, Wynalazek dotyczy lemiesza dwuczesciowego i sposobu jego wytwarzania.Znany jest caly szereg najrózniejszych lemie¬ szy, z których wiekszosc jest uksztaltowana w ten sposób, ze posiada z przodu tak zwany dziób ze znacznym poszerzeniem i zgrubieniem na spodniej jego stronie, co stanowi pewien za¬ pas materialu, sluzacy do ostrzenia.Dotychczas lemiesze wytwarzano przez kucie i hartowanie. Lemiesz, a specjalnie jego dziób w czasie pracy podlega duzym naprezeniom i po zoraniu przecietnie 1—2,5 ha ziemi musi byc zdjety i odnowiony przez kucie i hartowanie. Za¬ bieg ten pociaga za soba znaczna strate materialu i czasu, poniewaz podczas przerwy pracy pluga ciagnik, zwlaszcza przy plugach przyczepnych pracuje, co powoduje straty materialu pednego.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa Antonin Fric, Josef Dra- hofiowaky, Vaclav Dobias i Josef VogL Aby straty te zmniejszyc, byly juz podejmowa¬ ne próby, polegajace na wzmocnieniu przedniej czesci lemiesza za pomoca klina. Wytwarzanie jednak tego typu lemieszy jest wysoce kosztowne i w wielu wypadkach osiagnieta oszczednosc nie oplaca sie.Byly takze podejmowane bez powodzenia pró¬ by zastapienia dzioba lemiesza klinem przesuw¬ nym, jednak i w tym przypadku wytwarzanie go jest dosyc kosztowne, a nastaiwienie klina jak i jego ostrzenie wymaga dokladnej i fachowej obslugi, tym bardziej, ze tylna czesc tak lemie¬ sza jak i klina musi byc równiez odnawiana przez kucie, przy czym czesc klina zamocowa¬ na na lemieszu nie moze zostac do konca zuzy¬ ta, wskutek czego powstaja duze odpady. Takze i na tych czesciach musi byc przewidziany za¬ pas materialu do ostrzenia.Proponowano równiez, aby na lemiesze do mniejszych plugów, uzywanych do mniej gle¬ bokiej orki, stosowac jako material wyjsciowywstepnie walcowana tasirie, posiadajaca na ca¬ lej dlugosci lemiesza zapas materialu. Przy tym typie lemiesza zapas materialu nie zostanie zu¬ zyty na skutek nierównomiernego scierania.Jednak i tu powstaja straty zwiazane z wyzej opisanym ostrzeniem.Wedlug istniejacych norm, czesci tnace lemie¬ szy powinny byc poddane obróbce cieplnej, jed¬ nak szereg przedsiebiorstw dostarcza lemiesze nie hartowane, a w niektórych przypadkach na¬ wet nie ostrzone, skutkiem czego lemiesz jesz¬ cze przed uzyciem gio w polu lub po pierw¬ szym uzyciu musi byc ostrzony i hartowany.Dotychczas proponowano wiele sposobów, ma¬ jacych na celu wzmocnienie lemieszy, a prze¬ de wszystkim sposób polegajacy na normalnym hartowaniu, co jednak prowadzilo do znaczne¬ go odksztalcenia i nierównomiernego hartowa¬ nia lemiesza. Przy stosowaniu materialów niz¬ szej jakosci, dochodzilo do pekniec lemieszy.Dlatego stosowano w niektórych przypadkach ogrzewanie pradami wysokiej czestotliwosci, co powodowalo mniejsze odksztalcenia, naprezenia wewnetrzne i pekniecia materialu, po odpo¬ wiednim wyparzeniu hartowanej czesci.W celu podniesienia trwalosci lemieszy sto¬ sowane sa takze naniesienia warstwy metalu przez spawanie róznego rodzaju elektrodami.Wszystkie te sposoby sa jednak drogie i, jesli sie wezmie pod uwage, ze w praktyce lemiesz poddany wyzej opisanej obróbce cieplnej, musi byc takze 6—8 razy ostrzony i hartowany, z te¬ go wynika, ze najczestszym sposobem wzmoc¬ nienia lemiesza jest hartowanie przez kucie.Majac na uwadze wyzej podane trudnosci i znaczne straty materialu rozpoczeto poszuki¬ wanie nowego dogodnego i taniego sposobu wzmacniania lemieszy, umozliwiajacego u- nikniecie ostrzenia w czasie pracy i zapewnia¬ jacego mozliwie mala scieralnosc.Hartowanie ogniowe nie dawalo zadanych wyników, poniewaz warstwa wierzchnia byla odweglona az do pewnej glebokosci, na której wystepowala dopiero warstwa twarda, dzieki czemu nie mogly byc uzyskane warunki samo- ostrzenia sie lemiesza. W zwiazku z tym zosta¬ lo zastosowane hartowanie powierzchniowe.Podjeto wiec doswiadczenia z ogrzewaniem powierzchniowym pradami wysokiej czestotli¬ wosci. W praktyce okazalo sie jednak, ze obec¬ ne ksztalty lemieszy nie nadaja sie zupelnie do powierzchniowego ogrzewania pradami wyso¬ kiej czestotliwosci, poniewaz nie mozna bylo uzyskac jednakowej twardosci i jednakowej gle¬ bokosci hartowania, wymaganej do samoostrze- nia lemieszy, na skutek róznej grubosci mate¬ rialu w róznych miejscach i bardzo niewygod¬ nego ich ksztaltu.Aby umozliwic wytwarzanie maszyn rolni¬ czych samoostrzacych sie dzieki powierzchnio¬ wemu hartowaniu pradami wysokiej czestotli¬ wosci, zostal wynaleziony sposób, wedlug które¬ go tasma materialu zostaje ogrzana powierzch¬ niowo w swojej srodkowej czesci pradami wy¬ sokiej czestotliwosci, po czym po wstepnym pra¬ sowaniu zostaja z niej odlamane w odpowiedni sposób poszczególne narzedzia.Jednak sposób ten okazal sie w zastosowaniu do lemieszy niewykonalny, poniewaz do ich wy¬ twarzania musi byc stosowany material o gru¬ bosci co najmniej 8 mm, pominawszy juz to, ze lemiesz w swoim zwyklym ksztalcie nie moze byc w ogóle w ten sposób odlamany z wstep¬ nie zahartowanego pasa materialu bez jego nad¬ miernych strat.Celem wynalazku jest usuniecie wszystkich powyzszych wad, dzieki czemu mozna wytwa¬ rzac bardzo tanio samoostrzacy sie w czasie pra¬ cy lemiesz, którego trwalosc jest znacznie wiek¬ sza, anizeli dotychczas znanych lemieszy, przy czym jego dzialanie jest nie tylko równe dzia¬ laniu obecnych lemieszy, ale pod wieloma wzgledami znacznie je przewyzsza.Zasada wynalazku polega na tym, ze w dwu¬ czesciowym lemieszu jego czesc podstawowa, wykonana z plaskownika o równych powierzch¬ niach, u dolu zaostrzonego, który w hartowanej powierzchniowo czesci roboczej jest zaopatrzo¬ ny w warstwe, której powierzchnia przekroju poprzecznego rozszerza sie stozkowo od dolnej krawedzi w góre w sposób zapewniajacy samo- ostrzenie, przy ozym na tej podstawowej czes¬ ci przymocowany jest dziób, którego warstwa po stronie roboczej jest tak samo zahartowana, co umozliwia jego samoostrzenie i usztywnienie zapobiegajace odiksztalcendom. Czesc podstawo¬ wa lemiesza jest wykonana za pomoca ukosne¬ go ciecia, wzdluz linii biegnacej az do miejsca, gdzie rozpoczyna sie najwieksze zuzycie dolnej krawedzi ostrza czesci podstawowej i od tego miejsca krawedz dzioba odpowiada linii krzy¬ wej wypuklej, przebiegajacej wzdluz dlugosci lemiesza, co umozliwia równomierne jego zu¬ zycie.Na rysunku fig. 1 przedstawia lemiesz wedlug wynalazku w widoku z góry, fig. 2 — lemiesz w przekroju wzdluz linii II — 71 na fig. 1, fig. 3 — material w postaci tasmy do wytwarzania 2 -czesci podstawowej lemiesza i fig. 4 —* czesc podstawowa lemiesza w powiekszonej skali w przekroju poprzecznym.Lemiesz sklada sie z dwóch czesci, a miano¬ wicie z czesci podstawowej 1 oraz dzioba 2.Czesc podstawowa 1 jest wykonana z uprzednio wywaikowanego plaskownika, przy czym jej przekrój poprzeczny fig. 1, posiada ksztalt czwo¬ roboku zaostrzonego na dolnej stronie. Pasek materialu jest zahartowany na calej jego dlu¬ gosci po stronie roboczej lemiesza, a przeciwle¬ gle w stosunku do czesci zaostrzonej.Wedlug wynalazku hartowanie jest wykona¬ ne za pomoca powierzchniowego nagrzewania pradami wysokiej czestotliwosci w ten sposób, ze hartuje sie jednoczesnie material na wieksza ilosc lemieszy fig. 3.Z paska materialu wycina sie lub wytlacza najpierw wyciecie 3. Przygotowany w ten spo¬ sób material zostaje zahartowany powierzchnio¬ wo pradami wysokiej czestotliwosci w ksztalcie pasków 4 w piecu hartowniczym. Grubosc har¬ towanej czesci musi odpowiadac warunkom sa- moostrzenia. Warunki te sa wyznaczone grubos¬ cia warstwy miekkiej oraz warstwy hartowa¬ nej 5 w polaczeniu z przedstawionym na fig. 4 katem ciecia B.Biorac pod uwage, ze zuzyciu podlega nie tyl¬ ko warstwa miekka, lecz takze w pewnym okre¬ slonym, chociaz daleko mniejszym stopniu, warstwa powierzchniowo zahartowana, nalezy dobrac odpowiednio do tych wymagan grubosc hartowania w ten sposób, ze czesc hartowana w przekroju poprzecznym rozszerza sie stozko- wo od ostrza w góre, az do najwiekszej szero¬ kosci oznaczonej cyfra 7.Okazalo sie korzystnym, jezeli warstwa har¬ towana jest uksztaltowana w ten sposób, ze w dolnej czesci grubosc hartowania wynosi naj¬ wyzej 1,5 mm przy twardosci okolo 55—60° Rockwell, a w górnej czesci w odleglosci oko¬ lo 50 mm od ostrza 1,8—2 mm. W ten sposób zahartowany pasek zostaje podzielony na po¬ jedyncze odcinki fig. 3, które posiadaja jeden koniec ksztaltu trapezu, drugi zas koniec o ksztalcie daszkowatym. Podzial ten moze na¬ stapic na przyklad w ten sposób, ze z obu stron paska zostana naciete za pomoca szlifierki row¬ ki 8, wzdluz których pasek zostaje zlamany, dzieki czemu pozyskuje sie równa plaszczyzne lamania, Dziób 2 w ksztalcie stozka jest zamocowany na czesci podstawowej w dowolny sposób, na przyklad za pomoca srub 9. Kontur dzioba jest dobrany w ten sposób, ze wykracza on poza kontur czesci podstawowej w tym miejscu, gdzie nastepuje w stosunku do niej nierównomierne zuzycie, to znaczy w miejscu 10 w przyblizeniu tam, gdzie konczy sie skos czesci podstawowej.Poczawszy od tego miejsca obrys tworzy krzy¬ wa wypukla U przebiegajaca najpierw na dól, a nastepnie skrecajaca w góre i przedstawia tak zwana „krzywa jednakowego zuzycia". Krzywa ta, bedaca wynikiem doswiadczen, jest wazna cecha wynalazku i jest znamienna tym, ze zu¬ zycie w czasie pracy jest równomierne we wszy¬ stkich jej czesciach.Dziób jest na przedniej stronie (stronie robo¬ czej) zahartowany powierzchniowo w jednej warstwie 12; warstwa ta utworzona jest wedlug tych samych zasad co warstwa 5 czesci podsta¬ wowej lemiesza, dzieki czemu umozliwione jest ciagle samoostrzenie sie w czasie pracy. Czesc tylna dzioba jest wzmocniona zgrubieniem 13, tworzacym usztywnienie zapobiegajace od¬ ksztalceniom.W celu uzyskania wlasciwego dzialania lemie¬ sza koniecznym jest, aby tak czesc podstawowa jak tez czesc przednia dzioba tworzyly z plasz¬ czyzna pionowa kat a = 50—67°, krawedz 14 z plaszczyzna czolowa kat B = 20—30° oraz krawedz 14 z plaszczyzna pozioma kat y ™ 3—10°. Jest to dlatego wazne, poniewaz ksztalt normalnego lemiesza jest dostosowany do za¬ krzywienia blachy tnacej. Wedlug wynalazku lemiesz jest wykonany jako lemiesz plaski, co umozliwia latwe i szybkie jego wytwarzanie i wlasciwe hartowanie, a w celu zapewnienia prawidlowego jego dzialania koniecznym jest zachowanie wyzej podanych katów.Gdyby lemiesz byl zakrzywiony, stwarzalby duze trudnosci przy hartowaniu, poniewaz dzie¬ ki hartowaniu krzywy ksztalt zostaje odksztal¬ cony w nie dajacy sie przewidziec sposób tak, ze szkodliwy wplyw tego odksztalcenia nie mo¬ ze byc usuniety przez uprzednie uksztaltowanie kompensujace to odksztalcenie. Przy plaskim lemieszu wedlug wynalazku podobne zjawiska nie wystepuja, dzieki czemu zostaje nieslycha¬ nie uproszczone jego wytwarzanie.Wynalazek umozliwia takze daleko idace w porównaniu z dotychczasowym stanem pota¬ nienie wytwarzania lemieszy. Lemiesze sa do¬ tychczas produkowane stosunkowo skompliko¬ wanym sposobem walcowania 1 kucia lub tlo¬ czenia i wymagaja duzej ilosci operacji oraz bardzo drogiego parku maszynowego.W przeciwienstwie do tego, wedlug wynalaz¬ ku wychodzi sie z wstepnie walcowanego pasa - »materialu o jednostronnie zaostrzonym profilu, jak to przedstawiono na fig. 3. Dzieki temu ma¬ terial ten nie wymaga dalszego walcowania, ku¬ cia lub tloczenia i jego jedyna obróbka ograni¬ cza sie do powierzchniowego hartowania i po¬ dzielenia na pojedyncze odcinki Jedynie wy¬ twarzanie dzioba wyniaga wykuwania, ale i w tym przypadku chodzi o stosunkowo mala czesc skladowa, której latwo mozna nadac odpowied¬ ni ksztalt i która nie wymaga specjalnych urza¬ dzen poza zwykla prasa. PL