Pierwszenstwo: 1 pazdziernika 1957 r. (Nie¬ miecka Republika Demokra¬ tyczna).Wynalazek dotyczy urzadzenia do przesta¬ wiania skrzydel w srubach, zwlaszcza okre¬ towych, za pomoca podluznie przesuwnego drazka i jednego silnika elektrycznego na wspólnej osi, które leza w pustej kryzie, po¬ siadajacej postac skrzynki w wale sruby okretowej.Znane sa ustroje, w których drazki prze¬ suwne, obracajace sie w wale sruby, sa po¬ ruszane za pomoca mimosrodowo, do niej umieszczonego urzadzenia, np. przez samo- hamowany slimak.Takie urzadzenie obciaza niekorzystnie czesc przesuwna i wal sruby okretowej oraz powoduje calosc maszynowa do wykonywania niepotrzebnych wstrzasów.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twór¬ cami wynalazku sa Hans Schiefer i Franz Woborschil.Dalej byly proponowane urzadzenia prze¬ suwne z przekladniami kól zebatych jedno¬ osiowych z drazkiem przesuwnym. Ale i tu¬ taj nastepowalo wlaczanie przekladni mimo¬ srodowo ze wszystkimi ujemnymi skutkami dla instalacji walu srubowego. Przy ustroju, w którym drazek przesuwny i przestawny silnik elektryczny leza na wspólnej osi w pustej kryzie walu srubowego, silnik jest polaczony za pomoca przekladni hydraulicz¬ nej z czescia przestawna. Tego rodzaju przekladnie cechuja liczne i wielkie masy rozlozone mimosrodowo. Tym samym zacho¬ dzi dobre dzialanie wspólnej osi drazka przesuwnego i silnika elektrycznego.W przeciwienstwie do tego, urzadzenie do przestawiania wedlug wynalazku znajduje sie w pustej kryzie walu srubowego, osadzone wspólsrodkowo do tegoz walu i nie posiada zadnych mas mimosrodowyeh oraz nie powo-dvAe pdsroclkbwycti sil, arii ódsróSkowych mo¬ mentów. To pochodzi stad, ze drazek prze¬ suwny ulozyskowany jest we wspólosiowej przekladni, obracajacej nakretke samoha- mownie, przy czym drazek ten polaczony jest w dzialaniu z prowadzeniem rowkowym, da¬ jacym sie obracac z pusta kryza.W ten sposób kazde dodatkowe zadanie, np. azeby urzadzenie bylo wygodne, polega na zastosowaniu elastycznego sprzegla we¬ wnatrz pustej kryzy, pomiedzy silnikiem elektrycznym i przekladnia kól zebatych. Do¬ prowadzanie pradu do silnika elektrycznego odbywa sie za pomoca pierscieni, umocowa¬ nych na pustej kryzie.Równiez i dodatkowe czesci konstrukcyjne, niezbedne do pracy urzadzenia przestawiaja¬ cego, sa zainstalowane wspólsrodkowo do wa¬ lu sruby. Koniec drazka przesuwnego znaj¬ dujacego sie w pustej kryzie przebiega wspólosiowo w stosunku do czesci uruchomia¬ jacej wskaznik okreslajacy skok sruby. W ten sposób moze byc mierzony skok sruby.Przesuw drazka" przestawiajacego jest mia¬ ra przestawiania skrzydel sruby. Przez elek¬ tryczne przenoszenie tych danych polozenie skrzydel na srubie moze byc odczytane w miejscu sterowania Symetryczne wzgledem siebie zagiecia tworza razem z odpowiednimi powierzchniami pierscieniowymi drazka prze¬ stawnego czesci napedu do wylacznika silnika elektrycznego. Na skutek tego przyrzad prze¬ stawiajacy jest utrzymywany w stanie wol¬ nym od naprezen podluznych, przenoszonych przez drazek przesuwny, a na nakretce draz¬ ka na czesci, zwróconej ku srubie, jest urza¬ dzone lozysko oporowe.Na rysunku jest uwidoczniony wynalazek, przy czym fig. 1 przedstawia schemat urza¬ dzenia, a fig. 2 — szczególy w formie sche¬ matycznej.W wale srubowym 1, który laczy urzadze¬ nie maszynowe okretu, znajdujace sie na prawo od arkusza rysunkowego, ze sruba po¬ lozona na lewo od tego arkusza, jest wlaczona kryza srubowa 2 w postaci obudowy, 3 — jest drazkiem przesuwnym, który przestawia w znany sposób skrzydla sruby, za pomoca po¬ dluznego przesuniecia wewnatrz walu sruby' Drazek nastawny 3 otrzymuje naped przez posrednie organy od silnika elektrycznego 4, który za posrednictwem pierscieni 5, osadzo¬ nych na ^zewnetrznej stronie kryzy, jest zasi¬ lany pradem i regulowany Silnik elektrycz¬ ny 4 jest polaczony przez elastyczne sprze¬ glo 6 z odcinkiem walu 7, na którym jest osa¬ dzone kolo zebate 8, wspólpracujace z syme¬ trycznie osadzonymi kolami zebatymi 9. Ko¬ la te lacznie z odcinkiem walka 7 i kolem zebatym 8 sa umieszczone w oslonie 10, któ¬ ra jest trwale polaczona z kryza srubowa 2, na walkach 23 kól zebatych 9, sa osadzone kola zebate 11, zazebiajace sie z kolem zebatym 12, osadzonym na nakretce gwintowej 14. Na¬ kretka gwintowa 14 jest polaczona z gwintem 15 drazka przesuwnego 3.Drazek przesuwny 3 posiada czop 16 zaopa¬ trzony w rowki 17, które zahaczaja o czesc urzadzenia 18, mocno polaczonego z oslo¬ na 10.Nakretka gwintowa 14 jest osadzona w lo¬ zyskach kulkowych 19. Lozysko oporowe 20 przejmuje parcie poosiowe sruby.Sworzen 21, ulozyskowany na odcinku wa¬ lu 7, opiera sie za pomoca nie narysowanej sprezyny na czopie 16 drazka nastawnego $ i porusza sie razem z nim. Przez elektryczne przenoszenie urzadzenie to wskazuje w miej¬ scu sterowania polozenie drazka przesuwne¬ go 3, a wiec i polozenie skrzydel sruby. Wy¬ stepy 22 uruchomiaja za posrednictwem elek¬ trycznych przewodów koncowych wylacznik silnika elektrycznego 4.Sposób dzialania jest nastepujacy: Wal sruby 1 kryza sruby 2 obracaja sie z iloscia obrotów urzadzenia maszynowego, a w zwiazku z tym równiez piasta osadzona na wale srubowym razem ze sruba. Jezeli sil¬ nik elektryczny 4 jest nieczynny, to wtedy nakretka gwintowa 14 obraca sie z liczba obro¬ tów walu srubowego 1, za posrednictwem kól zebatych 9 i 11. Nie zachodzi przy tym zadne przesuniecie podluzne drazka przesuwnego 3 Jezeli silnik elektryczny 4 wlaczony jest w celu przesuniecia drazka 3, wtedy obraca on wewnatrz obudowy kola zebate 9, 72 i 12.Na skutek tego zachodzi róznica obrotów pomiedzy nakretka gwintowa 14 i drazkiem nastawnym 3, który posiada ilosc obrotów walu srubowego 1, oddanego przez obudowe 18. Przesuwa sie przeto drazek przesuwny 3 w kierunku zadanego, przestawienia skrzydel.Swprzen 21 posuwa sie odpowiednio do tego ruchu i wskazuje polozenie skrzydel sruby. PL