Wynalazek dotyczy maszyny do uprawy roli z pewna liczba lemieszy o zasadniczym ksztal¬ cie linii rozwijajacej (owólwenty), przymoco¬ wanych do piasty, osadzonej obrotowo wzgle¬ dem ruchomej ramy, przy czym kazdy lemiesz jest umocowany na czopie osadzonym obroto¬ wo w piascie i lezacym w plaszczyznie prosto¬ padlej do osi piasty. W znanej maszynie tego rodzaju lemiesze sa przystosowane do wykony¬ wania okresowego ruchu pochylnego, w celu zrzucenia ziemi, która zostala wyorana.Glównym przedmiotem wynalazku jest me¬ chanizm do wytwarzania wymienionego ruchu pochylnego lemieszy, który osiaga sie wedlug wynalazku dzieki temu, ze piasta jest osadzo¬ na obrotowo na wale srodkowym, nierucho¬ mym wzgledem ramy, a dokola tego walu jest uformowany profil krzywkowy, który wspól¬ dziala z krazkami, polaczonymi z czopami le¬ mieszy.Dzieki tej konstrukcji lemiesze wykonuja ruch pochylny pochodzacy od mechanizmu, umieszczonego wewnatrz piasty i oslonietego wskutek tego calkowicie przed zanieczyszcze¬ niami.Krzywka moze byc uksztaltowana w ten spo¬ sób, ze podczas obrotu piasty powstaje ruch wzgledny w kierunku promieniowym lub po¬ osiowym patrzac z nieruchomego walu glówne¬ go, dokola którego zostaly umieszczone krzywki.Jezeli krzywka jest przystosowana do wzgledne¬ go ruchu poosiowego, wówczas korzystne jest osadzenie kazdego walka na narzadzie posred¬ nim, który jest prowadzony w piascie i moze wykonywac ruch postepowo-zwrotny w plasz¬ czyznie równoleglej do osi piasty, przy czym ten narzad posiada zebatke zazebiajaca sie z ze¬ bami nacietymi na co najmniej pewnej czesci zewnetrznego obwodu wspomnianego czopa Dzieki takiej konstrukcji wzglednie przesunie¬ cie poosiowe podczas obrotu piasty zostaje przetworzone na ruch wahadlowy czopów le¬ mieszy.Mechanizm jest najlepiej wykonac w ten spo¬ sób, ze narzady prowadnicze postepowo-zwrot-nego narodu posredniego sa utworzone w po¬ staci odckików rury, umocowanych z obu stron ^TOeniotfjtCo narzadu w piascie, przy czym te odcinki nay z jednej strony sa zaopatrzone na wycinku mniejszym niz 180° w podluzna szcze¬ line, a nakladki, przymocowane do boków na¬ rzadu posredniego, sa przystosowane do prze¬ suwania sie w odcinkach rury.Taka konstrukcja stwarza bardzo zwarta i silna budowe, dzieki której moga byc przeno¬ szone znaczne sily w malej przestrzeni.Jest rzecza korzystna zarówno dla montazu, jak i dla latwej wymiany scieralnego metalu nakladek, jezeli kazda nakladka jest zaopatrzo¬ na w pewna liczbe uch, które tworza jedna ca¬ losc z narzadem posrednim i przez które jest przepuszczony trzpien, przy czym na tym trzpie¬ niu i pomiedzy uchami sa przewidziane pa¬ newki, których srednica zewnetrzna jest wieksza od srednicy uch.Ze wzgledu na róznorakie zastosowanie ma¬ szyny wedlug wynalazku jest pozadane stwo¬ rzenie mozliwosci ustalenia chwili, w jakiej podniesione skiby ziemi maja byc wyrzucone do miejsca, w którym skiba ma byc odlozona.Jezeli skiba ma byc odrzucona na pewna od¬ leglosc w kierunku bocznym, to ruch wahliwy jest nastawiony tak, zeby rozpoczynal sie póz¬ niej niz w przypadku, gdy skiba ma byc odlo¬ zona w odpowiedniej bruzdzie. Cel ten osiaga sie wedlug wynalazku za pomoca narzadów, przewidzianych do nastawiania polozenia kato¬ wego walu glównego wzgledem ramy i tym sa¬ mym do wlasciwego ustalenia polozenia kato¬ wego zakresu pochylenia lemieszy.Wynalazek poza tym ma na celu zwiekszenie zdolnosci produkcyjnej znanych maszyn bez znacznego zwiekszenia wymiarów maszyny lub komplikowania mechanizmu napedowego. Cel ten osiaga sie wedlug wynalazku dzieki temu, ze piasta sklada sie z dwóch lub kilku wspól¬ osiowo nalozonych jednostek, z których kazda sklada sie z pewnej liczby promieniowo osa¬ dzonych lemieszy, Dzieki temu po jednorazo¬ wym przepuszczeniu maszyny po ziemi zostaje obrobiony szeroki pas ziemi, przy czym nie jest wymagane powiekszenie ani dlugosci, ani wagi maszyny. Poza tym mechanizm napedowy po¬ zostaje prosty, poniewaz wszystkie jednostki obracaja sie dokola tej samej osi.Nalezy zaznaczyc, ze w celu zwiekszenia sze¬ rokosci obrabianego pasa, przy jednorazowym przepuszczeniu maszyny po ziemi, proponowa¬ no juz stosowanie pewnej liczby jednostek, z których kazda sklada sie z pewnej liczby pro¬ mieniowo rozmieszczonych lemieszy, a jednost¬ ki sa rozmieszczone wzgledem siebie badz w ukladzie schodkowym, badz tez umieszczone sa wspólosiowo obok siebie na tym samym wa¬ le, który jest ustawiony pod katem innym niz 90° wzgledem kierunku ruchu. Takie schodko¬ we lub ukosne polozenie jest niezbedne, ponie¬ waz jednostki musza byc umieszczone w pew¬ nej odleglosci od siebie, azeby dwie sasiednie jednostki nie przeszkadzaly sobie podczas pra¬ cy, gdy szeroki pas ziemi ma byc calkowicie obrabiany za jednorazowym przepuszczeniem.Obydwa te srodki, a mianowicie uklad schod¬ kowy i ukosne polozenie osi obrotu, powoduja zwiekszenie dlugosci maszyny. Pierwszy z tych srodków komplikuje wiec mechanizm napedo¬ wy, natomiast drugi czyni maszyne dosc trudna do kierowania. Stwierdzono jednak, ze przy uzyciu lemieszy wahliwych poszerzenie obra¬ bianego pasa ziemi po jednorazowym przejsciu mozna otrzymac bez koniecznosci stosowania któregokolwiek z wymienionych wyzej srodków, W celu utrzymania jak najbardziej równo¬ miernego obciazenia maszyny jest korzystne osadzenie jednostek w piascie w takim wzgle¬ dnym polozeniu katowym, zeby w odstepie cza¬ su pomiedzy chwilami, kiedy dwa kolejne le¬ miesze tej samej jednostki stykaja sie z ziemia, lemiesz przynajmniej jednej lub drogiej jed¬ nostki stykal sie juz z ziemia.Ta wlasciwosc ma duze znaczenie dla prze¬ nikania kazdego wierzcholka lemiesza do grun¬ tu. Sila reakcji tego ruchu przenikania jest od¬ bierana przez lemiesze, które juz przeniknely w pewnym stopniu do gruntu. Dzieki temu ma¬ szyna nie wykazuje sklonnosci do uniesienia sie ponad ziemia.Dla dokonania wyboru liczby lemieszy w kaz¬ dej jednostce nalezy wziac pod uwage dwa sprzeczne wymagania. Z jednej strony jest ko¬ rzystne, aby liczba lemieszy w kazdej jednostce byla duza i wskutek tego bylaby mala predkosc obwodowa w poblizu powierzchni ziemi i tym samym bylby maly wplyw sily odsrodkowej podczas pracy przy podnoszeniu i wyrzucaniu wyoranej skiby. Jednak taka duza liczba le¬ mieszy wymaga piasty o duzej srednicy. Z dru¬ giej strony jest pozadane zachowanie jak naj¬ mniejszych wymiarów maszyny, co mozna osiagnac tylko przez zastosowanie jak naj¬ mniejszej liczby lemieszy w kazdej jednostce.Stwierdzono, ze mozna osiagnac korzystny kompromis, wyposazajac kazda jednostke w trzy lemiesze, rozmieszczone równomiernie na obwo¬ dzie piasty. W ten sposób mozna otrzymac 2w dopuszczalnych granicach zarówno predkosc lemieszy, jak i zewnetrzne wymiary kadzej jednostki.Jezeli maszyna wedlug wynalazku jest zao¬ patrzona w dwie lub kilka wspólosiowo nalo¬ zonych jednostek, posiadajacych kazda pewna liczbe promieniowo rozmieszczonych lemieszy, to z konstrukcyjnego punktu widzenia, jest szczególnie korzystne, jezeli piasty róznych jed¬ nostek sa wzajemnie polaczone za pomoca od¬ cinków rurowych, przy czym caly uklad jest podtrzymywany na koncach walu glównego.Dzieki tym srodkom montowanie maszyny jest bardzo uproszczone, poniewaz odcinki rury, piasty i.td. nasuwa sie kolejno na nieruchomy wal glówny, az do otrzymania pozadanej licz¬ by jednostek. Za pomoia polaczen srubowych miedzy poszczególnymi czesciami caly uklad zespala sie w jedna sztywna konstrukcje.Na rysunku fig. 1 przedstawia maszyne do uprawy roli, wedlug wynalazku, skladajaca sie z kilku jednostek, za ciagnikiem w widoku z góry, fig. 2 — maszyne, jak na fig. 1 w zwie¬ kszonej skali czesciowo w widoku z góry i czescio¬ wo w prezkroju poziomym mechanizmu nape¬ dowego, fig. 3 — piaste maszyny do uprawy roli w powiekszonej skali w przekroju wzdluz linii III, na fig. 2, fig. 4 — szczegól maszyny w przekroju wzdluz linii IV—IV na fig. 3, fig. 5 — szczegól maszyny w przekroju wzdluz linii V-V na fig. 3, fig. 6 przedstawia piaste ma¬ szyny dó uprawy roli w skali zmniejszonej w przekroju, fig. 7 — piaste maszyny w prze¬ kroju wzdluz linii VII — VII na fig. 6, fig. 8 i 9 przedstawiaja odcinek rury do laczenia dwóch nalozonych piast w widoku z boku i w przekro¬ ju podluznym, fig. 10 — krzywke w rozwinie¬ ciu, fig. 11 — mechanizm do nastawiania walu glównego w widoku z boku.Do tylnego konca ciagnika 1 jest doczepiona rama 2 maszyny za pomoca laczników 3. Rame 2 stanowi skrzynak w postaci belki poprzecz¬ nej 4, a do kazdego jej konca przymocowane sa podluzne rury 5 i 6. Rura 5 jest zakonczona skrzynka 7 w ksztalcie tarczy. Pomiedzy ta skrzynka 7 i koncem rury 6 jest osadzony wal 8, nazywany w dalszym ciagu opisu „srodkowym walem stalym", którego konce sa umieszczone w lozyskach osadzonych odpowiednio w skrzyn¬ ce 7 i w rurze 6, przy czym wal 8 jest unieru¬ chomiony w kierunku swej osi podluznej. Na wale srodkowym 8 jest obrotowo osadzony zlo¬ zony wal wydrazony 9, który sklada sie z od¬ cinków rurowych 10 i piast 11.Ciagnik 1 posiada wal napedowy 12, którego koniec jest wpuszczony do skrzynki w postaci belki poprzecznej 4. Ruch obrotowy walu na¬ pedowego 12 jest przenoszony za pomoca kola lancuchowego 1$ i lancucha 14 na kolo lancu¬ chowe 15, umocowane na koncu walu 16, który jest osadzony obrotowo w rurze 5. Drugi koniec walu 16 posiada stozkowe kolo zebate 17, zaze¬ biajace sie z zebami kola wiencowego 18, które z kolei jest przymocowane do konca wydrazo¬ nego walu 9, a ponadto jest umieszczone na sta¬ lym wale srodkowym 8 za pomoca lozyska kul¬ kowego 19. Lozysko to sluzy jednoczesnie do centrowania zewnetrznego walu wydrazonego 9 wzgledem srodkowego walu 8. Na drugim koncu wal wydrazony 9 jest podtrzymywany na sta¬ lym wale 8 za pomoca lozyska kulkowego 20.Poniewaz wal wydrazony 9 jest znacznie wie¬ cej wytrzymaly na zginanie anizeli staly wal srodkowy 8 w miare potrzeby mozna umiescic dodatkowo lozysko miedzy dwoma walami w poblizu srodka.Na koncu stalego walu srodkowego 8, prze¬ ciwleglym kolu wiencowemu 18, jest osadzone ramie dzwigniowe 21 (fig. 2 i 11) za pomoca sworznia srubowego 22 o zmiennej dlugosci. To ramie dzwigniowe jest polaczone ze stalym punktem 23 ramy 2. Wskutek takiego polacze¬ nia wal 8 nie moze sie obracac, ale jego polo¬ zenie katowe wzgledem ramy 2 moze byc zmie¬ niane dla celów wyjasnionych w ponizszym opisie.Kazda piasta ii sklada sie z cylindrycznej oslony 25, która na swym obwodzie jest zao¬ patrzona w pewna liczbe stycznie ustawionych komór 26 (na rysunku trzy komory), sluzacych do umieszczenia czopów lemieszy.Czop 27 (fig. 3) posiada ksztalt trzpienia cy¬ lindrycznego o koncu stozkowym 28, na którym moze byc umocowana tuleja 30 lemiesza 31 za pomoca sruby 29. Czop 21 posiada po srodku swej cylindrycznej czesci zeby 32. Czop ten jest osadzony w komorze 26 za pomoca panewki 33, opierajacej sie na obrzezu 34 komory 26 i za po¬ moca glowicy 35, wkreconej do konca komory 26 od strony przeciwleglej lemieszowi 31.Na stalym wale srodkowym 8 wewnatrz kazdej piasty 11 znajduje sie szeroki pierscien 40 (fig. 4), zabezpieczony przed obracaniem sie za pomoca klina 41. Wzdluz obwodu tego pierscie¬ nia jest uformowana krzywka 42 np. przez obróbke. Wewnatrz kadzej piasty sa osadzone przesuwnie trzy posrednie narzady 43, Kazdy narzad posredni jest wyposazony w czop 44, na którym jest osadzony krazek 45 wpuszczony do krzywki 42. Na stronie przeciwleglej wzgle¬ dem czopa 44, kazdy narzad posredni 43 posia¬ da zebatke 46, zazebiajaca sie z zebami 32 czopa - 3 _.27 lemiesza 31. Narzad 43 jest prowadzony z obu stron w odcinku rurowym 47, przewidzianym w oslonie 25 piasty 11, przy czym os kazdego odcinka rury jest równolegla do stalego walu srodkowego 8. Na przeciwleglych koncach od¬ cinki rurowe 47 sa zaopatrzone w podluzna szczeline 48 na przestrzeni kata wycinkowego, mniejszego niz 180°.Odcinki rurowe 47 wspóldzialaja z nakladka¬ mi 49 przewidzianymi na kazdym koncu narza¬ du posredniego 43. Kazda nakladka 49 posiada cztery ucha 50 (fig. 5), tworzace jedna calosc z narzadem posrednim 43. Miedzy kazda para uch jest umieszczona panewka 51 z metalu lo¬ zyskowego i umocowana za pomoca czopa 52, przechodzacego przez obydwa ucha. Caly uklad jest zabezpieczony za pomoca pierscienia spre¬ zystego 53, który ustala w kierunku podluznym zarówno czop, jak i panewke. Zewnetrzna sred¬ nica panewki 51 jest równa wewnetrznej sredni¬ cy odcinka rurowego 47, tak iz narzad posredni 43 jest prowadzony bez luzu. Zewnetrzna srednica uch 50 jest nieco mniejsza od sredni¬ cy panewek 51, tak iz zetkniecie sie uch z od¬ cinkami rurowymi 47 jest uniemozliwione. Czesc narzadu posredniego 43, prowadzaca do uch 50 ma ksztalt klinowy i odpowiada z pewnym lu¬ zem podluznej szczelinie wycinkowej 48 odcin¬ ków rurowych 47.W oslonie 25 (fig. 6—9) kadzej piasty 11 jest wykonana pewna liczba otworów, polaczonych za pomoca odcinków rurowych 54, których kon¬ ce posiadaja gwint wewnetrzny. Na odcinkach rurowych 10 sa umocowane kolnierze 55 rów¬ niez z otworami 56. Za pomoca srub laczacych 57 mozna polaczyc ze soba odcinki rurowe 10 i piasty 11 i utworzyc wal wydrazony 9, skla¬ dajacy sie z kolejno polaczonych piast 11 i na¬ rzadów sprzegajacych lub odcinków ruro¬ wych 10.Ta sama zasada moze byc zastosowana do osadzenia pierscieni 40 na stalym wale srodko¬ wym 8. W tym celu pierscienie 40 moga byc ustalone w kierunku osiowym za pomoca roz¬ porek rurowych 58, nalozonych na wal. Na kon¬ cach walu 8 znajduja sie narzady do zabloko¬ wania calego ukladu.Podczas pracy maszyny wedlug wynalazku wydrazony wal 9 jest napedzany przez wal na¬ pedowy 12 za posrednictwem pedni lancucho¬ wych 13 — 15, walu 16, kola zebatego 17 i kola wiencowego 18. Podczas tego ruchu obrotowego walu wydrazonego 9 krazki 45 tocza sie po krzywce 42. Krzywka 42 (fig. 10) jest wykona¬ na tak, ze czesc jej obwodu lezy w plaszczyznie prostopadlej do stalego walu srodkowego 8, po¬ zostala zas czesc jest wygieta w bok w kierun¬ ku osiowym. Ruch pochylny kazdego lemiesza sklada sie z czterech faz, a mianowicie: a — polozenie normalne czyli orka, b — obrót ku polozeniu pochylenia, c — polozenie pochyle¬ nia, d — obrót ponowny do polozenia normal¬ nego.Czas trwania trzeciej fazy c moze byc zmniej¬ szony praktycznie do zera. Kazda czesc krzy¬ wej jest zakonczona w punkcie zagiecia (np. krzywizna o promieniu nieskonczenie wielkim), a wobec czego kazde rozpoczecie i kazde zakon- l czenie przesuniecia krazka 45 w bok odbywa sie bez wstrzasów. Podczas przejscia przez za- .» kres faz drugiej do czwartej (b — d) obrotu wa¬ lu 9, kazdy krazek 45 przesuwa sie w kierunku bocznym równolegle do osi walu 8, podczas gdy posredni narzad 43 porusza sie w sposób po¬ dobny i za pomoca zebatki 46 nadaje jedno ograniczone wychylenie czopowi 27. Krzywka 42 i srednica kola podzialowego zebów 32 sa tak dobrane, ze czop wykonuje pzresuniecie katowe ponad 90° przy kazdym obrocie wydrazonego walu 9. Podczas tego ruchu postepowo-zwrotne- go narzadu posredniego 43 odcinki rurowe 47 i nakladki 49 zapewniaja dokladne prowadzenie.Polozenie katowe pierscienia 40 wzgledem ra¬ my 2 jest dobrane tak, iz zakres wychylenia kazdego lemiesza 31 jest polozony zasadniczo w obrebie powierzchni miedzy punktem naj¬ glebszego przenikniecia lemiesza do gruntu i najwyzszym punktem jego drogi. Dokladne polozenie zakresu pochylenia lemiesza moze byc ustalone w zaleznosci od rodzaju czynnosci uprawy. Jezeli np. podniesiona ziemia ma byc odlozona do wlasnej bruzdy, jest korzystne, gdy ruch pochylny rozpoczyna sie juz w poblizu punktu, gdzie dany lemiesz przeniknal najgle- ,1 biej do gruntu. Jezeli podniesiona ziemia ma J byc odlozona w pewnej odleglosci w kierunku * bocznym (np. w przypadku maszyny radlacej), n. to korzystnie jest zmienic zakres pochylenia w taki sposób, zeby faza b nie rozpoczynala sie, dopóki lemiesz wraz z ziemia, pozostajaca jesz¬ cze na niej, nie zostanie podniesiony do po¬ wierzchni gruntu lub wyzej.Taka zmiana zakresu pochylenia jest otrzy¬ mywana przez nastawienie polozenia katowego stalego walu srodkowego 8 wzgledem ramy 2.Takie nastawienie polozenia katowego walu 8 jest dokonywane za pomoca ramienia dzwignio¬ wego 21 i sruby rozporowej 22. Wydluzanie lub skracanie sruby rozporowej 22 odbywa sie za pomoca jej obracania w tym lub w innym kie- f -runku. W ten sposób zmienia sie polozenie ra¬ mienia dzwigniowego 21 i walu 8 z pierscienia¬ mi 40 wzgledem ramy 2. Zakres nastawienia sruby rozporowej 22 jest tak dobrany, zeby ruch wychylenia lemiesza nigdy nie rozpoczy¬ nal sie za wczesnie ani ustawal za pózno.Piasta sklada sie z dwóch lub kilku wspól¬ osiowo nalozonych jednostek, z których kazda sklada sie z pewnej liczby promieniowo roz¬ mieszczonych lemieszy. Kazda z przyleglych jed¬ nostek 11, 31 jest przesunieta kolejno o kat 40° wzgledem sasiedniej jednostki, tak aby w od¬ stepie czasu pomiedzy chwilami, w których ko¬ lejne lemiesze tej samej jednostki dochodza do styku z ziemia (np. podczas obrotu piasty 11 o kat 120°), jeden lemiesz sposród dwóch sa¬ siednich jednostek zetknal sie z ziemia. W ten sposób lemiesze wywieraja na ziemie równo¬ mierna sile, i reakcja gruntu na maszyne jest równomierna. W szczególnosci reakcja ruchu zaglebiania sie wierzcholka lemiesza do ziemi jest odbierana przez te lemiesze, które juz prze¬ niknely do ziemi na pewna glebokosc. Dzieki temu zapobiega sie wszelkiej sklonnosci lemie¬ szy do podniesienia maszyny ponad grunt.Poza tym obciazenie mechanizmu napedowe¬ go podlega w ten sposób malym wahaniom.Podczas pracy maszyny lemiesze 31 odklada¬ ja podniesione skiby ziemi do odpowiedniej bruzdy, tak iz kazda jednostka jest zdolna do orania skiby ziemi, bezposrednio przyleglej do skiby wyoranej przez sasiednia jednostke.W przykladzie wyzej opisanym jednostki sa zawsze osadzone na wale 8 tak, iz obejmuja wzgledem siebie kat 40°. Jest to szczególnie ko¬ rzystne, gdy kazda z jednostek sklada sie z trzech lemieszy. Jednak jest równiez zupel¬ nie dobre takie osadzenie jednostek na wale 8, zeby zawieraly wzajemnie kat 60°. Gdy kazda jednostka sklada sie z innej liczby lemieszy niz trzy, to kat wzajemnego przesuniecia mie¬ dzy sasiednimi jednostkami powinien byc od¬ powiednio zmieniony. Celem, do którego sie dazy, jest zawsze osiagniecie równomiernego obciazenia i unikniecia wzajemnego oddzialy¬ wania na siebie sasiednich jednostek podczas ruchu pochylania lemieszy.Wyzej opisany mechanizm wahliwy wedlug wynalazku, jak równiez metoda zestawienia mechanizmu z odlaczalnych przyleglych odcin¬ ków walu wydrazonego 9 na wale srodkowym 8, wykazuja szereg waznych zalet. Przede wszystkim skladanie i rozbieranie maszyny jest bardzo proste, gdyz pewna liczbe pierscieni 40 wraz z krzywkami 42 i narzadami rozporowymi 58 nasuwa sie na wal srodkowy 8, na którym caly uklad jest zablokowany na koncach.Zewnetrzny wydrazony wal 9 montuje sie w po¬ dobny sposób przez kolejne laczenie ze soba piast 11 i odcinków rurowych 10.Gdy narzady posrednie 43 i czopy 27 zostaly dopasowane, wówczas katowe polozenie kazde¬ go lemiesza 31 ustala sie dokladnie za pomoca polaczenia kolnierzowego 28, 30 i sruby docis¬ kowej 29. Przedstawia to te zalete, ze czopy 27 moga byc umocowane w dowolny pozadany spo¬ sób w oprawach 26 bez uwzglednienia poloze¬ nia przymocowanych do nich lemieszy. Dzieki zwartosci zmontowania czesci wewnatrz oslony 25 piasty, zajmuja one malo miejsca, co pozwa¬ la na przenoszenie duzych sil i zapewnienie skutecznego smarowania. PL