A Opublikowano dnia 25 stycznia 1960 r. i y ".**¦. 4l POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 42778 rKL-24-*r3^ Zaklady Wytwórcze Przyrzadów Pomiarowych im. Janka Krasickiego Przedsiebiorstwo Panstwowe *) Warszawa-Wlochy, Polska Kompensator elektryczny Patent trwa od dnia "27 kwietnia IS&9 r.Wynalazek dotyczy kompensatora elek¬ trycznego, sluzacego do sprawdzania urzadzen cieplnych opartego na dzialaniu termometru termoelektrycznego.Wiadomo jest, ze w urzadzeniach przemy¬ slowych, zwlaszcza w przemysle hutniczym i chemicznym stosuje sie w szerokim zakresie termometry termoelektryczne, polaczone ze wskaznikiem elektrycznym (miliwoltomJerzem) wycechowanym w °C. Wskazania takich wskazników zaleza przede wszystkim od opor¬ nosci obwodu termoelementu.Przy instalowaniu i sprawdzaniu takich urzadzen cieplnych konieczna jest znajomosc wartosci opornosci obwodu termoelementu Pomiar takiej opornosci jest jednak zwiazany ze znacznymi trudnosciami, zwlaszcza w wa¬ runkach pracy termoelementów w rozgrzanym piecu przemyslowym, ze wzgledu na istnienie *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest inz. Jan Walter. w obwodzie termoelementu sily termoelek¬ trycznej . Znane sa juz kompensatory techniczne, sto¬ sowane do sprawdzania urzadzen cieplnych, dzialajace na zasadzie termometru termo¬ elektrycznego Sluza one do pomiaru sily ter¬ moelektrycznej obwodu termoelementu i opor¬ nosci tego obwodu, tj uzywa sie je do wy¬ znaczania zaleznosci E = f(t) za pomoca ter¬ moelementu wzorcowego oraz do sprawdzania mierników — miliwoltomierzy.Jakkolwiek znane podobne kompensatory pozwalaja na pomiar sily termoelektrycznej w obwodzie termoelementu oraz na spraw¬ dzanie miliwoltomierzy, to jednak nie nadaja sie one do pomiaru opornosci takiego obwodu.Pomiary sily termoelektrycznej dokonuje sie w ukladzie przy stalym pradzie pomocniczym metoda wedlug dr Bois-Reymonde'a lub tez w ukladzie o stalej opornosci wedlug sposobu Lindeck i Rotha.Kompensator elektryczny . wedlug wynalaz¬ ku wykazuje duza przewage nad dotychczas znanymi podobnymi kompensatorami, umoz¬ liwia on bowiem pomiar opornosci obwodu termoelementu w fabrycznych warunkach pracy, tj, przy ogrzanym, zlaczu tenitó«U- mentu Ponadto taki kompensator pozwala na szybkie dokonywanie pomiarów przy poslu¬ giwaniu sie termoelementern wzorcowym Pomiar opornosci obwodu termoelementu sprowadza sie do pomiaru sily termoelektrycz¬ nej termoelementu i napiecia na oporze, ob¬ ciazajacym termoelement W celu jasniejszego przedstawienia przedmiotu wynalazku uwi¬ doczniono go na rysunku, na którym fig 1 przedstawia ideowy schemat kompensatora elektrycznego, zawierajacy przyrzad do po¬ miaru opornosci, fig. 2 — wykres cha¬ rakterystyk termoelementów: wzorcowego A PtRhlO-Pt i termoelementu B NiCr-Ni, a fig 3 — odmiana schematu kompensatora przedstawionego na fig 1, opartego na po¬ dobnej zasadzie.Pomiar opornosci obwodu termoelementu dokonuje sie przy poslugiwaniu sie kompen¬ satorem wedlug wynalazku w sposób naste¬ pujacy Najpierw ustawia sie przelacznik P w polozeniu 7 i mierzy sile termoelektryczna w obwodzie termoelementu kompensatorem przez zmiane polozenia suwaka opornika Ra tak dlugo, az wskazówka galwanometru C zostanie ustawiona na podzislce zerowej Na¬ stepnie po ustawieniu przelacznika P w po¬ lozeniu 77 sprowadza sie wskazówke galwa¬ nometru ponownie do zera przez zmiane opornosci Ri Przy takim wyregulowaniu obwodu napiecie na oporniku R? bedzie równe: (Rr+Ri)+R2 gdzie Et jest sila termoelektryczna W przypadku, gdy wartosci opornosci sa dobrane tak, izRT+Ri = Ri», wówczas napie¬ cie na oporniku Ra bedzie równe l/2E? a Przy przelaczaniu przelacznika P z polozenia 1 w polozenie 7/ nastepuje zmiana napiecia kompensatora w stosunku 2:1. Opornik Rt moze—byc wywzorcowany w wartosciach opor¬ nosci Rt, co pozwala na wyeliminowanie obli¬ czen. Inna zaleta kompensatora wedlug wy¬ nalazku jest moznosc polaczenia zabiegu przelaczania termoelementu badanego i wzor¬ cowego z jednoczesna zmiana zakresu pomia¬ rowego kompensatora, jak przedstawiono na fig. 3.' Charakterystyki termoelementów przedsta¬ wione na fig. 2 odnosza sie do dwóch róz¬ nych podzialek sily termoelektrycznej, któ¬ rych stosunek wynosi 1:5. Z tego wykresu widac, ze sily termoelektryczne termoelemen¬ tów badanego NiCr-Ni i wzorcowego PtRhlO-Pt wyrazaja sie- w szerokim /.airresfe temperatur stosunkiem 5:1.Kompensator elektryczny wedlug wynalazku, przedstawiony na fig 3, posiada schemat uproszczony, w którym termoelement wzorco¬ wy En jest dolaczony do nacisków Xi, a ter¬ moelement badany Et* — do zacisków Xi.Przy przelaczaniu kompensatora z termoele¬ mentu Eti na termoelement Et2 przez przesta¬ wienie przelacznika P z polozenia 7 w polo¬ zenie 77 nastepuje zmiana zakresu pomiaro- wego kompensatora w stosunku 1:5.Kompensator taki pozwala na znacznie szybsze dokonywanie dwóch pomiarów sil termoelektrycznych, co jest bardzo korzystne ze wzgledu na to, ze w praktyce kontrolo¬ wana temperatura pieców przemyslowych nie jest stala. PL