Opublikowana dnia 17 wrzesni* 1960 r.? (BIBLIOTEK Al •4 I U rzedu Patentowego! Wiej BzticzpspriJtBl WliJ POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 43487 KI. 30 a, 4/06 Skarb Panstwa (Ministerstwo Zdrowia) #) Warszawa, Polska Przyrzqd do przestrzennych pomiarów ciala czlowieka w pozycji wyprostowanej Patent trwa od dnia 5 wrzesnia 1958 r.Przyrzad do przestrzennych pomiarów ciala czlowieka w pozycji wyprostowanej, nazwany dla odróznienia od podobnych istniejacych urza¬ dzen antropostereometrem, sluzy do dokony¬ wania szczególowych pomiarów ciala czlowieka (zywego), dla wszystkich dziedzin nauki i zy¬ cia praktycznego, które korzystaja z badan antropobiometrycznych jak: antropologia, hi¬ giena ogólna i szkolna, pediatria, przemysl odziezowy, przemysl bielizniarski, przemysl me¬ blowy, przemysl maszynowy itp.Polskie pismiennictwo fachowe podaje opisy dwóch przyrzadów przeznaczonych do dokony¬ wania przestrzennych pomiarów ciala czlowie¬ ka w pozycji stojacej. Sa to: „sferometr antro¬ pologiczny" Godyckiego oraz ,,sfer©dc^rsimetr', Wolanskiego.Sferometr antropologiczny .(Godycki M.. „Za- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest mgr inz. Ryszard Jachowicz. rys antropometrii", Warszawa, 1956) umozliwia okreslenie polozenia w przestrzeni dowolnych punktów ciala badanego osobnika. Zasadnicza wada sferometru jest to, ze kazdy punkt ba¬ dany zostaje okreslony przy pomocy wysokosci, odleglosci od pionowej osi przyrzadu i stopnia katowego. Wprowadzenie jako jednego z para¬ metrów stopnia katowego powoduje, ze dane pomiarowe uzyskane za pomoca sferometru antropologicznego nie daja przejrzystego obrazu przestrzennego rozmieszcenia pomierzonych punktów. W dodatku przy pomocy tych uzys¬ kanych danych liczbowych nie mozna w prosty i czytelny sposób odwzorowac graficznie polo¬ zenie badanych punktów w przestrzeni. Dane pomiarowe uzyskane przy uzyciu sferometru mozna odwzorcowac jedynie za pomoca rzutów na powierzchnie walca, zamiast najbardziej dogodnego — jak to sie powszechiniie stosuje w technice (mechanika, budownictwo) — rzu¬ towania na trzy plaszczyzny prostopadle* dosiebie. W-rezultacie dane pomiarowe otrzymy¬ wane za pomoca sferometru antropologicznego sa niedogodne do praktycznego wykorzystania, np. do analizy porównawczej ksztaltu ciala du¬ zej liczby badanych osobników (proporcje btL- dowy, postawa itp.).Sferodorsimetr (Wolanski N.: Zeszyty Nau¬ kowe U. J., Zoologia, 1, 241, 1957; Zeszyty Nau¬ kowe U. J., Zoologia, 2, 57, 1957) okresla prze¬ strzenne polozenie badanych punktów ciala .za pomoca trzech wspólrzednych prostopadlych do siebie. Przyrzad ten jednak jest przeznaczony w zasadzie tylko do pomiaru krzywizn kre¬ goslupa, w zwiazku z czym pozwala na doko¬ nywanie pomiarów na wysokosci tulowia bada¬ nego osobnika. Poza tym sferodorsimetr nie daje moznosci okreslania polozenia przestrzen¬ nego grupy punktów antrc^pometrycznych, któ- . rych czesc znajduje sie na przedniej, czesc zas na tylnej powierzchni ciala badanego osobnika, ustawionego w niezmiennej pozycji. Ogranicza tó bardzo powaznie mozliwosc wykorzystywania sferodorsimetru do badania calkowitej budowy ciala oraz postawy czlowieka.Antropostereometr umozliwia okreslanie po¬ lozenia przestrzennego dowolnych punktów an¬ tropometrycznych na calej wysokosci ciala (od szczytu sklepienia czaszki do stóp) i to polo¬ zonych zarówno na przedniej, jak i na tylnej powierzchni ciala — bez zmiany pozycji bada¬ nego osobnika. Polozenie kazdego z badanych punktów zostaje okreslone za pomoca trzech wspólrzednych (wysokosc, szerokosc, glebokosc), prostopadlych do trzech umownych plaszczyzn: 1) „plaszczyzna podstawy" tj. plaszczyzna po¬ zioma, na której stoi badany, 2) „plaszczyzna osiowa" tj. plaszczyzna pionowa przechodzaca pomiedzy stopami badanego, ustawionego w po¬ zycji stojacej wyprostowanej, 3) „plaszczyzna tylna" tj. plaszczyzna pionowa styczna do piet badanego osobnika, a jednoczesnie prostopadla do poprzednio wymienionej „plaszczyzny osio¬ wej".Na rysunkach pokazane sa przyklady wyko¬ nania antropostereometru w dwóch odmianach: model I — z dwoma ramionami pomiarowymi, model II — z rama pomiarowa.Figury 1 — 4 przedstawiaja antropostereometr (model I) z dwoma ramionami pomiarowymi, przy czym fig. 1 przedstawia widok z boku, fig. 2 — widok z przodu, fig. 3 — Widok z góry (z usunieciem, dla wiekszej czytelnosci rysunku, tzw. przytrzymywacza), a fig. 4 *— widok per¬ spektywiczny.Figury 5 — 8 przedstawiaja antropostereometr (model II) z rama pomiarowa, przy czym fig. 5 przedstawia widok z boku, fig. 6 — widok z przodu, fig. 7 — widok z góry (bez przytrzy¬ mywacza), a fig. 8 — widok perspektwiczny.Zasady konstrukcji antropostereometru (mo¬ del I) z dwoma .ramionami pomiarowymi sa na¬ stepujace (fig. 1 — 4). Podstawa przyrzadu a spoczywa na trzech srubach nastawczych L, sluzacych do scisle pionowego ustawienia przy¬ rzadu, za pomoca dwóch prostopadlych do sie¬ bie poziomnic c. Na podstawie przyrzadu osa¬ dzona jest podstawa d pod stopy badanego, scisle ustalajaca polozenie stóp. Podstawa pod stopy badanego jest stosunkowo wysoka, a to dla wygody mierzacego, któremu nalezy oszcze¬ dzic zbednego schylenia sie. W przypadku mie¬ rzenia malych dzieci jest mozliwe dodatkowe uniesienie w góre calego przyrzadu za pomoca calkowitego wkrecenia srub nastawczych b. Po kazdej z dwu szyn pionowych e przesuwa sie poziome ramie pomiarowe /, osadzone w pro¬ wadnicy g zaopatrzonej w okienko do odczy¬ tywania wymiarów podzialki wysokosciowej na szynie pionowej. Kazde ramie pomiarowe jest zaopatrzone w iglice pomiarowa h, której ostrze jest zakonczone mala kulka. Iglica jest pola¬ czona przesuwnie z ramieniem pomiarowym / za pomoca prowadnicy i. Prowadnica ta umozli¬ wia zarówno przesuwanie iglicy wzdluz ramie¬ nia pomiarowego (w lewo i w prawo w stosun¬ ku do „plaszczyzny osiowej"), jak równiez prze¬ suwanie iglicy wzdluz wlasnej osi. Zarówno ra¬ mie poziome / jak i iglica pomiarowa h sa zaopatrzone w podzialke centymetrowa. Wspól¬ rzedne wysokosciowe odczytuje sie na podzialce centymetrowej szyn pionowych e, wspólrzedne „szerokosciowe" — na poziomych ramionach pomiarowych /, zas wspólrzedne „glebokoscio¬ we" —bezposrednio na iglicach pomiarowych h.Do ograniczenia ruchów glowy i tulowia ba¬ danego osobnika sluzy przytrzymywacz zlozony z dwóch ramion poziomych j, polaczonych z podwójna prowadnica te. Podwójna prowad¬ nica te jest z obu stron zaopatrzona w sruby zaciskowe, pozwalajace na unieruchomienie przytrzymywacza na dowolnej wysoikosci, dzie¬ ki dociskowi srub do szyn pionowych e. Oba ramiona poziome przytrzymywacza j sa w „plaszczyznie osiowej" polaczone pozioma listwa wzrostowa n, która po opuszczeniu do zetkniecia -z najwyzszym punktem sklepienia czaszki badanego osobnika, pozwala odczytac jego wzrost na^ szynach pionowych e. Do ra¬ mion poziomych ; przytrzymywacza sa urno- — 2 —cowtee: ramka przednia l przytrzymywacza i ramka tylna m. Po ramce przedniej L prze¬ suwa sie uchwyt pod broda o. Do ramki tyl¬ nej m sa umocowane, z umozliwieniem zarów¬ no przesuwania jak i pewnego ruchu obroto¬ wego, ramiona uchwytu tylnego p. Przez dolne konce tych ramion przechodzi pcet poziomy r.Na precie- tym osadza sie symetrycznie dwie nasady uchwytu tylnego s. Nasady te sa wy¬ mienne, róznego rodzaju, stosowane zaleznie od potrzeby: dociskajace plecy badanego (unie¬ mozliwiajace odchylanie tulowia ku tylowi), przytrzymujace ramiona badanego, przytrzymu¬ jace klatke piersiowa badanego.Zasady konstrukcji antropostereometru (mo¬ del II) z rama pomdarowav (fig. 5 — 8) sa na¬ stepujace. Podobnie jak w modelu I podstawa przyrzadu a spoczywa na trzech srubach na- stawczych b, sluzacych do scisle pianowego ustawienia przyrzadu za pomoca dwóch pro¬ stopadlych do siebie poziomnic c. Na podstawie przyrzadu osadzona jest podstawa pod stopy badanego d scisle ustalajaca polozenie stóp.Po rurowej kolumnie pionowej t przesuwa sie rama pomiarowa v, której ciezar jest zrówno¬ wazony przeciwwaga umieszczona wewnatrz kolumny na lince x przerzuconej przez blo¬ czek y u saczytu kolumny. Rama pomiarowa jest zabezpieczona przed obrotem dokola osi kolumny t za pomoca dwóch sprezynujacych dociskaczy krazkowych w, stykajacych sie ze slupkami pomiarowymi u. Po ramieniu przed¬ nim i ramieniu tylnym ramy pomiarowej v przesuwaja sie prowadnice i iglic. Iglice po¬ miarowe h mozna równiez przesuwac w pro¬ wadnicach wzdluz wlasnej osi. Wspólrzedne wysokosciowe odczytuje sie na podzialce cen¬ tymetrowej slupków pomiarowych u, wspól¬ rzedne „szerokosciowe" — na podluznych ra¬ mionach ramy pomiarowej v, zas wspólrzedne „glebokosciowe" — bezposrednio na iglicach pomiarowych h. Konstrukcja przytrzymywa¬ cza (;„ l, m, n, o, p, r, s),jest identyczna jak w modelu I, z ta jedynie róznica, ze ramiona poziome j przytrzymywacza sa umocowane do lawy poziomej, zaopatrzonej w tuleje z osa¬ dzona przesuwnie na kolumnie t. Tuleja z jest zaopatrzona w obrecz i srube dociskowa, co umozliwia unieruchomienie przytrzymywacza na dowolnej wysokosci. Dwa dociskacze w, identyczne jak dociskacze ramy pomiarowej, uniemozliwiaja obrót przytrzymywacza dokola osi kolumny aparatu. Strzalki przy dociska- czach przytrzymywacza pokazuja na slupkach pomiarowych u wysokosc polozenia dolnej plasz- ezyizngr listwyw*ro*tow*ei *» <» jesi potoebne do okreslania wzrostu badanego osotoika.Podzialki wymiarowe antropoatfrfm^lru, za¬ równo w modelu I jak i w modelu H, sa; wy- akalowane w stosunku do trzech omówionych poprzednio plaszczyzn: „plassezyzny podstawy", „plaszczyzny osiowej" i „plaszczyzny tylnej".Badany osobnik staje na podstawie pod sto¬ py 4 której górna pozioma plaszczyzna posiada ksztalt obrysu zestawionych stóp* Dwie wysta¬ jace, prostopadle do siebie plaszczyzny (z bla¬ chy lub podobnego materialu), scisle oznaczaja polozenie piet badanego oraz reguluja prawidlo¬ we osiowe ustawienie stóp.Badany osobnik znajduje sie pomiedzy ra¬ mionami pomiarowymi / antropostereometru (model I), afoó „wewnatrz** ramy pomiarowej v antropostereometru (model II). Jedno z ramion pomiarowych (lub ramion podluznych ramy po¬ miarowej) lacznie z odpowiednia iglica pomia¬ rowa h sluzy dla okreslania polozenia prze¬ strzennego punktów antropometrycznych przed¬ niej powierzchni ciala, drugie zas ramie wraz ze swa iglica pomiarowa jest przeznaczone dla pomiarów tylnej powierzchni ciala.Do okreslenia polozenia badanego punktu w przestrzeni przesuwa sie ramie pomiarowe / lub rame pomiarowa v na odpowiednia wy¬ sokosc. Nastepnie iglice pomiarowa h przesuwa sie w ten sposoby aby zakonczone malenka kulka ostrze iglicy dotknelo badanego punktu ciala. Na podzialce pionowej tj. na szynie pio¬ nowej e, badz na slupku pomiarowym u, odczy¬ tuje sie wysokosc badanego punktu; na ra¬ mieniu poziomym /, badz v, — „szerokosc" polozenia badanego punktu, zas na podzialce iglicy pomiarowej h,— „glebokosc" tego punktu.Majac ustalona wartosc wspofrzetoych dla kazdego z badanych punktowi mozna je od- wzorcowac graficznie w dowolnej podzialce w trzech rzutach. Sa to rzuty na trzy plasz¬ czyzny prostopadle do siebie, odpowiadajace „plaszczyznie podstawy", „plaszczyznie osiowej" i „plaszczyznie tylnej". Odtwarzajac w ten sposób graficznie szereg punktów pomiarowych, mozna wykreslic rzuty prostokatne wszystkich charakterystycznych linii oiala badanego osob¬ nika, jak linia ramion, linia wyrostków kol¬ czystych kregoslupa, linia konczyn dolnych itp.Scisle okreslenie polozenia charakterystycz¬ nych punktów ciala w przestrzeni za pomoca wspólrzednych liczbowych oraz ewentualne ich odwzorcowanie graficzne za pomoca rzutów prostokatnych daje mozliwosc dogodnej analizy — 3 —porównawczej materialu pomiarowego, doty¬ czacego duzej grupy badanych osobników lub obrazujacego rozwój tego samego osobnika na przestrzeni lat. W szczególnosci, dokonujac sy¬ stematycznie pomiaru osobników objetych pro¬ filaktyczna opieka zdrowotna ((mlodziez szkolna, sportowcy, wojskowi, mlodociani pracownicy zakladów przemyslowych itp.), mozna uzyskac scisle udokumentowanie zmian budowy i po¬ stawy ciala u poszczególnych osobników.W wypadku pomierzenia duzej liczby punk¬ tów antropometrycznych, mozna na podstawie karty badan lub wykreslonych rzutów prosto¬ katnych odtworzyc przestrzennie ksztalty ciala zbadanego osobnika, a w razie potrzeby wy¬ konac model plastyczny odtwarzajacy budowe ciala tego czlowieka. Mozna wykonac tez mo¬ del przecietnej budowy ciala okreslonej grupy ludzi, np. dla potrzeb przemyslu odziezowego.Byc moze podobne zastosowanie znajda po¬ miary ciala ludzkiego w kryminologii i medy¬ cynie sadowej. PL