Opublikowano dnia 4 lutego 1961 r« POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 43676 Glówny Instytut Górnictwa *).Katowice, Polska KI. 5 c, 10/10 5c pjiSb Zawór rabujacy do kopalnianych stojaków hydraulicznych Patent trwa od dnia 2 maja 1959 r.Do podpierania stropów w górnictwie stosuje sie zwykle stojaki drewniane, metalowe zwykle lub coraz czesciej stojaki hydrauliczne.Przy wyjmowaniu stojaków hydraulicznych z górniczych wyrobisk zawalowych, duze zna¬ czenie ma sprawne dzialanie zaworu rabujace¬ go, za pomoca którego olej sprezony w komo¬ rze, znajdujacej sie w dolnej cylindrycznej cze¬ sci stojaka, powinien szybko przedostac sie do odpowiedniego zbiornika, znajdujacego sie w górnej wysuwnej czesci. Im szybciej przy ra¬ bowaniu opadnie wysuwna czesc stojaka, tym wieksza jest pewnosc, ze latwo odzyska sie sto¬ jak. Przy powolnym opadaniu, obnizajacy sie strop ciagle naciska na stojak, wskutek czego, zazwyczaj nie mozna go wydobyc lub wydoby¬ wa sie go z wielka trudnoscia. Równiez od kon¬ strukcji zaworu zalezy jego szczelnosc, majaca zasadnicze znaczenie dla utrzymania przez dlugi czas cisnienia oleju w stojaku pod naporem górotworu.•) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest mgr inz. Jan Gwiazda.Dotychczas znane zawory w stojakach hy* draulicznych nie spelnialy powyzszych koniecz¬ nych wymagan, a to w praktyce górniczej stwa¬ rzalo wiele trudnosci i powodowalo niejedno-; krotnie duze straty.Konstrukcja znanych zaworów polegala na zastosowaniu klasycznego grzybka, którego po¬ wierzchnia czolowa, zaopatrzona w uszczelke nylonowa, musiala bardzo silnie przylegac do czolowej powierzchni wystepu cylindra, by za¬ pewnic wymagana szczelnosc przy zamknietym zaworze. Duza sile docisku grzybka uzyskiwano przez zastosowanie odpowiednio wiekszej po¬ wierzchni czolowej korka odciazajacego. Te du¬ za sile dociskania oraz sile sprezyny powrotnej musiano pokonywac przy rabowaniu stojaka, z tego wzgledu otwieranie zaworu bylo trud* ne i uciazliwe. Inna wada znanych zaworów, wynikajaca z zastosowania grzybka, byla takze ograniczona mozliwosc szybkiego przeplywu o- leju z komory do cylindra, co uniemozliwialo niejednokrotnie przy rabowaniu odzyskiwanie kosztownego stojaka. Dalsza wada byly czeste uszkodzeiiia nylonowej uszczelki przy otwiera-•niu zaworu, a to" przez bezposrednie uderzanie silnego strumienia przeplywajacego oleju o po¬ wierzchnie czolowa grzyb&a. Uszkodzenia te doprowadzaly do nieszczelnosci zaworu, co uniemozliwialo dalsze korzystanie ze stojaka.Wysoki koszt i trudnosci wykonania nowych uszczelek oraz trudnosci ich wymiany w -wa¬ runkach dolowych powodowaly, - ze istniejace w kopalniach stojaki hydrauliczne byly malo wykorzystywane.Wszystkie te niedogodnosci i wady usuwa za¬ wór rabujacy wedlug wynalazku, który polega na zastosowaniu tloczka, zaopatrzonego na ob¬ wodzie w uszczelke o przekroju kolowym, za¬ miast dotychczas stosowanego grzybka z uszczel¬ ka umieszczona na jego czolowej powierzchni.Pozwolilo to na odmienne uksztaltowanie wne¬ trza cylindra, w celu uzyskania lepszych wa¬ runków przeplywu oleju przy rabowaniu stoja¬ ka oraz na zrównanie czolowej powierzchni kor¬ ka odciazajacego z powierzchnia czola tloczka.Dzieki temu otwieranie zaworu nie przedsta¬ wia zadnej trudnosci, gdyz mozna go otworzyc bez wysilku, za pomoca krzywki, sila jednej reki, pokonujac tylko napiecie sprezyny po¬ wrotnej. Prawie dwukrotne zwiekszenie prze¬ kroju przeplywu oleju pozwala na szybkie o- puszczanie wysuwanej czesci sito jaka przy rabo¬ waniu, zas takie umieszczenie uszczelki zabez¬ piecza ja przed szybkim uszkodzeniem.Na rysunku fig. 1 przedstawia schematycznie hydrauliczny stojak kopalniany, fig. 2— w prze¬ kroju osiowym zamkniety zawór, fig. 3 — po¬ przeczny przekrój tego zaworu plaszczyzna oznaczona linia A—A na fig. 2, fig; 4 — szcze- glól B otwartego zaworu, fig. 5 — przekrój osio¬ wy odmiany zaworu wedlug fig. 2, a fig. 6 — szczegól C otwartego zaworu wedlug fig. 5.Przedstawiony na fig. 1 stojak hydrauliczny sklada sie z czesci dolnej 1, z czesci wysuwa¬ nej 2 z glowica 3, zaworem rabujacym 4, zbior¬ nikiem oleju 5, przewodem 6 i zaworem 7. Za¬ wór rabujacy 4 obejmuje cylinder 9, który ma dwie srednice di i d2 (fig. 2), oddzielone od siebie scianka 10 z wycieciami 11; o która opie¬ ra sie czolo tloczka 12 — gdy zawór jest zam¬ kniety. Tloczek 12 zaworu, z uszczelka 13 o przekroju kolowym, umieszczona w rowku 14, stanowi jedna calosc z trzpieniem 15 i przesu¬ wa sie w tulejce 16, w której znajduje sie spre¬ zyna 17, powodujaca zamkniecie zaworu, — gdy krzywka rabujaca 18 znajduje sie w polo¬ zeniu pokazanym na fig. 2. Na nagwintowanym koncu trzpienia 15 wkrecony jest korek odcia¬ zajacy 19 z uszczelka 20.,W srodkowej czesci cylindra, pomiedzy tlocz¬ kiem 12 a korkiem odciazajacym 19, znajduje sie komora cisnieniowa 21 zaworu, polaczona za pomoca rury 6 z komora cisnieniowa 8 sto¬ jaka. Natomiast w lewej czesci cylindra, tam gdzie cylinder- zaworu posiada wieksza sredni¬ ce, znajduje sie komora bezcisnieniowa 22, po* laczona rurka 23 ze zbiornikiem oleju 5 wy¬ suwanej czesci stojaka. Przy zamknietym za¬ worze (fig. 2), gdy stojak przenosi duzy nacisk górotworu, cisnienie oleju panujace w komorze 21 daje jednakowy nacisk na powierzchnie tloczka 12 z jednej strony i na powierzchnie korka odciazajacego 19 z drugiej strony. Dzieki temu nie nastepuje przesuwanie sie tloczka w jedna lub druga strone, natomiast, pomimo duzego cisnienia panujacego w komorze 21, mozna za pomoca krzywki 18 latwo przesunac tloczek do czesci cylindra o srednicy -di, to jest do polozenia przedstawionego na fig. 4.Odmiana opisanego wyzej zaworu, przedsta¬ wiona na fig. 5 i 6, usuwa scianke dzialowa cylindra oraz zmienia usytuowanie komór: cis¬ nieniowej i bezcisnieniowej. Zamiast scianki dzialowej umieszczonej wewnatrz cylindra 9, utworzono scianke zewnetrzna 24, która zabez¬ piecza korek 19 przed wysunieciem sie pod dzialaniem sprezyny 17. Komora bezcisnienio¬ wa 22 wraz z przewodem rurowym 23 umie¬ szczona jest w czesci cylindra o mniejszej sred¬ nicy (d2),. a komora wysokiego cisnienia 21 — odwrotnie — w czesci cylindra o wiekszej sred¬ nicy (o\). Przy otwieraniu zaworu tej konstruk¬ cji, uszczelka 13 o przekroju kolowym tloczka 12 zostaje przesuwana do komory wysokiego cisnienia 21, natomiast w zaworze wedlug fig. 2 i 3, byla ona przesuwana do komory bezcis¬ nieniowej 22. Na skutek tego, uszczelka jest mniej narazona na gwaltowne uderzenie prze¬ plywajacej cieczy i dzieki temu jej trwalosc jest znacznie dluzsza. PL