Opublikowano dnia 29 sierpnia 1959 r.POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Kr 42086 IfOlj Andre Huet Paryz, Francja Urzadzenie do giecia rur Patent trwa od dnia 13 listopada 1957 r.Znane sa sposoby giecia rur, polegajace na wywieraniu nacisku na rury za pomoca stem¬ pla, który zmusza te do ulozenia sie przy kon¬ cu operacji w matrycy, uksztaltowanej w od¬ powiedni sposób. Proponowano równiez aby przed gieciem i w czasie giecia, stwarzac róz¬ nice temperatur miedzy strefa rury, która znajdzie sie wewnatrz wygiecia i powinna byc goretsza, a strefa zewnetrzna wygiecia, utrzy¬ mywana w stanie Chlodniejszym. Ta róznica temperatur ulatwia zginanie metalu i zmniej¬ sza lub usuwa zmniejszanie sie grubosci scian¬ ki rury w zewnetrznej strefie giecia.W swoim poprzednim patencie na „Udosko¬ nalenie wyginania rur" zglaszajacy w proce¬ sie tego rodzaju proponowal zapewnienie chlo¬ dzenia zewnetrznej strefy giecia za pomoca roz¬ pylania cieczy chlodzacej wewnatrz rury, wy¬ pelnionej przewaznie piaskiem.Zglaszajacy podal, ze ten proces giecia, rur móglby byc stosowany bez zastosowania ma¬ trycy, jezeli róznica temperatur rury bylaby scisle zachowana i gdyby zastosowalo sie stem¬ pel wystarczajaco .szeroki. Dla lepszego spre¬ cyzowania zagadnienia trzeba powiedziec, ze stempel ma szerokosc pozwalajaca mu sie opie¬ rac na calej dlugosci rury przeznaczonej do wyginania. Stempel jest zaopatrzony w wyzlo¬ bienie o przekroju mniej wiecej pólkolowym, odpowiadajacym przekrojowi rury z wybra¬ niem w strefie sasiadujacej z tworzaca srodko¬ wa strefy wewnetrznej wygiecia i wykonanym w ten sposób, ze dno stempla nie spoczywa po¬ czatkowo na strefie ogrzewanej rury. Poza tym stempel tworzy szczeki, obejmujace sze¬ roko te. strone pól-przekroju rury w sposób, przeciwdzialajacy wszelkim bocznym wzde¬ ciom rury w czasie operacji wyginania.Majac stempel tego rodzaju mozna obejsc sie baz matrycy, a wyginanie rury, doprowadzonej do stanu gwarantujacego odpowiednie róznice temperatur (bez czego trzeba by ja napelniac piaskiem), odbywa sie w sposób poprawny pod naciskiem jednego stempla, który to naciskrealizuje sie przez oparcie rury z obydwóch stron obszaru ogrzanego, i w obszarze rury, który jest zimny.Jednak przewidziano równiez, zgodnie z ni¬ niejszym wynalazkiem, ze mozna w czasie na¬ stepnej operacji prasowac za pomoca odpo¬ wiedniej matrycy obszar zewnetrzny uzyska¬ nego wygiecia, który jest wówczas najpierw ogrzany wiecej niz obszar wewnetrzny i który moze byc ewentualnie chlodzony.W celu ulatwienia wyjmowania rury, gdy jest ona wcisnieta w stempel lub sprasowana w matrycy, umieszcza sie wewnatrz stempla albo matrycy, w kazdym wymaganym miejscu w srodku i (lub) na brzegach, jeden lub kilka elementów ruchomych, tworzacych wyrzutniki i majacych pewna swobode zmieniania poloze¬ nia pod dzialaniem odpowiedniego mechaniz¬ mu w celu wypchniecia rury ze stempla lub matrycy po zakonczeniu operacji wyginania.Opis, który nastapi na podstawie rysunku, podanego w charakterze przykladu, pozwoli lepiej zrozumiec, w jaki- sposób wynalazek mo¬ ze byc zrealizowany.Fig. 1 przedstawia w przekroju poziomym stempel i rure przed wygieciem, fig. 2 — ana¬ logiczny do fig. 1 przekrój, lecz po wygieciu rury, fig. 3 — przekrój plaszczyzna oznaczona na fig. 2 linia III — III, a fig. 4 — matryce do prasowania strefy zewnetrznej wygiecia w prze¬ kroju plaszczyzna przechodzaca przez os symetrii matrycy.Jak to widac na fig. 1, przeznaczona do wy¬ giecia rura a jest dosunieta do dwóch kraz¬ ków oporowych b i c, w braku których trzeba byloby przewidziec matryce dla strefy zewne¬ trznej wygiecia. Stempel d, którego, nacisk wy¬ wierany w kierunku strzalki F powoduje wy¬ giecie rury w sposób pokazany na fig. 2, ma taka szerokosc, ze moze stanowic oparcie dla calej strefy koncowego wygiecia rury, pokaza¬ nego na fig. 2. Stempel ten posiada wyzlobie¬ nie (fig. 3), na ogól o ksztalcie pólkolistym z dodatkowym wglebieniem e i tworzy szczeki /i i fi tak dostatecznie wysokie, aby przeciw¬ dzialac wybrzuszeniom bocznym rury. Rura, jak to juz bylo opisane, powinna byc ogrzana w strefie, która odpowiada strefie wewnetrz¬ nej wygiecia, tj. w strefie A, pokazanej zakre- skowaniem w kratke na fig. 1. Ogrzewanie jest zapewnione na przyklad przed wygieciem rury w urzadzeniu, a utrzymywanie strefy zewne¬ trznej wygiecia w temperaturze stosunkowo niskiej, jest zapewnione przez rozpylanie ply¬ nu chlodzacego, takiego jak na przyklad woda lub powietrze mocno nawilgocone, za pomoca rury g, wstawionej do wnetrza wyginanej rury a, która moze nie byc napelniona piaskiem. Jest rzecza wazna zachowanie róznicy temperatur w czasie wyginania. Równiez w tym celu wsu¬ wa sie do rury blache rozdzielajaca h, która dzieli wnetrze rury na dwie komory: jedna odpowiadajaca goracej strefie A i druga — odpowiadajaca strefie, która ma pozostawac chlodna. W tym wlasnie obszarze rura g roz- %pyla plyn chlodzacy. Blacha h i rura g moga stanowic jedna calosc i sa laczone przegubowo w miejscach i i j, jak to widac na fig. 2, W sposób umozliwiajacy zginanie, odpowiednio do koncowego zgiecia rury.Aby utrzymac w stanie goracym obszar A rury w czasie operacji zginania, przewiduje sie we wnetrzu rury plomienice ogrzewajaca obszar A lub takze wewnatrz stempla & kanal Je, we wnetrzu którego moze byc wprowadzona plomienica ogrzewajaca l, której palniki ogrze¬ waja obszar A rury, dzieki polaczeniu stworzo¬ nemu miedzy kanalem l i dnem wybrania e w wyzlobieniu stempla.Gdy tylko skonczy sie operacja wyginania, mozna skorzystac z kanalu k, aby wstrzyknac plyn chlodzacy do wnetrza stempla w celu ochlodzenia go.Widac, ze na poczatku operacji zginania po¬ wierzchnia wewnetrzna szczek fi i ft stempla opiera sie w miejscach C i D rury (fig. 3), któ¬ re znajduja sie w strefie chlodnej rury wsku¬ tek tego, ze blacha rozdzielajaca h ma, jak to widac na fig. 3, ksztalt litery V. Zasadniczo nacisk poczatkowy stempla dziala na czesci rury mniej deformowane, co zapewnia równo¬ miernosc przekroju wygiecia. Wybranie e prze¬ widziane na dnie wyzlobienia istempla umozli¬ wia zmieszczenie sie tam zgrubionej scianki t, która w czasie wyginania, jak to widac na fig. 2, tworzy sie w strefie wewnetrznej wygie¬ cia.Na koncu procesu, gdy rura zostala zgieta i znajduje sie w polozeniu pokazanym na fig. 3, mozna napotkac pewne trudnosci, gdy przyste¬ puje sie do wyjecia jej ze stempla d. W celu ulatwienia tej czynnosci, przewidziano we wnetrzu tego stempla urzadzenie wyrzucajace m, utworzone z elementu poruszajacego sie we wnetrzu stempla d i mogacego pod dzialaniem schematycznie przedstawionego popychacza n przesuwac sie po prowadnicach na pewna odle¬ glosc w kierunku strzalki B dzieki luzowi o, — 2 —który powstaje, jak to widac na fig. 3, przy polozeniu poczatkowym wyrzutnika m w swym gniezdzie. Wyrzutnik m moze byc wykonany z wielu elementów dzialajacych w srodku i (lub) po bokach.Na ogól rura jest zginana za pomoca jednego odpowiedniego ksztaltu stempla, lecz zgodnie z niniejszym wynalazkiem przewidziano rów¬ niez, ze mozna prasowac strefa wewnetrzna wygiecia w drugiej operacji.W tym celu uzywa sie urzadzenie odwrotnie umieszczone niz to, jakie bylo wyzej opisane.Strefa ogrzewana jest teraz strefa odpowiada¬ jaca strefie zewnetrznej wygiecia,. podczas gdy strefa wewnetrzna wygiecia jest przewaznie utrzymywana w temperaturze stosunkowo ni¬ skiej. Matryca p, uksztaltowana . odpowiednio do ksztaltu strefy zewnetrznej ostatecznie wy¬ gietej rury, pckazana na fig. 4, posiada wy¬ zlobienie q o przekroju pólkolowym, zgodnym zprzekrojem wygietej rury. Te matryce przy¬ klada sie do strefy zewnetrznej wygiecia i moc¬ no don dociska. Poza tym w matrycy p prze¬ widuje sie wyrzutnik r, który pod dzialaniem popychacza s moze przesuwac sie o pewien od¬ cinek drogi w kierunku strzalki C, w celu wy¬ dobycia rury a z matrycy p.Na rysunku pokazano zginanie rury pod ka¬ tem 90°, lec:: jest oczywiste, ze rure mozna zgi¬ nac pod katami mniejszymi lub wiekszymi niz 90°, odpowiednio do tego czy da sie wiekszy czy mniejszy nacisk stempla d. PL