PL43273B1 - - Google Patents

Description

Wynalazek dotyczy urzadzenia z wybiera¬ kiem preselekcyjnym do zmiany biegów, za pomoca którego przed zmiaiia biegu urzadze¬ nia przelaczajace zostaja nastawiane w poloze¬ nie gotowe do zmiany, po czym w czasie sa¬ mego procesu przelaczania bezposrednio uru¬ chamiaja widelki zalaczajace biegi.Znane jest urzadzenie z wybierakiem prese¬ lekcyjnym do zmiany biegów, w którym sto¬ suje sie zespól plaskich jarzm o ruchu posu¬ wistym z odpowiednio uksztaltowanymi wycie¬ ciami, za pomoca których zostaja uruchamiane widelki przelaczajace. W takiej konstrukcji do zalaczania kazdego biegu wraz z biegiem jalo¬ wym wymaga sie specjalnego jarzma, i w ten sposób na przyklad dla skrzynki z czteroma przelozeniami trzeba piec jarzm. Kazde jarzmo musi miec wlasna prowadnice i musi byc osob¬ no uruchamiane. Takie urzadzenie jest bardzo skomplikowane i sklada sie z duzej liczby elementów.Znane jest nastepnie urzadzenie zmiany bie¬ gów, w którym stosuje sie dwa lub kilka jarzm przelaczajacych, z których kazde porusza jedne widelki zalaczajace i które ustawiane sa w od¬ powiednie polozenie zalaczania za pomoca jarz¬ ma wybierakowego. Urzadzenie to jest rów¬ niez skomplikowane i wymaga oprócz jarzm przelaczajacych specjalnego jarzma wybierako¬ wego.Dalej znana jest konstrukcja urzadzenia przelaczajacego, w którym stosuje sie jarzmo wybierakowe, które osadzone jest na walku przelaczajacym, z którym moze sie obracac i na którym jest przesuwane osiowo za po¬ moca wybieraka prese^kcyjnego. Jarzmo to za pomoca wyciec, które prowadzone sa prostopa¬ dle na osi 'walka przelaczajacego, uruchamia jed¬ noczesnie liczne widelki przelaczajace. Os wal¬ ka przelaczajacego jest zawsze osia walca, któ- ^rego oslona tworzy jarzmo. Urzadzenie takie jest wprawdzie proste, ale ma wady, które polegaja na tym, ze jarzmo ma znaczna dlugosc i do osiowego przesuwania go potrzeba duzomiejsca. Z tych wzgledów nie moze byc ono wbudjowane do skrzynek biegów znormalizowa¬ nych wymiarów i nadaje sie raczej do umiesz¬ czania poza skrzynka biegów. Na skutek tego zwiekszaja sie jednakze koszty wykonania, zwlaszcza gdy cale urzadzenie musi byc umie¬ szczone w obudowie, dolaczonej do "skrzynki biegów.Dalsze 'znane konstrukcje urzadzen przela¬ czajacych z wybierakiem preselekcyjnym sa bardziej skomplikowane, zwlaszcza przez to, ze uruchamianie widelek przelaczajacych od¬ bywa sie za pomoca skomplikowanych mecha¬ nizmów.Wynalazek daje rozwiazanie konstrukcyjne urzadzenia przelaczajacego z wybierakiem pre¬ selekcyjnym, które nadaje sie do zastosowania w skrzynkach biegów znormalizowanych wy¬ miarów, a zwlaszcza w skrzynkach biegów malych pojazdów, w których konieczne sa male wymiary, maly ciezar i prostota konstrukcji.Zgodne z wynalazkiem urzadzenie przelacza¬ jace ma jarzmo lub jarzma w postaci oslony badz walka, badz wielobocznego graniastoslupa, badz ewentualnie segmentów obudowy tych bryl. Wyciecia, za pomoca których uruchamia sie widelki przelaczajace sa prowadzone w kie¬ runku osi walka lub graniastoslupa. którego obudowa lub segment takowej tworza jarzmo przelaczajace. Dzieki temu uzyskano male wy¬ miary jarzma przelaczajacego i calego urza¬ dzenia. Jarzmo lub jarzma przelaczajace sa umieszczone na plycie nosnej, która osadzona jest na walku, z którym obraca sie ona^ za pomoca wybieraka preselekcyjnego i na któ¬ rym lub z którym moze sie ona przesuwac osio¬ wo. Zgodne z wynalazkiem urzadzenie przelacza¬ jace ma badz tylko jedno jedyne jarzmo dla kilku widelek, badz kilka jarzm do uruchamiania tylko jednych widelek przelaczajacych. Jarzma przelaczajace sa wówczas umieszczone na wspólnym walku i sa razem uruchamiane za¬ równo przez wybierak wstepny jak i przez mechanizm uruchamiajacy, na przyklad przez walek przelaczajacy z dzwignia.Zalety konstrukcji wedlug wynalazku, tzn. prostota i male rozmiary umozliwiaja wbudo¬ wanie urzadzenia do biezaco stosowanych skrzynek biegów. Zwlaszcza wykonanie z kil¬ koma jarzmami, z których kazde porusza jedne widelki przelaczajace, odznacza sie ma¬ lymi rozmiarami i moze byc stosowane z po¬ zytkiem do biezaco stosowanych skrzynek bie¬ gów dwukolowych pojazdów maclianicznyeh, gdyz tu wymagania malych wymiarów i malego ciezaru sa wyjatkowo wazne.Przyklad wedlug wynalazku jest przedsta¬ wiony na rysunkach, na których fig 1 jest pionowym przekrojem skrzynki biegów z urza¬ dzeniem przelaczajacym i z jarzmem przela¬ czajacym, które uruchamia jednoczesnie dwoje widelek i moze przesuwac sie osiowo na walku, fig. 2 — poziomy przekrój urzadzenia przedsta¬ wionego na fig. 1, fig. 3 — jarzmo w stanie rozwinietym, fig. 4 — pionowy przekrój urza¬ dzenia, z dwoma jarzmami, które mozna prze¬ suwac osiowo po walku, a kazde z nich uru¬ chamia jedne widelki zalaczajace, fig. 5 — jarzmo w stanie rozwinietym, fig. 6 przed¬ stawia odmiane skrzynki biegów, w której jarzmo zamocowane jest na stale na walku i wraz z nim jest przesuwane osiowo, fig. 7 — przekrój lozyska walka 4 w plaszczyznie 26.Jarzmo przelaczajace 1 ma postac obudowy pieciosciennego graniastoslupa i jest osadzone na plycie nosnej 2. Plyta nosna 2 posiada piaste 3 z wewnetrznymi rowkami, w które wchodza wystepy walka 4 i w ten sposób jarzmo 1 wraz z plyta nosna 2 moze obracac sie razem z walkiem 4 i moze sie po nim przesuwaó osiowo. Walek 4 jest osadzony w lozyskach, umieszczonych w sciankach obu¬ dowy skrzyni biegów. Na walku 4 znajduje sie kolnierz 6, o który opiera sie piasta 3 plyty nosnej 2 i do którego jest mocno dociskana sprezyna 7. Kolnierz 6 ogranicza górne osiowo polozenie jarzma przelaczajacego.Walek 4 przechodzi przez scianke 5, a na jego czesci wystajacej na zewnatrz obudowy, jest umocowany krazek 8 z obwodowym row¬ kiem, w którym jest prowadzana linka lub lancuch 9, uruchamiany za pomoca nie poka¬ zanego na rysunku wybieraka preselekcyjnego.Przez obrót krazka 8 obraca sie równiez walek 4 wraz z jarzmem przelaczajacym 1. Walek prze¬ laczajacy 10 jest osadzony w obudowie w ten sposób, ze moze obracac sie jednoczesnie z walkiem 4. Wzajemne polozenie walka 4 i walka przelaczajacego 10 jest tftkie, ze osa¬ dzona na walku 4 plyta nosna 2 ulozona jest równolegle do osi walka przelaczajacego 10.Na walku przelaczajacym 10 znajduje sie ra¬ mie 11, które przy obrocie porusza sie prosto¬ padle do plaszczyzny plyty nosnej 2. Walek przelaczajacy 10 przechodzi przez scianke 5, a na jego wystajacym na zewnatrz koncu jest osadzona korba nozna przelaczajaca 12.L**^Jarzmo przelaczajac* 1 jest na bokach zao¬ patrzone w pary wyciec N —N, N~I, N-*II N —III, N —IV. Wyciecia w jarzmie sa wyko¬ nane w kierunku osi graniastoslupa, którego obudowa tworzy jarzmo przelaczajace. Ksztalt naciec N jest tego rodzaju, ze przy oddzialy¬ waniu na kolek 13 lub 14 widelek zalaczaja¬ cych 15 lub 16, widelki te zawsze zostaja przesuwane w polozenie jalowego biegu. Ksztalt wyciec I, II, III, IV jest tego rodzaju, ze przy oddzialywaniu odpojwiedniego wyciecia ha kolek 13 lub 14, odpowiednie widelki za¬ laczajace 15 lub 16 zostaja przesuwane w po¬ lozenia, w których poszczególne biegi zostaja zalaczane. Para wyciec jest zawsze w ten spo¬ sób skombinowana, ze jedne z widelek 15 lub 16 zostaja najpierw przesuniete w polozenie jalowe, a nastepnie dopiero drugie widelki za pomoca drugiego wyciecia zostaja przesuwane w polozenie zalaczenia. Widelki zalaczajace 15, 16 sa za pomoca swych piast osadzone na trzpieniu prowadzacym 17, na którym znaj¬ duja sie wytoczenia 18, 19, 20 i 18', 19', 20', które odpowiadaja poszczególnym polozeniom wlaczenia widelek 15 lub 16. Piasty widelek zalaczajacych sa zaopatrzone w elementy przy¬ trzymujace 21, które ustalaja widelki 15, 16 W odpowiednich polozeni|ach zalaczania, tzn. widelki zalaczajace 15 w wytoczeniach 18, 19, 20, a widelki zalaczajace 16 w wytoczeniach 18', 19', 20\ Jezeli trzeba zalaczyc jakikolwiek bieg wla¬ cznie z biegiem jalowym, to za pomoca (nie pokazanego na rysunku) wybieraka preselek¬ cyjnego, za posrednictwm linki lub lancucha 9 i krazka 8, zostaje obrócony walek 4, która nastawia jarzmo przelaczajace 1 we wlasciwe polozenie, w którym zostaje ono odtad przy¬ trzymane za pomoca elementu ustalajacego 22, dzialajacego na krazek 8. Nastepnie przez dzialanie na korbe przelaczajaca 12 zostaje uruchomiona za pomoca walka przelaczajace¬ go 10 dzwignia 11, która wsuwa sie w jeden z rowków 23, które sa najodpowiedniej wy¬ konane w postaci prasowanych zgrubien na plycie nosnej 2, i naciska jarzmo przelacza¬ jace przeciw naciskowi sprezyny 7. Przez wsuniecie dzwigni 11 w odpowiedni rowek 23 jarzmo przelaczajace 1 zostaje zabezpieczone przed obróceniem sie w czasie przelaczania, jakie mogloby nastapic pod wplywem oddzia¬ lywania widelek zalaczajacych. Pary wyciec N - N, N - I, N- II, N- III lub N - IV przez dzialanie na kolki 13, 14 przesuwaja widelki zalaczajace 1%, 16 w z góry ustalone polozenia przelaczania.Skoro tylko po dokonanym zalaczeniu wy¬ branego biegu mechanizm uruchamiajacy 10, 11, 12 wróci za pomoca sprezyny 24 do polo¬ zenia wyjsciowego, to i jarzmo przelaczajace 11 pod naciskiem sprezyny 7 wraca do swego górnego polozenia osiowego, w którym przy¬ trzymywane zostaje za pomoca kolnierza 6.Dzwignia 11 wysuwa sie z zazebienia z od¬ powiednim rowkiem 23 i pozostaje ponad po¬ ziomem plyty nosnej 2 i w ten sposób za po¬ moca wybieraka preselekcyjnego jarzmo prze¬ laczajace moze byc przestawione w kazde inne polozenie wlaczania. Widelki przelaczajace 15 i 16 pozostaja ustalone w swych polozeniach wlaczenia za pomoca elementów przytrzy¬ mujacych 21, znajdujacych sie w odpowied¬ nich wytoczeniach 18, 19 lub 20 albo 18', 19' lub 20'.W zaleznosci od liczby biegów, jarzmo prze¬ laczajace 1 moze byc wykonane badz w po¬ staci powloki pieciosciennego graniastoslupa, gdy chodzi o skrzynke biegów o czterech bie¬ gach (tak jak to jest pokazane na rysunku), badz w postaci dowolnego wielosciennego gra¬ niastoslupa, przy czym liczba boków wyzna¬ czona jest przez liczbe biegów wlacznie z bie¬ giem jalowym. Ewentualnie mozna równiez jarzmo przelaczajace uksztaltowac w postaci powloki walca z odpowiednia liczba par wy¬ ciec. Jarzmo przelaczajace moze byc ponadto uksztaltowane w postaci segmentu powloki odpowiedniej bryly, badz graniastoslupa, badz walca. Jarzmo przelaczajace moze byc równiez przystosowane do uruchamiania kilku widelek przelaczajacych, przy czym zamiast par wyciec, uksztaltowane zostaja liczne o&powiedinio przy¬ stosowane wyciecia, zgodnie z liczba urucha¬ mianych widelek przelaczajacych.Zamiast jednego jarzma, mozna zastosowac kilka jarzm, z których kazde uruchamia tylko jedne widelki zalaczajace. Ta odmiana jest wskazane dla skrzynek biegów o malych roz¬ miarach, gdyz wówczas srednice jarzm prze¬ laczajacych wypadaja znacznie mniejsze niz srednica pojedynczego jarzma. Uzyskuje sie przy tym prosta konstrukcje i nizsze koszty wykonania. Przyklad tej odmiany wykonania jest przedstawiony na fig. 4 i 5, dla cztero- przekladniowej skrzynki biegów.Na walku 4 znajduja sie jarzma przelacza¬ jace 1' i 1", umieszczone na plytach nosnych 2', 2", osadzonych na wspólnej piascie 3. Za - 3 -pomoca swych rowków piasta 3 osadzana jest na wystepach walka 4. Jarzma przelaczajace V i 1" nie sa w tym przypadku zaopatrzone w pary wyciec, lecz maja w kazdym polaczeniu zalaczenia tylko jedno wyciecie. Wyciecia na kazdym jarzmie tworza zatem razem odpo- wiedmia pare, która uruchamia jednoczesnie widelki zalaczajace 15, 16 za pomoca kolków 13, 14. W tym przypadku kazde z widelek przelaczajacych znajduje sie na samodzielnym walku 17', 11", na którym znajduja sie od¬ powiednie wytoczenia, w które wpadaja ele¬ menty przytrzymujace piasty kazdych widelek przelaczajacych. Kolki 13, 14 znajduja sie w tym przypadku w jednej plaszczyznie, która przechodzi przez os walka 4 (w odmianie przedstawionej na fig. 1—3 znajduja sie one natomiast w palszczyznie prostopadlej do osi walka 4).Jarzma przelaczajace lf, 1", tak samo jak w odmianie przedstawionej na fig. 1—3, moga byc wykonane badz w postaci powloki wielo¬ sciennego graniastoslupa lub walca, badz w postaci segmentów tych powlok. Pozostale elementy konstrukcyjne sa dla obydwóch od¬ mian jednakowe. Równiez dzialania obydwóch odmian konstrukcyjnych sa takie same.W obydwóch opisanych wyzej odmianach kon¬ strukcyjnych, jarzma przelaczajace 1, i 1' i 2" moga byc ewentualnie osadzone na stale na walku 4 i wraz z nim osiowo przesuwane.Takie wykonanie jest przedstawione na fig. 6 i 7. W tym rozwiazaniu konstrukcyjnym kra¬ zek 8 jest ewentualnie zaopatrzony w rowki i osadzony na wystepach walka 4 i w ten sposób przy osiowym przesuwie walka 4 kra¬ zek 8 nie zmienia swego polozenia.Sposób zabezpieczania od obrotu jarzm prze¬ laczajacych 1, 1', 1" w czasie przelaczania moze byc wykonany tak, jak to jest przedsta¬ wione na fig. 6 i 7. Na walku 4 znajduje sie wystep 25. W lozysku walka 4 znajduje sie piec rowków 26, które odpowiadaja poszcze¬ gólnym polozeniom wlaczania jarzm przelacza¬ jacych 1, 1', 1". Jezeli jarzmo przelaczajace 1 albo 1', V pod dzialaniem sprezyny 7, która w tym przypadku najkorzystniej umieszczona jest pomiedzy krazkiem 8 a talerzykiem opo¬ rowym 27, znajduje sie w górnym osiowym polozeniu krancowym, to wpust 25 znajduje sie poza rowkami 26 i jarzmo przelaczajace moze byc obracane w odpowiednie polozenia wlaczenia. Skoro jednak jarzmo przelaczajace i lub jarzma przelaczajace 1\ 1", zaczynaja byc przesuwane osiowo za pomoca dzwigni 11, to wpust 25 wsuwa sie w odpowiedni rowek 26 i w ten sposób jarzmo przelaczajace zostaje zabezpieczone przeciwko obróceniu sie.Przy zachowaniu tej samej zasady dzialania, na walku przelaczajacym 10 mozna ewentual¬ nie zamiast dzwigni 11 zastosowac krzywke lub mimosrodowo osadzona tarcze, albo jakis inny znany element uruchamiajacy.Zamiast za pomoca walka przelaczajacego, jarzma przelaczajace moga byc ewentualnie osiowo przesuwane za pomoca innego mecha¬ nizmu na przyklad elektromagnesu lub po¬ dobnego urzadzenia. Podobnie obrót jarzm przelaczajacych do odpowiedniego polozenia przelaczania moze byc realizowany za pomoca innego mechanizmu, niz przedstawione na ry¬ sunkach, na przyklad za pomoca elektromag¬ nesu lub podobnego urzadzenia.Urzadzenie przelaczajace wedlug wynalazku moze znalezc zastosowanie nie tylko do skrzyn¬ ki biegów ze zmianami biegów tylko naprzód, ale równiez do skrzynki biegów, w której obok zmian biegów naprzód istnieja zmiany biegów wstecz. Dla widelek zalaczajacych do zmiany biegu wstecz, przy wykonaniu z jed¬ nym jarzmem przelaczajacym stosuje sie dal¬ sze wykroje dla kazdego polozenia przelacza¬ nia, a przy wykonaniu z kilkoma jarzmami przelaczajacymi stosuje sie osobne pasmo prze¬ laczajace. PL

Claims (4)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie z wybierakiem preselekcyjnym do zmiany biegów, w którym widelki za¬ laczajace sa uruchamiane bezposrednio przez jarzmo przelaczajace lub jarzma przelacza¬ jace za pomoca wyciec, które oddzialywuja tylko na kolki widelek zalaczajacych, przy czym jarzmo lub jarzma przelaczajace przesta¬ wiane sa przed zalaczaniem biegu w odpowied¬ nie polozenie zalaczania za pomoca wybiera¬ ka preselekcyjnego, a nastepnie wprowa¬ dzane w ruch przez odpowiedni mechanizm uruchamiajacy, znamienne tym, ze jarzmo przelaczajace (1), lub jarzma przelaczajace (!', 1") w postaci obudowy walca lub wie¬ losciennego graniastoslupa, które maja w kierunku osi walca lub graniasitoslupa wy¬ konane wyciecia (N, I, II, III, IV) sa umie¬ szczone na plycie nosnej (2) lub plytach nosnych (2', 2"), osadzonych na walku (4), wraz ^ którymi obracaja sie one za pomoca wybieraka preselekcyjnego i na którym - 4 -lub z którym przesuwaja sie osiowo za po¬ moca mechanizmu uruchamiajacego (10, 11, 12).

2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze jarzmo przelaczajace (1) lub jarzma przelaczajace (V, l") uksztaltowane sa jako segmenty powloki walca lub wielosciennego graniastoslupa.

3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 i 2, znamienne tym, ze plyta nosna (2) lub plyty nosne (2', 2") umocowane sa na piascie (3) z we¬ wnetrznymi rowkami, która osadzona jest z mozliwoscia osiowego przesuwu na wy¬ stepach walka (4), który nad piasta (3) wy¬ posazony jest w kolnierz (6), a na górnym wystajacym poza scianke (5) skrzynki bie¬ gów koncu — w krazek (8), który za pomoca elementu uruchamiajacego (9), zwiazany jest z wybierakiem preselekcyjnym, ze po¬ miedzy plyta nosna (2 lub 2") i dolnym lozyskiem walka (4), osadzona jest sprezyna (7), przy czym walek (4) jest w ten sposób osadzony w sciankach (5) skrzynki biegów, aby umieszczone na nim prostopadle do je¬ go osi plyty nosne (2, 2', 2") przebiegaly równolegle do osi walka przelaczajacego (ló) i aby mialy rowki (23) w tych miej¬ scach, w których dziala na nie dzwignia (11) walka przelaczajacego (10) w poszcze¬ gólnych polozeniach przelaczania jarzm przelaczajacych (1, 1', 1").

4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1—3, znamienne tym, ze plyta nosna (2) lub plyty nosne (2', 2") sa zamocowane na walku (4), które- 00 wystajacy poza scianke (5) skrzynki bie¬ lów koniec zaopatrzony jest w wystepy, na których swymi wewnetrznymi rowkami osa¬ dzony jest krazek (8), ze na walku (4) znajduje sie kolnierz (6'), a jego górny koniec zao¬ patrzony jest w talerzyk (27), pomiedzy którym, a krazkiem (8) znajduje sie spre¬ zyna (7), ze jego dolny koniec osadzony jest w lozysku z rowkami (26), które odpo¬ wiadaja poszczególnym polozeniom przela¬ czania jarzm przelaczajacych (1, V, I") i ze nad lozyskiem wyposazony jest on w wy¬ step (25). Z a v o d.y 9 kvetna, na rodni podnik Zastepca: mgr Józef Kaminski rzecznik patentowyD& opisu p&teatowego nr 43273 \ N i * N i N J ^J N V TJ N \ 3 879. RSW „Prasa", Kielce BIBLIOTEKA Urzedu Palentowtc Polskiej RzeczYpDspBi;:?? i. PL