1—4, 6—8 Wynalazek dotyczy bebna wrebowego. Tego rodzaju beben o powolnym obrocie posiada noze wrebowe, rozmieszczone zazwyczaj na obwodzie w kilku plaszczyznach prostopadlych do jego osi. Na skutek ruchu obrotowego bebna noze te zaglebiaja sie w przeznaczona do skru¬ szenia skale i przy stopniowym przesuwaniu sie bebna do przodu, równolegle do skaly, uprzataja na skutek tego obszar, którego wy¬ sokosc odpowiada srednicy bebna wrebowego, a glebokosc — jego dlugosci.W znanych dotychczas bebnach wrebowych, w kazdej plaszczyznie skrawania, tzn. na jednej linii skrawania na obwodzie bebna sa prze¬ waznie przewidziane liczne i uksztaltowane ja¬ ko noze wrebowe, urzadzenia skrawajace, któ¬ re kolejno jedno za drugim wchodza do pracy.Jajco noze stosuje sie dotychczas czesto takie noze, które sa zamocowane w imaku nozowym, ulozonym prostopadle do kierunku pracy, a na powierzchniach roboczych sa zaopatrzone w ostrza z weglików spiekanych. W celu uzys¬ kania wystarczajacego zamocowania ostrza z we¬ glików spiekanych, kat ostrza noza musi byc duzy. Wynika stad jednakze maly kat natarcia i trzeba bylo stosowac duze moce do przezwy¬ ciezenia sil wystepujacych na ostrzu noza.Kazdy z wiekszej liczby umieszczonych na tej samej linii skrawania nozy, wciska sie nie¬ znacznie w mineral i ten wykrusza sie roz¬ drobniony na male ziarna. Jednakze przy wre¬ bianiu sie, np. w wegiel jest to niepozadane, i jeden z celów niniejszego wynalazku polega na takim uksztaltowaniu bebna wrebowego i noza wrebowego, aby rozrychlany mineral odpadal w wiekszych kawalkach.• 'Dalszym celem-wynalazku jest oBriizenie po¬ trzebnego do napedu bebna wydatku energii, za {ramóCH nadania odpowiedniego ksztaltu no¬ zom wirebowyni oraz odpowiedniego umieszcze¬ nia^ ich na walcu, a ponadto znaczne zwieksze¬ nie glebokosci skrawania przy zmniejszeniu liczby dzialajacych w kazdej linii skrawania nozy, w' danym przypadku az do jednego je¬ dynego noza.Nastepna z kolei cecha wynalazku dotyczy tego, aby za pomoca specjalnego uksztaltowa¬ nia postaci noza zmniejszyc jego zuzywanie sie i przez to zwiekszyc czas jego trwania.Wedlug wynalazku leb nozy wrebowych, w jakie wyposazony jest beben wrebowy, ma co najmniej w przyblizeniu ksztalt czworoscia¬ nu, przy czym jeden wierzcholek czworoscianu tworzy wierzcholek noza, a trzy zbiegajace sie w tym wierzcholku krawedzie czworoscianu tworza krawedzie tnace. Jedna z tych krawe¬ dzi lezy w prostopadlej do osi bebna plaszczy¬ znie symetrii noza i tworzy krawedz przednia lba noza, a dwie pozostale, ulozone symetrycz¬ nie wzgledem niej krawedzie, tworza krawe¬ dzie boczne lba noza. Poczynajac od wierzchol¬ ka noza unosza sie one tylko nieznacznie od powierzchni skrawania, tzn. od utworzonej po przejsciu noza powierzchni mineralu. Do istoty nowego noza nalezy dalej to, ze krawedz prze¬ dnia z dwiema krawedziami bocznymi tworzy kat ostry.Okazalo sie, ze beben wrebowy, pracujacy z tak uksztaltowanymi lbami nozy, moze byc wyposazony w bardzo mala liczbe nozy, daje grube ziarno rozkruszonego mineralu i pracuje przy bardzo malej mocy napedowej.Korzystne jest, aby krawedzie boczne lba noza wrebowego byly wypukle, a ponadto kra¬ wedz przednia lba noza wrebowego moze byc równiez wypukla. Zawarte miedzy krawedzia przednia i kazda z obydwóch krawedzi bocz¬ nych powierzchnie boczne lba noza sa w ro¬ dzaju lemiesza pluga, wklesniete do wewnatrz; to samo moze zachodzic z trójkatna powierz¬ chnia zawarta miedzy krawedziami bocznymi, które, jak to bylo podane wyzej, poczynajac od .wierzcholka tylko nieznacznie unosza sie nad powierzchnia skrawania.. Krawedzie tnace lbów nozy wrebowych sa zaopatrzone w wyjatkowo odporna na zuzy¬ wanie sie powloke. Powloka ta daje sie naj¬ lepiej ukladac za pomoca spawania. Krawedzie tnace moga byc przy tym uksztaltowane w po¬ staci pily.Gdy beben wrebowy porusza sie równolegle od sciany mineralu, np. równolegle do sciany wrebowej, to wskazane jest, aby powstajaca po przejsciu walca wrebowego nowa sciana weglo¬ wa znów byla plaska. Aby to uzyskac, w no¬ wym bebnie wrebowym na najglebiej lezacym wiencu wrebowym sa umieszczone noze, któ¬ rych lby odpowiadaja polowie czworoscianiu, tworzacego wedlug wynalazku podstawowy ksztalt lba noza, przy czym czworoscian po¬ myslany jest jako przeciety w plaszczyznie symetrii, poprowadzonej prostopadle do osi bebna i wymieniona plaszczyzna przebiega w kierunku konca bebna. Jezeli noze pracuja¬ ce w najglebszej czesci wrebienia maja otrzy¬ mac równiez ksztalt takich „polówek czworo¬ scianu", to nie oznacza to woale, ze ich rozmia¬ ry na skutek tego nie powinny byc jednakowe z nozami osadzonymi na innych wiencach wre¬ bowych*, a raczej szerokosc w najglebszej czesci bebna wrebowego pracujacego noza powinna byc taka sama jak innych nozy. Równiez dlu¬ gosc przedniej i bocznych krawedzi powinna pozostac jednakowa, tak ze otrzyma sie inny geometryczny ksztalt dla czworoscianu tworza¬ cego leb noza.Stosowane wedlug wynalazku lby nozy, przy przeciwleglej wierzcholkowi noza powierzchni czworoscianiu, przechodza w trzonek noza; trzo¬ nek ten jest wsuniety i umocowany za pomoca bocznego ramienia w wydrazonym, osadzonym na bebnie wrebowym imaku nozowym. Dla ma¬ lej mocy napedowej bebna wrebowego jest istotne, aby trzonek noza tworzyl z obwodem bebna wrebowego ostry kat, który powinien byc mniejszy niz 45°. W ten sposób uzyskuje sie to, ze trzonek noza ulozony jest mniej wie¬ cej w kierunku dzialania sily wypadkowej, któ¬ ra daja, z jednej strony dzialajaca na ostrze noza sila odpychajaca oraz z drugiej strony w czasie obrotu bebna wrebowego wywierana na nóz glówna sila skrawajaca. Dla nowego no¬ za wynika stad kierunek sily obciazajacej nóz, która tworzy duzy kat, z przeznaczona do skru¬ szenia powierzchnia, co powinno wyjasnic ma¬ le zapotrzebowanie mocy dla nowego urzadze¬ nia. W przeciwienstwie do tego, w dotychczas czesto stosowanych nozach z -ostrzami nakla¬ danymi plytkami z weglików spiekanych, sila obciazajace nóz tworzy bardzo ostry kat z po¬ wierzchnia skrawana.Istota wynalazku zostanie blizej wyjasniona na podstawie rysunków, na których fig. i przed¬ stawia w widoku z góry beben wrebowy wraz z przynaleznym napedem, przy wykonywaniu — 2wykroju w zalegajacym weglu przy odbudowie, fig. 2 — w powiekszonej podzialce widok sa¬ mego bebna wrebowego, widzianego od strony odcietego walu napedowego w kierunku sciany weglowej, fig. 3 — widok pokazanego na fig. 1 urzadzenia, w takiej samej podlzialce jak na fig. 1 i widzianych tak, jak widzial by je obser¬ wator stojacy za bebnem wrebowym i patrzacy w kierunku przesuwania sie bebna wrebowego ku przodowi, fig. 4 — wycinek z powierzchni bebna wrebowego z" widokiem bocznym znaj¬ dujacego sie na nim noza wrebowego, osadzo¬ nego w imaku nozowym, w jeszcze wiekszej podzialce, niz na fig. 2, fig. 5 — perspektywicz¬ ny rysunek pojedynczego noza widziany 'Ukos¬ nie z przodu, fig. 6 — w wiekszej podzialce pio¬ nowy przekrój noza plaszczyzna, zaznaczona na fig. 5, fig. 7 — równiez w powiekszonej podzial¬ ce widok pojedynczego noza od strony powierz¬ chni skrawania, fig. 8 — widok z góry noza wrebowego, fig. 9 — odpowiadajacy fig. 5 — perspektywiczny widok innej postaci wykona¬ nia noza, a fig. 10 — jest perspektywicznym widokiem jeszcze innej postaci wykonania no¬ za, jaki .jest stosowany do wyposazenia bebna wrebowego na linii skrawania lezacej najdalej na bebnie wrebowym.Przy wydobywaniu wegla kamiennego na scianie, na fig. 1—3 liczba 10 oznaczono stara sciane weglowa, w która wcina sie beben wre- bowy 11 w taki sposób, ze po jego przejsciu tylna powierzchnia skrawania 12 tworzy nowa sciane weglowa. Pozostajaca powyzej toru bebna wrebowego warstwa wegla 13 przy rozrychlo- nym weglu oclpada sama albo w innym przypad¬ ku zostaje oderwana w inny sposób. Liczba 14 oznaczono stojak kopalniany, a liczba 15 wste¬ pnie podparte stropnice. Ponizej nich po torze przenosnika scianowego 16 przesuwa sie kadlub 17 bebna wrebowego z silnikiem i przekladnia zebata. Ruch wrebiairki wzdluz sciany odbywa sie za pomoca liny, która pociagnieta jest od jednego konca sciany i biegnie przez trzy krazki i9, umieszczone na kadlubie 17 wrebiarki.Roboczymi organami bebna wrebowego U sa noze wrebowe, w które wyposazona jest walco¬ wa powierzchfiia bebna wrebiarki. Noze wrebo¬ we sa umieszczone w kilku prostopadle do osi bebna lezacych plaszczyznach, przy ozym w kazdej z tych plaszczyzn znajduje sie kolo¬ wa linia skrawania, wzdluz której noze prze¬ nikaja w odbudowywama skale, a w tym przy¬ padku w wegiel. Cecha charakterystyczna ni¬ niejszego wynalazku stanowi to, ze nie tak jak dotychczas, na kazdej linii skrawania lub — jak to mozna równiez powiedziec — na kazdym wiencu skrawajacym nie sa osadzone równo¬ miernie jeden za drugim liczne noze, przy czym, kazdy pojedynczy nóz ma tylko nieznaczna glebokosc skrawania, ale ze liczba nozy jest mniejsza i np., jak to widac na przedstawio¬ nym na fig. 1—3 bebnie wrebowym, na kazdej linii skrawania jest osadzony tylko jeden jedy¬ ny nóz. Nóz ten mozna rozpoznac bez trudnosci na fig. 1 i 3. Jedynie tylko na najglebiej leza¬ cej linii skrawania jest umieszczonych kilka ho¬ zy, aby uzyskac gladka powierzchnie skrawa¬ na i scisle plaska nowa tylna powierzclinie 12 sciany weglowej.Specjalne uksztaltowanie nowego noza zosta¬ nie szczególowiej omówione na podstawie ry¬ sunków uwidocznionych na fig. 4—8. Jak to jest widoczne z fig. 4, na powierzchni bebna wrebo¬ wego 11 osadzony jest wewnatrz wydrazony imiak nozowy. Do niego jest wlozony nóz i to za pomoca z boku trzonka noza 21 wystajacego ramienia 22, które zaopatrzone jest w otwór do przesuniecia przezen kolka przechodzacego rów¬ niez przez imak nozowy 20.Osadzony z przodu trzonka wlasciwy nóz ma ksztalt czworoscianu, przy czym jeden wierz¬ cholek czworoscianu tworzy wierzcholek 23 no¬ za. Z tego wierzcholka, jako trzy; krawedzie czworoscianu wychodza: przedeoys^^itfeim.pr^ce- dnia krawedz tnaca 24, a nastanie obydwie boczne krawedzie 25 noza i prowadza wszystkie do podstawy czworoscianu, do której od tylu przylega trzonek noza 21. Krawedz prcaednia 24 z obydwiema krawedziami bocznymi jtworzy po jednej powierzchni bocznej 26. Te boczne po¬ wierzchnie sa wklesle do wewnatrz i w ten spo¬ sób przednia czesc noza staje sie podobna do ksztaltu lemiesza pluga.Równiez trójkatna powierzchnia 27, która jes* ograniczona przez obydwie krawedzie boczne 25 i która przy skrawaniu, poczynajac od wierz¬ cholka 23, tylko niewiele unosi sie od skrawa¬ nej powierzchni 28, jest wklesla do wewnatrz.Krawedzie tnace 24 i 25 sa powleczone ^odBorna na scieranie powloka, która naklada sia za po¬ moca spawania.Na podstawie fig. 4 nalezy spróbowac uzys¬ kac obraz rozkladu sil, jakie wystepuja gdy nóz wciska sie w wegiel i odkrawa go od zale¬ gajacej powierzchni 29, wzdluz powierzchni skrawania 28.Mniej wiecej prostopadle do powierzchni skra¬ wania 28 dziala na nóz sila odpychajaca, której nóz musi przeciwstawic równa co do wielkosci i kierunku sile reakcji Pv która na fig. 4 eona- - 3 —czona zostala strzalka. Glówna sila skrawania noza, która dziala mniej wiecej w kierunku stycznej poprowadzonej przez wierzcholek noza do powierzchni skrawania 28, jest oznaczona strzalka P2. Z obydwóch tych sil P± i P2 otrzy¬ muje sie jako wypadkowa sile R, która musi wywierac nóz. Dalsza ceche charakterystyczna wynalazku stanowi to, ze os trzonka noza prze¬ biega mniej wiecej w kierunku dzialania tej wypadkowej sily R. Poniewaz przewaznie sila Pt jest wieksza niz sila Pi, wiec zazwyczaj wy¬ padkowa R tworzy kat ostry, mniejszy od 45°, z powierzchnia skrawania 28, która przebiega równolegle do powierzchni bebna wrebowego 11.A zatem mozna byc w pewnym stopniu pewnym, ze kierunek trzonka noza i kierunek sily wy¬ padkowej nie beda zbyt daleko od siebie od¬ biegac, jezeli kat, jaki tworzy trzonek noza 21 z obwodem bebna wybierze sie mniejszy niz 45°.Uksztaltowanie trzonka noza jako czworoscia¬ nu z najkorzystniej wypuklymi trzema krawe- dzdiami tnacymi, a mianowicie z przednia kra¬ wedzia 24 i bocznymi krawedziami 25, wraz z kierunkiem pracy noza w skale, który wyra¬ za sie wywieraniem sily skrawania mniej wie¬ cej w kierunku wyznaczonym przez strzalke R, prowadzi do dwóch niespodziewanych i bardzo cennych wyników: po pierwsze zuzywanie sie narzedzia roboczego staje sie wyjatkowo male, a po wtóre beben wrebowy przy kruszeniu ska¬ ly pobiera bardzo mala moc.Obydwie te cechy maja wyjatkowe znaczenie dla 'praktycznej pracy bebna wrebowego. Noze wrebowe moga tygodniami pracowac bez przer¬ wy, zanim na skutek zbyt duzego zuzycia ko¬ nieczna stanie siie ich wymiana, natomiast przy czesto dotychczas stosowanych w ruchu, wspomnianych juz nozach z nakladanymi ostrzami z weglików spiekanych, w których dzialanie saily jest prawie prostopadle do trzon¬ ka noza i wywoluje w nich naprezenia gnace, czesto trzeba juz po dwóch godzinach wymie¬ nic nóz i nakladac nowa glowice nozowa z no¬ wymi ostrzami z weglików spiekanych. Obnize¬ nie wymaganej do napedu bebna wrebowego mocy odgrywa wyjatkowo duza role w kopal¬ niach podziemnych, gdyz obnizenie mocy odbi¬ ja sie na zmniejszeniu calkowitego ciezaru wre¬ biarki, ale przede wszystkim w tego rodzaju ko- paLniiach, w których naped moze odbywac sie tylko za pomoca sprezonego powietrza, kazde obnizenie mocy wrebiarki oznacza ogromne za¬ oszczedzenie sprezonego powietrza, które uzys¬ kuje sie, jak wiadomo, przy bardzo niskiej sprawnosci.Ze wzgedu na korzystniejsze warunki, przy których dziala sila skrawajaca noza, daje sie równiez latwiej uzyskac grubszy wiór i na skutek tego mozna bylo liczbe dzialajacych na jednej linii skrawania nozy zmniejszyc az do jednej sztuki. Wynika z tego, ze skala jest od¬ rywana przez nóz w wiekszych kawalkach, jak to na fig. 4 zostalo pokazane na odrywanym przez nóz kawalku 30. Przy eksploatowaniu wrebiarka wegla, odpada on duzymi kawalka¬ mi, na skutek czego po pierwsze wywiazuje sie mala ilosc pylu, a po wtóre o wiele wiecej wegla odrywa sie w kawalkach, co prowadzi do bardziej oplacalnej eksploatacji kopalni.Na fig. 9 jest przedstawiony nóz, w którym zarówno przednia krawedz tnaca 24 jak i oby¬ dwie boczne krawedzie, tnace 25 uksztaltowane sa w rodzaju pily.Fig. 10 przedstawia nóz 31, jaki stosowany jest w najglebszej czesci walca wrebowego (po¬ równaj fig. 1 i 3). W porównaniu z równobocz¬ nym czworoscianem innych nozy, wierzcholek tego noza posiada przy tym ksztalt polówki czworoscianu, tzn. kat jaki tworza zewnetrzne boczne powierzchnie noza z powierzchnia pod¬ stawy, jest mnaej wiecej katem prostym. Kat pomiedzy krawedzia przednia 24 i pozostalymi krawedziami bocznymi 25, jest mniejszy niz przy pozostalych nozach. Przedstawiony na fig. 10 nóz daje mozliwie plaska powierzchnie skra¬ wana dla przodu 12 nowej sciany weglowej. PL