Opublikowano dnia 24 listopada 1958 .r £ a POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 41636 AZAaZ Z/04 KI. 43 mr VEB Buchungsmaschinenwerk Karl-Marx-Stadt lCarl-Marx-Stadt, Niemiecka Republika Demokratyczna Urzadzenie wyzwalajace do jednoczesnego sterowania kilkoma przebiegami Patent trwa od dnia 28 marca 1956 r.Wynalazek dotyczy urzadzenia wyzwalajace¬ go np. do elektronowych maszyn do Uczenia.Znane sa róznego rodzaju impulsatory elektro¬ nowe. Sa one stosowane do wykonywania róz¬ nych czynnosci, jak opóznianie, nadawanie itd., przy czym dla wykonania kazdej czynnosci sto¬ sowany jest osobny uklad wyzwalajacy. A wiec na przyklad w elektronowych (maszynach do li¬ czenia, miedzy licznikami których cyklicznie przenoszone sa liczby, wlacza sie miedzy nie uklad wyzwalajacy z opóznieniem, zeby zawsze wczesniej podac do licznika impuls biezacy, za¬ nim nadejdzie cykliczny impuls liczliowy.Poza tym do nadawania kryteriów do urza¬ dzen mechanicznych, jak liczniki, przyrzady drukujace itd. stosowane* sa wyzwalacze nada¬ jace. Przy czynnosci nadawania, impuls z urza¬ dzenia liczacego musi poruszyc przekaznik. W tym celu w obwód anodowy wyzwalacza nada¬ jacego wlacza sie cewke przekaznika.Równiez potrzeba czasem zwlaszcza w urza- dzendach liczacych równolegle, zastosowac od- przezenie miedzy poszczególnymi Idcznikama, uniemozliwiajace wsteczne dzialanie impulsów na koncowy stopien licznika poprzedzajacego. W tym celu stosuje sie narzady odprzegajace w postaci katodowych lamp oddzielajacych.Z tego wynika, ze przy elektronowych urza¬ dzeniach liczacych, wykonujacych kilka takich czynnosci, liczba urzadzen przelacznikowych staje sie znaczna, przez co urzadzenia te sa skomplikowane i drogie.Celem wynalazku jest podanie mozliwosci wy¬ konywania tych czynnosci srodkami najpro¬ stszymi i przy najmniejszym nakladzie technicz¬ nym. Zasadniczo osiaga sie to w ten spo:ób, ^ze w ukladzie dwóch lamp katodowych, np. triod, w polaczeniu z innymi elementami urzadzenie wyzwalajace wedlug wynalazku jest w stanie wypelniac kilka czynnosci.Zasade wynalazku wyjasnia opis przykladu jego wykonania. Na rysunku fig. 1 przedstawia schemat urzadzenia wedlug wynalazku, fig. 2 — uklad liczników i lampy oddzielajacej.Urzadzenie wyzwalajace sklada sie z dwóch uldadów lampowych A i B (fig. 1), naijiepiej jed¬ nej podwójnej triody. W obwodzie anodowym lampy B znajduje sie przekaznik Rei. Równo-legie do niego sa przylaczone wylacznik K i kondensator OK Wylacznik K znajduje sie na wyjsciu urzadzenia wyzwalajacego w polozeniu £tiietym, a lampa A przewodzi prad. Jezeli np. jakies kryterium zostanie nadane do zenia mechanicznego, nalezy doprowadzic do zadzialania przekaznik Rei, dajacy polacze¬ nie z urzadzeniem mechanicznym. W tym celu recznie albo samoczynnie za pomoca nie uwi¬ docznionych narzadów zostaje otworzony wy¬ lacznik K. Jezeli teraz na wejsciu E zjawi sie impuls ujemny, nastawienie wyzwalacza zmieni sie jak nastepuje: siatka lampy A otrzymuje napiecie ujemne, jej prad anodowy zanika, kot¬ wica przekaznika Rei ustawia sie w pozycji przeciwnej i lampa B zaczyna przewodzic prad.Urzadzenie wyzwalajace pozostaje w tym sta¬ nie takze po zniknieciu impulsu. Dla osiagnie¬ cia tego dynamiczna i statyczna opornosc prze¬ kaznika Rei musd byc dostosowana do opornosci opornika R2 w anodzie lampy A, Dla uzyskania wyzwalania z opóznieniem na¬ lezy zamknac wylacznik K, przez co równolegle do przekaznika Rei wlaczony zostaje opornik Rl. Opornosc opornika Rl mala w stosunku do opornosci przekaznika daje odpowiednio maly spadek napiecia w obwodzie anodowym lampy B i dzieki temu powoduje powrót urzadzenia do pozycji wyjsciowej, przy której lampa A znów przewodzi prad.Jezeli w tym stanie urzadzenia nadejdzie ujemny impuls do wejscia E, obnizy on znów napiecie siatki lampy A tak, ze lampa B zacz¬ nie przewodzic. Czas trwania przewodzenia na¬ lezy do stalej czasu zespolu R3, C2. Po tym na¬ stepuje przerzut z powrotem do pozycji wyj¬ sciowej i znów lampa A przewodzi prad. W czasie powrotu do pozycji wyjsciowej powstaje gwaltowny wzrost pradu w lampie A i spadek napiecia na R2, powodujacy ujemny impuls na wyjsciu Al, przedostajacy sie dalej na nastep¬ ny licznik.W ten sposób otrzymuje sie potrzebne w da¬ nej chwili opóznienie przeniesienia dimpulsu.Opóznienie to mozna w pewnych granicach skrócic, gdyz zalezy ono od opornosci opornika Rl, która mozna zmniejszyc az do zera.Odprzezenie miedzy dwoma jeden za drugim ustawionymi licznikami bedzie iwtedy skuteczne, gdy np. impuls, przeznaczony do nastepnego licz¬ nika, wychodzi z wyzwalacza. Impuls ten nie wplywa na wyzwalacz z którego wychodzi, gdyz wtedy lampa A przewodzi prad, wobec czego na jej anodzie panuje -niskie napiecie, wskutek czego oczywiscie nie moze byc wplywu wstecz¬ nego na licznik poprzedzajacy.Poniewaz zwykle przekaznik Rei znajduje sie nie w urzadzeniu elektronowym, a w zespole mechanicznym, kondensator Cl, przylaczony równolegle do uzwojenia przekaznika Rei, dzia¬ la odprzegajaco na przewody i czyni je dosyc niewrazliwymi na pojemnosciowe impulsy prze¬ szkadzajace.Fig. 2 rysunku przedstawia uklad liczników Z10 i Zll i wlaczony miedzy nie wyzwalacz Tr.Jak to juz powiedziano wyzej, zwlaszcza przy elektronowych maszynach liczacych, przeznaczo¬ nych do pracy równoleglej, konieczne jest wsta¬ wienie miedzy liczniki Z10, Zll czlonu odprze- gajacego, przeciwdzialajacego dzialaniu wstecz¬ nemu na impulsy przychodzace przewodami AO i Al. Gdy np. przewodem Al przychodzi impuls, czlon odprzegajacy, w tym przypadku urzadze¬ nie Tr, przeciwdziala w wyzej opisany sposób dzialaniu wstecznemu na ostatni stopien liczni¬ ka Z10.Jezeli przypuscic, ze licznik Z10 wskazuje liczbe 9, tak ze przy nastepnym impulsie powin¬ no nastapic przeniesienie tej liczby na nastep¬ ny licznik Zll, wtedy przy jednoczesnym do¬ starczeniu impulsów przez obydwa doprowadze¬ nia AO i Al impuls przeniesienia z licznika Z10 musi byc wstrzymany na tak dlugo, az impuls z doprowadzenia Al dostanie sie do licznika Zll.Takie opóznienie osiaga sie, jak to opisano wy¬ zej, za pomoca urzadzenia Tr. W tyni przypad¬ ku ujemny impuls, powstajacy przy powrocie urzadzenia Tr do pozycji wyjsciowej, stanowi impuls przeniesienia.Inna mozliwosc opóznienia przy dziesietnym ukladzie przenoszonych impulsów lezy w maga¬ zynowaniu impuisu przeniesienia w urzadzeniu wyzwalajacym, az do ukonczenia cyklu dzie¬ sietnego. Przeniesienie liczby dziesietnej naste¬ puje wtedy przez impuls przelaczajacy, naste¬ pujacy po cyklu dziesietnym. • PL