenowe, dzie¬ ki czemu mozna zmieniac pewne wlasciwosci, takie jak przyczepnosc i hydrofilnosc zwiazków epoksydowych otrzymanych sposobem wedlug wynalazku w szerokich granicach.Otrzymane sposobem wedlug wynalazku e- poksydowane acetale reaguja ze zwykle stoso¬ wanymi utwardzaczami zwiazków epoksydo¬ wych. Mozna je wiec przez dodanie utwardza¬ cza tak samo, jak inne wielofunkcyjne zwiazki epoksydowe, ewentualnie zywice epoksydowe usieciowac, ewentualnie utwardzic. Jako utwar¬ dzacze wchodza w gre zasadowe, a 'przede wszystkim kwasne zwiazki.Odpowiednimi okazaly sie aminy lub amidy, jak alifatyczne i aromatyczne, pierwszo-, dru¬ go- i trzeciorzedowe aminy, na przyklad jedno-, dwu i trójbutyloaimina, p-fenylenodwuaminia, bis-[p-aminofenylo]-metan, etylenodwuamina, N, N-dwuetyloetylenodwuamina, dwuetylenotrója- mina, cztero-[hydroksyetylo]-dwuetylenotrója- mina, trójetylenoczteroamina, czteroetylenopie- cioamina, trójmetyloamina, dwuetyloamina, trój- etanoloamina, zasady Mannich'a, piperydyna, piperazyna, guanidyna i pochodne guanidyny, takie jak fenylodwuguanidyna, dwufenylogua- nidyna, dwucyjanodwuamid, zywice anilinofor- maldehydowe, zywice mocznikowo-formaldehy- dowe, zywice melaminowo-formaldehydowe, po¬ limery aminostyrenowe. Poliamidy, na przy- — 3 —klad otrzymane z alifatycznych poliamin i dwu- i trimerów nienasyconych kwasów tluszczo¬ wych, izocyjaniany, izotiocyjaniany, wielowar- toseiowe fenole, na przyklad rezorcyna, hydro¬ chinon, bis-[4-hydroksyfenylo]-dwumetylometan chinon, zywice fenoiowoaldehydowe, zywice fe¬ noiowoaldehydowe modyfikowane olejem, pro¬ dukty reakcji alkoholanów lub fenolanów glino¬ wych z tautcimerycznie reagujacymi zwiazkami w rodzaju estru kwasu acetylooctowego, kata¬ lizatory Friedel — Crafts'a na przyklad AlCls, SbCU, SnCU, FeCU, ZnCte, BFs i ich zwiazki kompleksowe ze zwiazkami organicznymi, kwas fosforowy. Przede wszystkim stosuje sie, jako utwardzacze wieloziasadowe kwasy karboksy¬ lowe i ich bezwodniki, na przyklad bezwodnik kwasu ftalowego, bezwodnik kwasu metyloen- dometylenioczteiroihydroftalowego, bezwodnik kwasu dodecenylobursztynowego, bezwodnik kwasu szesciothydroftalowego, bezwodnik kwasu szesciochloroendometylenoczterohydroftalowego lub bezwodnik kwasu endcmetylenoczterohydro- ftalowego albo ich mieszaniny, bezwodnik kwa¬ su maleinowego lub" bursztynowego, przy czym ewentualnie stosuje sie razem przyspieszacz, ta¬ ki jak trzeciorzedowa amina oraz korzystnie zwiazki wielohydrcksylowe, takie jak heksan- triiol, gliceryna.Stwierdzono, ze w celu utwardzenia zywic e- pcksydowych otrzymanych sposobem wedlug wynalazku, za pomoca bezwodników kwasów karboksylowych korzystne jest stosowanie na 1 gramorównowaznik grup epoksydowych tylko okolo 0,3—0,9 gramorównowaznika grup bezwod¬ nikowych.Stwierdzono ponadto, ze do szeregu technicz¬ nych zastosowan korzystnie wplywa na wlas¬ ciwosci utwardzonych otrzymanych sposobem wedlug wynalazku epoksydowanych acetali, jesli zawieraja one jeszcze pewna czesc odpowied¬ nich acetali, których grupy epoksydowe zostaly calkowicie lub czesciowo zmydlone do grup wo¬ dorotlenowyeh. Poniewaz z reguly przy epo¬ ksydowaniu sposobem wedlug wynalazku obok dwu- i ewentualnie wieloepoksydów powstaja tez wskutek ubocznej reakcji pozadane, odpo¬ wiednie, calkowicie lub tylko czesciowo shydroli- zowane epoksydy zaleca sie na ogól zrezygnowa¬ nie z wyosabniiania czystych dwu- ewentualnie wieloepcksydów z mieszaniny reakcyjnej.Wyrazenie „utwardzac", tak jak tu sie sto¬ suje, oznacza przeksztalcenie powyzszych zwiaz¬ ków epoksydowych w nierozpuszczalne i nie- tepiace sie zywice.Otrzymane utwardzalne mieszaniny zawieraja poza tym korzystnie pewna ilosc odpowiednich acetali, których grupy epoksydowe sa calkowi¬ cie lub czesciowo zmydlone do grup wodorotle¬ nowych i (albo) inne dzialajace sieciujace zwiazki wielowodorotlenowe, takie jak heksan- triol. Naturalnie mozna dodawac do utwardzal- nych zwiazków epoksydowych takze inne wie^ loepoksydy, na przyklad eter jedno- lub poli- glicydylowy, jedno- lub polialkoholi takich jak alkaholbutyIowy, 1, 4-bU'tanadiol lub gliceryna ewentualnie jedno- lub wielofenoli, jak rezo- cyna, bis-[4-hydroksyfenylo] - dwumetylometan lub produkty kondensacji aldehydów z fenola¬ mi (nowolaki), dalej estry poliglicydylowe kwa¬ sów polikarboksylowych, takich jak kwas fta¬ lowy, jak tez dalej aminowieloepoksydy otrzy¬ mywane, na przyklad przez odszczepienie chlo¬ rowcowodoru od produktów reakcji epichlo- rowcohydryn i pierwszo- lub drugorzedowych amin, na przyklad n- butyloaminy, aniliny lub 4, 4,-dwu-(jednometyloamino)-dwufenylometanu.Do utwardzalnych zwiajzków epoksydowych, ewentualnie ich mieszanin z utwardzaczami mozna przed utwardzeniem dodawac w jakim¬ kolwiek stadium wypelniacze, zmiekczacze, barwniki itd. Jako zmiekczacz i wypelniacz mozna stosowac na przyklad asfalt, lupki bi¬ tumiczne, wlókno szklane, mike, make kwar¬ cowa, celuloze, kaolin, drobno sproszkowany kwas krzemowy (Aerosil) lub proszek metalo¬ wy.Mieszaniny zwiazków epoksydowych otrzy¬ manych sposobem wedlug wynalazku i utwar¬ dzaczy moga byc stosowane bez wypelniaczy lub z wypelniaczami oraz w postaci roztworów lub emulsji, jako pomocniczy srodek tekstylny, jako zywice do wyrobu folii, jako srodek po¬ wlekajacy, jako lakier, jako zywice maczane, jako zywica lana, jako masy powlekajace, jako masy wypelniajace i szpachlujace, jako kleiwa itd. jak i do wytwarzania tego rodzaju srod¬ ków. Szczególnie wartosciowe sa nowe zywice, jako" masy izolacyjne w przemysle elektrotech¬ nicznym.W nastepujacych przykladach czesci oznacza¬ ja czesci wagowe, procenty — procenty wago¬ we, stosunek czesci wagowych do objetoscio¬ wych jest taki sam, jak kilograma do litra, temperatury sa podane w stopniach Celsjusza.Przyklad I. Acetal z Az-czterohydrobenzal- dehydu i 1, l-bis-(hydroksymetylo)-cyklohek&e- nu-3. - 4 -,422 czesci As-(rcterohydrobeftzaldehyxiu, 506 czesci 1, l-bis-(hydroksymetylo)-cyklaneksenu-3, 5 czesci kwasu p-toluenosulfonowego i 2000 czes¬ ci objetosciowych benzenu ogrzewa sie do wrze¬ nia w aparaturze do destylacji obiegowej (patrz artykul H. Batzer'a i innych w „Makromole- kulare Chemie" 7, (1951) wiersz 84—85), .az do zaprzestania wydzielania sie wody.Po dodaniu 5 czesci piperydyny odsacza sie i odparowuje rozpuszczalnik. Pozostalosc daje po destylacji w temperaturze okolo 120° (0,2 mm Hg) 774 czesci spLrocyklicznego acetalu.Produkt pozostawiony w spokoju krystalizuje.Po krystalizacji w metanolu, otrzymuje sie produkt o temperaturze topnienia 55—56°.Analiza: CuHnOt wyliczono: C 76,88% H 9,46% O 13,66% znaleziono: C 77,02% H 9,53% O 13,80% Epoksyd. 1174 czesci wyzej opisanego acetalu rozpuszcza sie w 3000 czesciach objetosciowych benzenu i zadaje 100 czesciami octanu sodowe¬ go. W ciagu lVa godziny, w trakcie mieszania, dodaje sie porcjami 2200 czesci 42%^owego kwasu nadoctowego. Za pomoca oziebiania u- trzymuje sie temperature okolo 30°. Gdy mie¬ szanina w ciagu dalszych 2 godzin, przy sta¬ lym mieszaniu, w temperaturze 30° przereaguje oziebia sie ja do temperatury 0°. Miareczkowa¬ nie wskazuje zuzycie teoretycznej ilosci kwasu nadoctowego.Roztwór benzenowy przemywa sie trzykrot¬ nie 1000 czesci objetosciowych wody i 1000 czesci objetosciowych 2-n roztworu sody (wartosc PH wodnego roztworu powinna po ekstrakcji wynosic okolo 10). Polaczone roztwory wodne ekstrahuje sae 1500 czesciami objetosciowymi benzenu. Polaczone roztwory benzenowe osusza sie nad siarczanem sodowym, odsacza i w próz¬ ni odparowuje. Ostatnie pozostalosci rozpusz¬ czalnika usuwa sie w wysokiej prózni w tem¬ peraturze 100°. Otrzymuje sie 1067 czesci prze¬ zroczystej jak woda gestej cieklej zywicy o za¬ wartosci epoksydu 6,0 równowazników epoksy¬ dowych na kg.W celu oznaczenia zawartosci epoksydu roz¬ puszcza sie okolo 1 g epoksydu w 30 ml kwasu octowego i miareczkuje 0,5 n bromowodoram w kwasie octowym lodowatym, w obecnosci fioletu krystalicznego, az zabarwienie wskaz¬ nika zmieni sie na niebiesko-zielone. Zuzycie 2 cm3 0,5 n roztworu HBr odpowiada 1 równo¬ waznikowi epoksydowemu na kg.Przyklad II. Acetal z 6-metylo-A3-cztero- hydrobenzaldehydu i 1, l-bis-ihydroksymetylo)- 6~metylo-cykloheksenu-3. 405 czesci 6-metylo-A*-cztie«*ydrobenzalde- hydu, 468 czesci 1, l-bis-(hydroksymetylo)-6- metyloHcykloheksenu-3, 1 czesc kwasu p-toiue- nasuilfonowego i 1000 czesci objetosciowych benzenu ogrzewa sie do wrzenia w aparacie do destylacji obiegowej, az do zaprzestania wy¬ dzielania sie wody.Roztwór zadaje sie 1 czescia drobno sprosz¬ kowanego, bezwodnego octanu sodowego, prze¬ sacza i odparowuj-e. Pozostalosc po destylacji w temperaturze 11870,3 mm Hg daje 748 czes¬ ci produktu kondensacji.Analiza: CnHnOt wyliczono: C 77,82% H 9,99% O 12,20% znaleziono: C 77,63% H 9,90% O 12,48% Epoksyd. 473 czesci wyzej opisanego acetalu rozpuszcza sie w 3000 czesciach objetosciowych benzenu. Dodaje sde 30 czesci bezwodnego oc¬ tanu sodowego i w przeciagu godziny porcja¬ mi w trakcie mieszania, 850 czesci 42%-owegio kwasu nadoctowego. Temperature 30° utrzymu¬ je sie za pomoca oziebiania z zewnatrz. Mie¬ szanine miesza sie dalej w ciagu 4 godzin i za pomoca dorywczego oziebiania utrzymuje w temperaturze 30°. Wreszcie pozostawia sie ja w ciagu 14 godzin w temperaturze 0°. Miarecz¬ kowanie wykazuje zuzycie teoretycznej ilosci kwasu nadoctowego.Oddziela sie dolna wodna warstwe. Przy o- ziebianiu wlewa sie do dobrze mieszanego ben¬ zenowego roztworu 880 czesci objetosciowych stezonego lugu sodowego. Wytracony octan so¬ dowy odsacza sie i wodna czesc ekstrahuje sie benzenem. Polaczone roztwory benzenowe od¬ parowuje sie. Otrzymuje sie 487 czesci zywicy o zawartosci epoksydu 5,2 równowazników epo¬ ksydowych na kg.Epoksyd mozna przedestylowac w tempera¬ turze okolo 168°, (0,07 mm Hg).Analiza: CuHmOa wyliczono: C 69,36% H 8,90% O 21,74% znaleziono: C 69,42% H 8,87% O 22,01% Przyklad III. Acetal z 2,5-endometyleno-A*- czterohydróbenzaldehydu i 1, l-bis-(hydroksy- metylo)-6-metylo-cykloheksenu-3.Mieszanine 122 czesci 2,5-endometylenoHA5- czterohydrabenzaldehydu, 156 czesci 1, 1-bis- (hydroksymetylo)-6-metylo-cykloheksenu-3, 0,5 czesci kwasu p-toluenosulfonowego i 500 czesci objetosciowych benzenu ogrzewa sie do wrzenia w aparacie do destylacji obiegowej, az do za¬ przestania wydzielania sie wody. Zobojetnia sie 1 czescia objetosciowa piperydyny, od¬ parowuje rozpuszczalnik i pozostalosc destylu¬ je w wysokiej prózni. Produkt (202 czesci) de- — 5 -styluje w temperaturze 135—150° (0,02 mm Hg) i natychmiast zestala sie. Do analizy pro¬ dukt krystalizuje sie w metanolu. Temperatu¬ ra topnienia 92—94°.Analiza: CuHtdOt wyliczono: C 78,42*/o H 9,29°/o znaleziono: C 78,20% H 9,38°/o Epoksyd. 170 czesci wyzej opisanego ace¬ talu (surowego (produktu) rozpuszcza sie w 750 czescdiach objetosciowych benzenu. Dodaje sie 30 czesci octanu sodowego i 300 czesciami 42°/o- owego kwasu nadoctowego epoksyduje sie w temperaturze 30° w ciagu IV* godziny. Po tym okresie czasu zostaje zuzyte 95°/o teoretycznej ilosci kwasu nadoctowego.Benzenowy roztwór przemywa sie woda i 2^n roztworem sody. Po odpedzeniu benzenu otrzy¬ muje sie 158 czesci zywicy epoksydowej. 70 czesci otrzymanej zywicy epoksydowej i 29 czesci bezwodnika kwasu ftalowego stapia sie w temperaturze okolo 125°, miesza i napel¬ nia ta mieszanina aluminiowa forme odlewni¬ cza. Po utwardzeniu (7 godzin w temperaturze 120° i w ciagu 24 godzin w temperaturze 160°) odlew wykazuje nastepujace wlasciwosci: wytrzymalosc na zginanie 7,81 kg/mm* „ „ uderzenie 4,56 cmkg/cm- (udaimosc) odpornosc na odksztalcenie 185° wedlug Martens'a Przyklad IV. Bis-(6-metylo-A*~czterohvdro' lenzyilideno)-D-sorbit. 95,6 czesci D-sorbitu w -aparaturze do desty¬ lacji obiegowej kondensuje sie z 135 czescia¬ mi 6-metyk)-A3-czterohydirobe(nzaldehydu, w o- becmosci 0,5 czesci kwasu p-toluenosulfonowego i 500 czesci objetosciowych benzenu. Po 22 go¬ dzinnym ogrzewaniu do wrzenia sorbit prawie calkowicie rozpuszcza sie i woda przestaje sie wydzielac. Dodaje sie 1 g drobno sproszkowa¬ nego, bezwodnego octanu sodowego, przesacza sie i przesacz odparowuje. Otrzymuje sie 161 czesci pozostalosci w postaci stalej masy.Bis-(34-epoksy-6-m&yloszesciohydrobenzvlide-- no)-D-sorbit. 152 czesci wyzej opisanego bis-(6-metylo-As- czterohydrobenzylideno)-D-sorbitu rozpuszcza sie w 750 czesciach, objetosciowych benzenu i za¬ daje sie 20 czesciami octanu sodowego. W trak¬ cie mieszania i oziebiania dodaje sie w ciagu 25 minut 200 czesci 42°/o-owego kwasu nadocto¬ wego. Utrzymuje sie mieszanine jeszcze raz w ciagu 40 minut w temperaturze 30°. Po tym o- kresie czasu zostaje zuzyte 96°/o teoretycznej ilosci kwasu nadoctowego..Roztwór przemywa sie trzykrotnie 250 czes¬ ciami wody i dwa razy 250 czesciami 2-n roz¬ tworu sody. Polaczone roztwory wodne eks¬ trahuje sie 400 czesciami objetosciowymi ben¬ zenu. Polaczone roztwory benzenowe daja po odparowaniu 121 czesci zywicy o zawartosci epoksydu 3,9 równowazników epoksydowych na kg.Przyklad V. Bis(-A*-czterohydrobenzylide- no)-pentaerytryt.Mieszanine 419 czesci pentaerytrytu, 70u czes¬ ci A5^zterohydrobenizaldehydul 2 czesci kwa¬ su p-toluenosulfonowego i 1500 czesci objetos¬ ciowych benzenu ogrzewa sie do wrzenia w a- paraturze do destylacji obiegowej, az do za¬ przestania wydzielania sie wody (12 godzin).Zobojetnia sie 4 czesciami bezwodnego octanu sodowego, przesacza i odparowuje roztwór pod próznia pompki wodnej. Otrzymuje sie 974 czes¬ ci bis-(A5-czterohydrobenzylideno) -.pentaerytry¬ tu topniejacego w temperaturze 87—91°.Po przekrystalizowaniiu w metanolu otrzymuje sie produkt topniejacy w temperaturze 96—97°.Analiza: CuHwOi wyliczono: C 71,22°/o H 8,81% O 19,97°/o znaleziono: C 71,51°/o H 8,73% O 19,98°/o Bis-(3c-epoksyszesciohydrobenzylideno)-pentae- rytryt. 960 czesci wyzej opisanego bis-(A8-czterohyd- robenzylideno)-pentaerytrytu (surowego produk¬ tu) rozpuszcza sie w 3000 czesciach objetoscio¬ wych benzenu. Dodaje sie 140 czesci bezwodne¬ go octanu sodowego, a po tym w przeciagu go¬ dziny dodaje sie porcjami, w trakcie miesza¬ nia 1400 czesci 42°/o-owego kwasu nadoctano- wego. Temperature utrzymuje sie za pomoca oziebiania na poziomie okolo 24—28°. Miesza¬ nina reaguje w ciagu nastepnej godziny w tem¬ peraturze 25—30°, przy dorywczym oziebianiu, po czym oziebia sie ja do temperatury 5°.Roztwór epoksydu przemywa sie trzykrotnie 600 czesciami objetosciowymi wody i 2-n roz¬ tworem sody, az do reakcji obojetnej i krótko osusza nad siarczanem sodowym. Po odparo¬ waniu benzenowego roztworu otrzymuje sie 860 czesci zywicy o zawartosci epoksydu 5,0 równowazników epoksydowych na kg. Przez ekstrakcje benzenem wodnych roztworów moz¬ na jeszcze troche epoksydu odzyskac. 70 czesci otrzymanej zywicy epoksydowej i 26 czesci bezwodnika kwasu ftalowego stapia sie i miesza w temperaturze okolo 125°. Mie¬ szanina ta napelnia sie aluminiowa forme od¬ lewnicza i utwardza w ciagu 7 godzin w tempe¬ raturze 120° i w ciagu 24 godzin w temperatu- — 6 —rze 160°. Odlew wykasuje nastepujace Wlasci¬ wosci: wytrzymalosc na giecie 9,39 kg/mm* „ „ przy uderzeniu 10,05 cmgk/cm2 odpornosc na odksztalcenie wedlug Martens^a 170° Przyklad VI. Bis (6-metylo-A*-czterohydro- benzylideno)- pentaerytryt.Mieszanine 248 czesci 6-metylo-Aa-czterohyd- robenzaldehydu, 138 czesci pentaerytrytu, 1 czesci kwasu p-toluenosulfociiOwego i 500 czesci obje¬ tosciowych benzenu ogrzewa sie do wrzenia w aparacie do destylacji obiegowej, az do za¬ przestania wydzielania sie wody. Dodaje sie 2 czesci bezwodnego octanu sodowego, przesa¬ cza i odparowuje. Otrzymuje sie 298 czesci krystalicznego l^-(8-metylo-A8-czterohydixben- zalo)Hpentaerytrytu, Krystalizacja w metanolu daje produkt o tem¬ peraturze topnienia 137—142°.Analiza: CuHst04 wyliczono: C 7&38«/e H 9,26Vo znaleziono: C 72,31Vo H 9,13Vo Bis-(3c-epoksy-6-metylo-stesciohydrobenzylide - no)-pentaerytryt. 298 czesci wyzej opisanego bis-(6-metylo-As- czterohyidrobenaylideno)-pentaerytrytu (surowe¬ go produktu) rozpuszcza sie w 1200 czesciach objetosciowych benzenu. Mieszajac dodaje sie 35 czesci bezwodnego octanu sodowego i w prze¬ ciagu lVt godziny 500 czesci 42V#-owego kwasu naocciowego. Za pomoca oziebiania utrzymuje sie temperature 30°. Mieszanina reaguje w dal¬ szym ciagu w temperaturze 25—27° jeszcze przez 2 godziny. Wodna warstwe oddziela sie i roz¬ twór benzenowy przemywa trzykrotnie 300 czes¬ ciami wcdy i dwukrotnie 250 czesciami roztwo¬ ru sody. Wodne roztwory ekstrahuje sie 400 czes¬ ciami objetosciowymi benzenu. Polaczone roztwo¬ ry benzenowe osusza sie nad siarczanem sodo¬ wym, przesacza i odparowuje. Otrzymuje sie 285 czesci stalej zywicy o zawartosci epoksydu 3,9 równowazników epoksydowych na kg. 65 czesci otrzymanej zywicy epoksydowej miesza sie z 25 czesciami bezwodnika kwasu ftalowego, stapia i wypelnia ta stopiona masa aluminowa forme odlewnicza. Odlew utwardza sie w ciagu 7 godzin w temperaturze 120° i w ciagu 24 godzin w temperaturze 160°. Wykazuje on nastepujace wlasciwosci: wytrzymalosc na zginanie 10,14 kg/mm1 „ „ uderzenie 7,24 cmkg/cm2 Przyklad Viii THH&**t^*Vdrobw»&- denoj-D-matmit. 1S2 czesci D-mannitu zawiesza' sie. w 1090 czesciach objetosciowych benzenu i nadaje 2 czesciami kwasu p-toluenosulfonowego Ogrze¬ wa sie do wrzenia mieszajac w aparaturze do destylacji obiegowej i dodaje sie 354 czesci A*-caterohydrobenzaldehydfci. Po 8 godzinach dodaje sie jeszcze raz 1 czesc kwasu p-tolue- hosulfonowego i 46 czesci A*-czterohydrobe&- zalflehydu. Mieszanine ogrzewa sie do wrzenia dalej w dagu 14 godzin, po czym zadaje sie 6 czesciami bezwodnego octanu sodowego, prze¬ sacza i odparowuje. Otrzymuje stfe 474 czesci stalej, niekrystalicznej* pozostalosci.Tris-(3,4-epoksyszesciohydrobenzylideno)-D- mannit. 200 czesci wyzej opisanego tris-(A*-czterohyd- robenzylddeno)-D-mannitu rozpuszcza sie w 1000 czesciach objetosciowych benzenu i zada¬ je 20 czesciami bezwodnego octanu sodowego.W ciagu 40 minut dodaje sie przy stalym mie¬ szaniu i chlodzeniu (temperatura wewnetrzna 30°) 300 czesci 42°/©-owego kwasu nadoctowego.Mieszanine miesza sie w ciagu dalszych 2 go¬ dzin i utrzymuje w temperaturze 30*. Nastepnie oziebia sie ja lodem i przemywa roztwór ben¬ zenowy woda i 2-n roztworem sody, az do re¬ akcji obojetnej. Po odparowaniu benzenu otrzy¬ muje sie 208 czesci zywicy o zawartosci epo¬ ksydu 5,4 równowazników epoksydowych na kg. • 60 czesci otrzymanej zywicy epoksydowej i 33 czesci bezwodnika kwasu ftalowego stapia sie i w temperaturze 130° miesza tak, zeby otrzy¬ mac produkt jednorodny. Nastepnie mieszanina. ta napelnia sie aluminiowa forme odlewnicza i utwardza w ciagu godziny w temperaturze 120° i w ciagu 15 godzin w temperaturze 150°.Odlew wykazuje nastepujace wlasciwosci: wytrzymalosc na zginanie 7,4 kg/mm2 „ uderzenie 4,0 cmkg/cm* pochloniecie wody po 4 dniach w temperaturze pokojowej 0,69*/* odpornosc na odksztalcenie wedlug Martenspa 157° Przyklad VIII. Bis- Udeno)-glukoza. 90 czesci bezwodnej glukozy, 120 czesci A»- czterohydrpbenzaldehydu, 0,5 czesci kwasu p- toluenosulfonowego i 500 czesci objetosciowych benzenu ogrzewa sie do wrzenia w aparacie do destylacji obiegowej, mieszajac. Po Okolo 50-clo godzinnym ogrzewaniu ustaje wydzielanie sie wod^. Roztwór zadaje sie 1 czescia bezwodnego — 7 —octanu'sodowego, przesacza i odparowuje. O- trzymuje sie 160 czesci surowej. bis-(A8-caterp-r hydrobenzylideno)-glukozy.Epoksyd. 160 czesci wyzej opisanego acetalu rozpuszcza sie w 500 czesciach objetosciowych benzenu. Roztwór zadaje sie 20 czesciami octa¬ nu sodowego. W ciagu 42 minut dodaje sie w temperaturze 30° i przy mieszaniu i oziebia¬ niu 200 czesci 42°/o-owego kwasu nadoctowego.Mieszanine utaymuje sie jeszcze w ciagu 50 minut w temperaturze 30°, po czym oziebia sie do temperatury 0°. Ongariiczna warstwe prze¬ mywa sie trzykrotnie 200 czesciami wody i dwu¬ krotnie 200 czesciami objetosciowymi raztwaru sody. Polaczone wodne roztwory ekstrahuje sie 300 czesciami objetosciowymi benzenu. Po od¬ parowaniu polaczonych roztworów benzenowych otrzymuje sie stala zywice epoksydowa o za¬ wartosci epoksydu 4,7 równowazników epoksy¬ dowych na 1 kg.Przyklad IX. 150 czesci technicznego hyd¬ rolizatu, który uzyskuje siie prtzy otrzymywaniu celulozy z drewna i który zawiera 76,5% su¬ chej substancji, ogrzewa sie do wrzenia mie¬ szajac w aparacie do destylacji obiegowej z 220 czesciami A3Hczterohyidjrobenzaldehydu w obecnosci 400 czesci objetosciowych benzenu i 2 czesci kwasu p-toluenoisulfonowegio. Po 36 go¬ dzinach zastaje wydzielonych 50 czesci wody.Pg odstaniu w temperaturze pokojowej produkt wydziela sie w postaci krysztalów. Mieszani¬ ne przesacza sie i ¦odparowuje.Pozostalosc rozpuszcza sie w 1500 czesciach chlorobenzenu. Db starannie mieszalnego roz¬ tworu dodaje sie 390 czesci 33°/(Howego kwasu nadoctowego, wolnego od kwasu siarkowego.Za pomoca oziebiania utrzymuje sie tempera¬ ture 27—33°. Po 1V2 godzinie zostaje zuzytych 78 czesci kwasu nadoctowego (w przeliczeniu na r00o/o-awy). Warstwe organiczna oddziela sie i odparowuje pod próznia pompki wodnej.Otrzymuje sie 127 czesci stalej, lekko zabarwio¬ nej zywicy o zawartosci epoksydu 3,7 równo¬ wazników epoksydowych na kg.Przyklad X. 440 czesci A8-czterohydrobein- zaildehydu (4 mole) miesza sie z 352 czesciami 2,3-butenodiolu-l,4. Nastepuje wzrost tempera¬ tury z 20° do 42°. Po 30 minutach oziebia sie i zadaje 1,5 czesciami objetosciowymi 50°/o-owego kwasu siarkowego i 1500 czesciami objetoscio¬ wymi benzenu, po czym ogrzewa sie do wrze¬ nia i wode reakcyjna azeotropowo oddestylo- wuje sie. Odciagniecie wody (70 czesci) trwa 110 minut. Nastepnie oddestylowuje sie benzen w czesciowej prózni i dodaje 10 czesci bezwod¬ nego octanu sodowego, po czym poddaje sie mieszanine reakcyjna frakcjonowanej destyla¬ cji pod cisnieniem 11 mm Hg. Otrzymuje sie nastepujace frakcje: 45—55° : 37 czesci A8-czterohydrobenzaldehy- / du 121° 564 czesci acetalu pozostalosc: 100 czesci (zawiera butenodiol) Epoksyd. 54 czesci wyzej opisanego acetalu rozpuszcza sie w 200 czesciach benzenu i doda¬ je 6 czesci bezwodnego octanu sodowego. Na¬ stepnie w ciagu 15 minut wkrapla sie 121 czes¬ ci 39,6°/o-owego kwasu nadoctowego. Utrzymuje sie temperature ckotlo 30° za pomoca slabego oziebiania. Reakcja egzotermiczna trwa okolo 90 minut. Nastepnie pozostawia sie mieszanine na 30 minut, po czym przemywa dwukrotnie 100 czesciami objetosciowymi wody, oddestylo¬ wuje benzen i zageszcza wreszcie w prózni.Otrzymuje sie jako pozostalosc 51 czesci bez¬ barwnej cieklej zywicy o zawartosci epcksydu 5,5 równowazników epoksydowych na kg, któ¬ ra sklada sie glównie ze zwiazku o wzorze 12.Przyklad XI. 120 czesci jednotlanku buta¬ dienu miesza sie z 400 cm8 czterochlorku wegla i 220 czesciami A8-czterohydrobenzaidehydu, po czym w przeciagu 45 minut wkrapla siie 20 czesci czterochlorku cynowego rozpuszczone w 100 czesciach objetosciowych czterochlorku weg¬ la. Utrzymuje sie za pomoca oziebiania tempe¬ rature 39—42°. Wreszcie pozostawia sie miesza¬ nine jeszcze w ciagu 2 godzin ogrzewajac w tej samej temperaturze, po czym oziebia sie ja i wlewa do 500 czesci objetosciowych okolo 20°/o- owego^lugu sodowego. Warstwe organiczna od¬ dziela sie, suszy nad siarczanem sodowym, prze¬ sacza i odparowuje. Pozostalosc destyluje sie w temperaturze 105—127° (19 mm Hg) i otrzymuje 101 czesci surowego acetalu. Powtórna destylacja przy uzyciu kolumny Raschig'a o wysokosci 30 cm daje produkt o temperaturze wrzenia 117—118°, (18 mm Hg).Analiza: CuHieO* wyliczono: C 73,30°/o H 8,95% znaleziono: C 72,90°/o H 9,0% 18,0 czesci cyklicznego acetalu miesza sie z 500 czesciami objetosciowymi roztworu chlo¬ roformowego 34,8 czesci kwasu nadbenzoesowe- go. Za pomoca lagodnego oziebiania utrzymuje sie temperature 20—25°. Polowa teoretycznej ilosci kwasu nadbenzoesowego zostaje zuzyta juz po okolo Vi godzinie, calkowite zepoksydio- wanie nastepuje po 2V2 dniach. Roztwór chlo¬ roformowy wytrzasa sie z soda, suszy, przesa- — $ ^cza i odparowuje, otrzymujac epoksyd w posta¬ ci gestej cieczy.Przyklad XII. 193 azesci dwucyklopenta- dienu rozpuszcza siie w 1000 czesciach objetos¬ ciowych benzenu. W obecnosci 35 czesci octanu sodowego wprowadza sie roztwór w reakcje z 300 czesciami 42%-owego kwasu nadoctowego w temperaturze 30—32° do czasu zuzycia 60°/o ilosci kwasu nadoctowego potrzebnej do zepo- ksydowania obu podwójnych wiazan. Roztwór benzenowy przemywa sie woda i roztworem sody, az do calkowitego uwolnienia od kwasu, po czym odparowuje sie. 150 czesci otrzymanej pozostalosci i 110 czes¬ ci A3^czterohydrobenzaldehydu rozpuszcza sie w 1000 czesciach objetosciowych czterochlorku wegla. Do roztworu tego wkrapla sie w tem¬ peraturze 30—40° w ciagu 1 godziny mieszani¬ ne 20 czesci czterochlorku cynowego i 50 czesci objetosciowych, czterochlorku wegla. Po po¬ zostawieniu mieszaniny w ciagu 1 dnia w tem¬ peraturze pokojowej, wytrzasa sie ja z 500 czes¬ ciami objetosciowymi okolo 20%-owego lugu sodowego. Warstwe organiczna odciaga sie, su¬ szy nad siarczanem sodowym i odparowuje w prózni, przy czym otrzymuje sie 234 czesci po¬ zostalosci. 200 czesci otrzymanego produktu wprowadza sie w reakcje w roztworze benzenowym, w o- becnosci 35 czesci octanu sodowego z 350 czes¬ ciami 42%-owego kwasu nadoctowego w tem¬ peraturze 29—32°. Po l1/* godzinie zostaje zuzy¬ te 1118 czesci (w przeliczeniu na 100°/oowy) kwasu nadoctowego. Roztwór przemywa sie wo¬ da i soda, az do zaniku kwasnej reakcji, suszy i odparowuje, przy czym otrzymuje sie 146 czesci stalego epoksydu.Przyklad XIII. Próbki otrzymanego we¬ dlug przykladu I cykloalifatycznego poliepo- ksydowego zwiazku (zywica A), próbki cieklej w temperaturze pokojowej zywicy eteru poli- glicydylowego o zawartosci epoksydu okolo 5,3 równowazników epoksydowych na kg otrzyma¬ nej przez reakcje epichlarohydryny z bis-(4- hydroksyfenylo)-dwumetylometanem w obecnos¬ ci alkaliów (zywica C) i próbki mieszanin zy¬ wicy A i C w dwóch róznych stosunkach zmie¬ szania stapia sie z bewodnikiem kwasu ftalo¬ wego, jako czynnikiem utwardzajacym w tem¬ peraturze 120—130°, przy czym stosuje sie w kazdym poszczególnym przypadku na 1 równo¬ waznik grup epoksydowanych zywicy A, zywicy C i mieszanin zywic 0,75 równowaznika grup bezwodnikowych.Mieszaniny te wlewa sie jednakowo do alu- minowych form (40X10X140 mm) w tempera¬ turze okolo 120° i jednakowo utwardza w cia¬ gu 24 godzin w temperaturze 140°.Wytrzymalosci cieplne utwardzonych odle¬ wów sa podane w nastepujacej tablicy: Czesci zywicy A 100 50 25 0 Czesci zywicy C 0 50 75 100 Wytrzymalosc cieplna w/g Martens' a DIN °C 159 146 131 98 Przyklad XIV. Próbki otrzymanego wedlug przykladu II cykloalifatycznego zwiazku poli- epoksydowegio (zywica B) oraz cykloalifatycz¬ nego estru epoksydowego o wzorze 13, („EP201' wytwórni Union Carbide Corp.) o zawartosci epoksydu okolo 6,35 równowazników epoksydo¬ wych na kg (zywica D) stapia sie z bezwodni¬ kiem kwasu ftalowego, jako utwardzaczem, w temperaturze 120—130°, przy czym stasuje sie w kazdym przypadku na 1 równowaznik grup epoksydowych 0,45 lub 0,C5 lub 0,90 równowaz¬ nika grup b^wodnikowych.Mieszaniny, tak jak opisano w przykladzie XIII wlewa sie. do form i jednakowo utwardza w ciagu 24 godzin w temperaturze 140°. Wy¬ trzymalosci cieplne utwardzonych odlewów, pochodzacych z zywicy B i zywicy D sia zesta¬ wione razem w nastepujacej tablicy: Równowazniki bez wodnika kwasu fta lowego na 1 równo waznik grup epo¬ ksydowych 0,45 0,65 0,90 Wytrzymalosc cieplna w/g Martens'a DIN w °C zywica B 184 184 167 zywica D | 71 163 149 Przyklad XV. 28,5 czesci bezwodnika kwa¬ su ftalowego rozpuszcza sie w temperaturze 120—130° w 100 czesciach utworzonej wedlug przykladu I cykloalifatycznej zywicy A. Mie¬ szanina posiada w temperaturze 120° lepkosc mniejsza od 20 cP i po IV* godzinie w tempera¬ turze 120° lepkosc 1500 cP.Jedna czesc mieszaniny wlewa sie do formy aluminowej (40X10X140 mm) i najpierw utwar¬ dza sie w ciagu 24 godzin w temperaturze 140°, a po tym w ciagu 24 godzin w temperaturze — 9 —200°. Otrzymany odlew posiada bardao wysoka wytrzymalosc cieplna (mierzona wedlug Mar¬ tena DIN) wynoszaca 236°.Druga czesc powyzszej mieszaniny wlewa sie na plytki szklane w warstwach o grubosci 1/10 mm i 1 mm i utwardza w ciagu 24 godzin w temperaturze 140°. Otrzymane blony sa odporne na 1 godzinne dzialanie w temperaturze poko¬ jowej 5-n kwasu siarkowego, 5-n lugu sodowe¬ go, wody, acetonu i chlorabenzenu.Przyklad XVI. 100 czesci wytworzonej w spotsób opisany w przykladzie I, cykloalifatycz- nej zywicy poliepoksydowej o zawartosci epo¬ ksydu 7,0 równowazników epoksydowych na kg, miesza sie w temperaturze pokojowej z 7,9 czesciami (próba 1) i z 15,9 czesciami (próba 2) 2,4-dwuhydroksy-3-hydroksymetylopentanu, Ja¬ ko czynnik utwardzajacy w obu próbach stosu¬ je sie 31 czesci (0,3 równowaznika grup bezwod- nikowyeh na 1 grupe epoksydowa) bezwodnika kwasu ftalowego.Bezwodnik kwasu ftalowego rozpuszcza sie, tak jak przykladzie XV. Mieszaniny wlewa sie, tak jak w przykladzie XIII do aluminiowych form i utwardza w ciagu 24 godzin w tempe¬ raturze 140°. Utwardzone odlewy posiadaja na¬ stepujace wlasciwosci: Próba 1 2 Wytrzyma¬ losc na ude¬ rzenie w kg/cm1 6,8 13,5 Wytrzymalosc cieplna w/g MartenVaDIN w °C 179 163 Przyklad XVII. Miesza sie po 14 czesci 2,4-dwuhydroksy-3-hydroksymetylopentanu z 100 czesciami wytworzonej wedlug przykladu I zywicy poliepoksydowej A (próba 1) oraz ze 100 czesciami opisanej w przykladzie XIV zywicy estru epoksydowego D (próba 2) w temperaturze pokojowej.Jako srodek utwardzajacy dodaje sie po 0,7*5 równowaznika bezwodnika kwasu metyloendo- metylencczterohydroftalowe@o na równowaznik grup epoksydowych, w temperaturze pokojo¬ wej. Otrzymane mieszaniny w temperaturze po¬ kojowej wlewa sie i jednakowo utwardza naj¬ pierw w ciagu 16 godzin w temperaturze 100°, a nastepnie w ciagu 24 godzin w temperaturze 160°.Wytrzymalosc na zginanie i wytrzymalosc cieplna utwardzonych odlewów mozna porów¬ nac z nastepujacego zestawienia: Próba 1 2 Wytrzyma¬ losc na zginanie 10,2 9,1 Wytrzymalosc cieplna w/g Martens'a DINw°C 153 1 136 Podobne wlasciwosci otrzymuje sie, gdy w pró¬ bie 1 zamiast 2,4-dwuhydroksy-3-hydroksyme- tylopentanu zastosuje siie, jako utwardzacz 0,5 — 1 czesci tris-(dwumetyloaminiometylo)-fenolu lub zamiast bezwodnika kwasu endometyleno- czterohydroftalowego wytworzona przez stopie¬ nie w temperaturze pokojowej ciekla miesza¬ nine skladajaca sie z 78% bezwodnika kwasu szescianydroftalowego, 13% bezwodnika kwa siu czterohydroftalowego i 9°/o bezwodnika kwasu ftalowego.Przyklad XVIII. 100 czesci utworzonej wedlug przykladu II cykloalifatycznej zywicy epoksydowej B miesza sie z 24,5 czesciami trój- etylenoczteroaminy, jako srodkiem utwardzaja¬ cym, w temperaturze pokojowej.Jedna czesc utwardzalnej mieszaniny, tak jak opisano w przykladzie XVII, wlewa sie do alu¬ miniowych form, podczas gdy druga czesc tej mieszaniny stosuje sie do wytworzenia sklejen.Do tego ostatniego zastosowania skleja sie otrzy¬ mywane pod nazwa „Anticorodal B", odtluszczo¬ ne blachy aluminiowe (170X25X25; zakladka 10 mim).Utwardzanie przeprowadza sie jednakowo naj¬ pierw w ciagu 17 godzin w temperaturze 100°, a po tym w ciagu 24 godzin w temperaturze 160°. Utwardzone odlewy i sklejenia wykazuja nastepujace wlasciwosci: wytrzymalosc na zginanie 11,0 kg/mm2 wytrzymalosc cieplna wedlug Martens^a DIN 111°C wytrzymalosc na rozrywanie i scinanie 1,2 kg/mm2 PL