Opublikowano dnia 27 maja 1959 r. & & %U2$M v a POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 41945 KI. 11 df 6 Painel Rotkiewicz Warszawa, Polska Uklad wskainiczy, ulatwiajqcy odszukiwanie slów i hasel w slownikach, encyklopediach, leksykonach, indeksach i innych wydawnictwach o ukladzie alfabelycznym Patent trwa od dnia 7 marca 1958 r.Celem wynalazku jest ulatwienie odszukiwa¬ nia slów i hasel w wydawnictwach o ukladzie alfabetycznym. Ulatwienie wyraza sie zarówno w przyspieszeniu odnajdywania zadanych slów i hasel, jak tez i w odciazeniu psychicznym przy odnajdywaniu duzej liczby slów i hasel.Istota wynalazku polega na uzupelnieniu wy¬ dawnictwa o ukladzie alfabetycznym, np. slow¬ nika, skróconym indeksem poczatkowych czesci slów, sporzadzonym w porzadku alfabetycznym.Indeks poczatkowych czesci slów jest skon¬ struowany w formie kolumny liter, na poczatku której podana jest kombinacja dwuliterowa po¬ czatkowej czesci slów. Ta wyjsciowa komibinacja dwuliterowa dla wyróznienia jej jest wpisana np. w kólko. Po prawej stronie od kombinacji dwu¬ literowej podana jest trzecia z kolei litera, która dla wyróznienia wpisuje sie np. w kwadrat. Ko- r lejne trzecie litery, tworzace z kombinacja dwu¬ literowa kombinacje trójliterowe poczatkowych czesci slów, wpisuje sie w kolumnie pionowej w porzadku alfabetycznym z góry w dól. Analo¬ gicznie postepuje sie z czwartymi, ewentualnie dalszymi kolejnymi literami, z tym, ze nie sa one wyrózniane przez wpisywanie w figury geometryczne lub w jakikolwiek inny sposób.Kombinacje poczatkowych czesci slów moga byc podawane kazdorazowo w calosci, ale mniej meczace jest poslugiwanie sie indeksem po¬ czatkowych czesci slów, w którym kombinacje dwuliterowe i trzecie litery podawane sa tylko jednokrotnie. Przy piecio- i wiecej literowych kombinacjach poczatkowych czesci slów nalezy powtarzac kazdorazowo czwarta i dalsze litery kombinacji wieloliterowej. Kombinacje wielo- literowe nalezy tak dobierac, by obejmowaly one po kilka, lecz nie wiecej niz 6—8 slów.W przypadku slownika indeks odpowied¬ nich kombinacji wieloliterowych najlepiej jest umieszczac na kazdej rozkladowej stronie slow¬ nika przy lewostronnym jej brzegu. Po prawej stronie kazdej kombinacji wieloliterowej po-czatkowych czesci slów podana jest numeracja % fe^P9u cc^ajaie sie na 4an^ jombinacje wieloliterowa.Drugim iwtotnym elementem wynalazku jest \ \ rejonizacji stron slownika. Slownik jest dru¬ kowany w duzym formacie, przy czym na kaz¬ dej rozkladowej stronie slownika znajduje sie oprócz indeksu poczatkowych czesci slów 5—10 kolumn, zawierajacych istotna tresc slownika.Rejonizacja stron slownika polega na tym, ze na kazdej rozkladowej stronie slownika ozna¬ czane sa liczbami trójcyfrowymi kolejne ko¬ lumny i wysokosci w kolumnach, tj. rejony.Oznaczen dokonuje sie za pomoca liczb trój- cyfrowych, przy czym cyfra stojaca na pierw¬ szym miejscu oznacza kolumne, a nastepne dwie cyfry oznaczaja wysokosc w kolumnie, np. liczba 318 oznacza, ze odpowiednia wielo¬ literowa kombinacja poczatkowej czesci slowa wystepuje po raz pierwszy w slowie, znajdu¬ jacym sie w trzeciej kolumnie na osiemnastej jej wysokosci. Poniewaz wszystkie strony slow¬ nika sa rejonizowane jednakowo, po krótkim okresie poslugiwania sie nim, odnajdywanie wskazanego rejonu staje sie czynnoscia w pelni zautomatyzowana.Trzecim istotnym elementem wynalazku jest „dwuliterowy indeks palcowy", wskazujacy strone rozkladowa slownika z dokladnoscia do dwóch pierwszych liter poczatkowej czesci za¬ danego slowa. Dwuliterowy indeks palcowy sklada sie z indeksu palcowego pierwszejlite¬ ry slów i indeksów palcowych drugich liter slów i jest skonstruowany w taki sposób, ze na kazdej ostatniej stronie rozkladowej slowni¬ ka, zawierajacej slowa, rozpoczynajace sie na wspólna pierwsza litere, przy prawostronnym brzegu strony rozkladowej zaznacza sie duza czcionka te wspólna pierwsza litere. Wszystkie pierwsze litery stron rozkladowych slownika tworza indeks palcowy pierwszej litery. Indeks ten nalezy wykonywac metoda naciec bocznych stron slownika. Wszystkie drugie litery, two¬ rzace z litera indeksu palcowego pierwszej li¬ tery kombinacje dwuliterowe poczatkowych czesci slów, zaznacza sie duza czcionka przy lewostronnym brzegu stron rozkladowych slow¬ nika. Litery te, uporzadkowane alfabetycznie z góry na dól przy lewostronnym brzegu stron rozkladowych slownika, tworza indeks palco¬ wy drugich liter. Slownik moze wiec teoretycz¬ nie miec tyle indeksów palcowych drugich liter slów, ile zawiera caly alfabet, praktycznie ma jednak o kilka indeksów drugich liter mniej ze wzgledu na mala liczbe slów, rozpoczynaja¬ cych sie na litery x, y, z.Wylozona zasade konstruowania dwulitero¬ wego indeksu palcowego mozna zastosowac iw inny sposób, wykorzystujac w tym celu np. dolne i górne brzegi stron slownika, ewentual¬ nie przeplatajac indeks palcowy pierwszej lite¬ ry indeksami palcowymi drugich liter, umiesz¬ czonymi przy tych samych brzegach stron roz¬ kladowych slownika. Indeks palcowy pierwszych liter mozna równiez umiescic przy lewym brze¬ gu stron rozkladowych, a indeksy palcowe dru¬ gich liter przy prawym brzegu stron rozkla¬ dowych.Odszukiwanie slowa w slowniku, w którym zastosowane sa opisane powyzej ulepszenia, sprowadza sie do czterech elementarnych czyn¬ nosci, wykonywanych w nastepujacej kolej¬ nosci: otworzenie slownika na odpowiedniej pierwszej literze slowa, wskazanej przez indeks palcowy pierwszej litery, otworzenie slownika na odpowiedniej drugiej literze slowa, wskaza¬ nej przez indeks palcowy drugiej litery, odszukanie kombinacji wieloliterowej poczat¬ kowej czesci zadanego slowa za pomoca indek¬ su poczatkowych czesci slów, odczytanie za¬ danego slowa w rejonie, wskazanym przez indeks poczatkowych czesci slów. PL