Przedmiotem wynalazku jest nowy sposób wytwarzania pochodnych piperazyny o wzorze ogólnym B —N <¦ ~\ N—OH2 —CH—CH^OH I Ri w którym R oznacza atom wodoru aiibo rodnik alkilowy, arylowy, hydrofesyalkfl0wy, czterohy- dropflfanylooksyalkilowy Q — dwualkoksyaHd- Iowy, hydroksyalkoksyalkilowy lub czterohydro- prranylooksyalkokByalkslowy, a Hi oznacza atom. wodoru lub grupe metylowa.Sposób wedlug wynalazku polega ma tym, ze alkohol allilowy w przypadku gdy Ri oznacza alom wodoru, a alkohol metallilowy w przy¬ padku gdy Ri oznacza grupe metylowa poddaje a&e reakcji z piperazyna o wzorze ogólnym R —N V y n—h w którym R ma znaczenie podane wyzej.Reakcje przeprowadza sie przy uzyciu roz¬ puszczalnika lub bez rozpuszczalnika, stosujac materialy wyjsciowe i rozpuszczalniki praktycz¬ nie -bezwodne, przy czym slady wody tnie sa szkodliwe. Reakcja przebiega w srodowisku sil¬ nie zasadowym w obecnosci wodorotlenku lub alkoholanu metalu alkalicznego, najkorzystniej w obecnosci aJHlanu sodowego. Jako rozpusz¬ czalnika mozna uzyc alkoholu lub Innego roz¬ puszczalnika trwalego w srodowisku zasado¬ wym. W przypadku piperazyny korzystnie jest stosowac* rozpuszczalnik, którego temperatura wrzenia jest zblizona do temperatury wrzenia piperazyny, co ulatwia oddestylowanie czesci tej ostatniej, która ewentualnie rrie weszla w reak¬ cje. Korzystnym rozpuszczalnikiem jest na przy¬ klad alkohol izoamylowy.Nalezy zaznaczyc i stanowi to jedna z ko¬ rzystnych cech wynalazku, ze w przypadku gdy R oznacza atom wodoru, to znaczy w przypad¬ ku piperazyny, mozna przez ograniczenie czasu zetkniecie reagentów tak poprowadzic reakcje,ze podstawieniu ulega tylko jedna grupa NH piperazyny.Zwiazki otrzymywane sposobem wedlug wy¬ nalazku stanowia bardzo cenne produkty posred¬ nie. Mozna je mianowicie stosowac do wytwa¬ rzania fenotiazyn, posiadajacych w polozeniu 10 podstawnik —CH2 —CH —CH2 —N < N —R Ri i w tym celu traktuje sie je na przyklad srod¬ kiem chlorowcujacym, po czym kondensuje sie je z odpowiednia fenotiazyna.Podane nizej przyklady wyjasniaja wynala¬ zek, bez ograniczania go.Przyklad I. 18 g alkoholu allilowego, 10 g 1-metylopiperazyny i 4 g wodorotlenku sodowe¬ go ogrzewa sie pod chlodnica zwrotna w ciagu 20 godzin. Nastepnie dodaje sie 50 cm? wody 1 oddestylowuje 50 cm3 cieczy. Pozostalosc zada¬ je sie 35 cm alkoholu izoamylowego i górna warstwe poddaje destylacji. Otrzymuje sie 12 g l-metylo-4-/3'-hydroksypropylo/-piperazyny de¬ stylujacej w granicach temperatur 108—110°C, pod cisnieniem 3 mm slupa rteci.Przyklad II. 24 g alkoholu allilowego, 34,4 g bezwodnej piperazyny i 16 g wodorotlen¬ ku sodowego ogrzewa sie w temperaturze 140°C w ciagu 7 godzin. Nastepnie dodaje sie 40 cm8 wody i 100 cm3 alkoholu izoamylowego. War¬ stwe rozpuszczalnika organicznego poddaje sie destylacji, przy czym otrzymuje sie 23,7 g l-/3'-hydroksypropylo/-pdperazyny destylujacej w granicach temperatur 128—132°C pod cisnie¬ niem 5 mm slupa rteci.Przyklad 111. 24 g alkoholu allilowego, 34,4 g bezwodnej piperazyny, 100 cm5 alkoholu izoamylowego i 16 g wodorotlenku sodowego ogrzewa sie w temperaturze 140°C w ciagu 7 go¬ dzin. Mieszanine oziebia sie nastepnie do tem¬ peratury 100°C, dodaje 40 cm8 wody, dekantuje warstwe wodna i poddaje destylacji warstwe rozpuszczalnika organicznego. Otrzymuje sie 18 g l-/3'-hydroiteypropylo/-pdperazyny, a 22 g piperazyny odzyskuje sie w postaci roztworu w alkoholu amylowym. Roztwór ten mozna uzyc w nastepnej operacji.Przyklad IV. 12 g alkoholu allilowego, 17,2 g bezwodnej piperazyny i 4 g wodorotlenku potasowego ogrzewa sie tak jak w przykladzie II, Mieszanine zadaje sie nastepnie 10 cm3 wo¬ dy i 50 cm3 alkoholu izoamylowego. Z warstwy rozpuszczalnika organicznego otrzymuje sie przez destylacje 4 g l-^-hydroksypropyloZ-^pi- perazyny.Przyklad V. Do roztworu 2,3 g sodu me¬ talicznego w 18 g alkoholu allilowego dodaje sie 10 g 1-metylopiperazyny i ogrzewa pod chlodnica zwrotna do czasu gdy ciecz osiagnie temperature 140qC. Wówczas dodaje sie do mie¬ szaniny 50 cm3 wody i destyluje do chwili ze¬ brania 50 cm3 destylatu. Pozostalosc wyciaga sie 35 cm3 alkoholu izoamylowego i warstwe roz¬ puszczalnika organicznego poddaje destylacji.Otrzymuje sie 9,4 g l^metylo 4-/3'-hydroksypro- pylo/-^piperazyny.Przyklad VI. 16,2 g 1-fenylopdperazyny, 18 g alkoholu allilowego i 4 g wodorotlenku sodowego 84%-owego ogrzewa sie pod chlodni¬ ca zwrotna w ciagu 22 godzin. Po oziebieniu zawartosc naszynia reakcyjnego wlewa sie do 100 cm3 wody. Wytworzony bialy osad odsacza sie i krystalizuje z 200 cm3 cykloheksanu. Otrzy¬ muje sie 20 g l-fenylo-4-/3'hydroksypropylo/-pi- perazyny o temperaturze topnienia 73°C.Przyklad VII. 13 g l-/2'-hydroksyetylo/- piperazyny, 18 g alkoholu allilowego i 4 g wo¬ dorotlenku sodowego 84%-owego ogrzewa sie w ciagu 18 godzin w temperaturze 120°C. Do mie¬ szaniny dodaje sie nastepnie 50 cm"* wody i poddaje ja destylacji do czasu osiagniecia tem¬ peratury par 100°C. Ciekla i jednorodna pozo¬ stalosc nasyca sie weglanem potasowym i wy¬ ciaga dwukrotnie ,150 cm^ wrzacego benzenu.Wyciagi benzenowe odparowuje sie, przy czym otrzymuje sie olej, który po oziebieniu krystali¬ zuje. Olej ten poddaje sie destylacji otrzymujac 9,2 g l-^^hydroksyctyloM-ZS^-hydaroksyproipylo/- piperazyny o temperaturze topnienia 101°C.Przyklad VIII. 21,4 g l-/2'-czterohydro- pdranylooksyetylo/- piperazyny, 4 g wodorotlenku sodowego 84%-owego i 18 g alkoholu allilowego ogrzewa sie w ciagu 5 godzin w temperaturze 125*0. Po oziebieniu dodaje sie do mieszaniny 50 cm3 wody i ekstrahuje ja trzykrotnie 100 cm3 benzenu. Wyciag benzenowy poddaje sie desty¬ lacji, otrzymujac 11 g l-/2'-czterohydropiranylo- oksyetylo/-4-/3ir - hydroksypropylo/-piperazyny wrzacej w temperaturze 162—163°C pod cisnie¬ niem 1 mm slupa rteci, oraz odzyskujac 9,5 g wyjsciowej 1-/2^-czterohydropiranylooksyetylo/- -piperazyny.Ogrzewajac w ciagu 20 godzin w temperatu¬ rze 125°C, otrzymuje sie 17,6 g l-/2'-czterohydro- piranylooksyetylo/-4-/3'r -hydroksypropylo/-pipe- razyny.Przyklad IX. 50,5 g 1-/2', 2'-dwuetofcsy- — 2 —etylo/-piperazyny, 45 g alkoholu allilowego i 10 g wodorotlenku sodowego ogrzewa sie w ciagu 20 godzin w temperaturze 125°C. Po ozie¬ bieniu do mieszaniny dodaje sie 125 cm3 wody i otrzymana w ten sposób jednorodna ciecz ekstrahuje "kolejno 150, 100 i 100 cm3 benzenu.Przez destylacje roztworu benzenowego otrzy¬ muje sie 40 g 1-/2'2/^dWuetoksyetylo/-4-/3"- -hydroksypropyló/^iperazyny wrzacej w tem¬ peraturze 148—152°C pod cisnieniem 1 mm slu¬ pa rteci.Przyklad X. Postepujac tak jak w przy¬ kladzie VII z 23 g l-/2'^hydroksyetoksyetylo/- -piperazyny, 24 g alkoholu allilowego i 5,3 g wodorotlenku sodowego otrzymuje sie 14,5 g 1 -/2'-hydrotosyetoksyetyfo/-4-/3'' -hydroksypropy- lo/-piperazytny wrzacej w temperaturze 160-165°C pod cisnieniem 1 mm slupa rteci.Przyklad XI. Postepujac tak jak w przy¬ kladzie VIII z 33 g l-^-czterohydropiranylo- oksyefoksye1ylo/-pdperazyny, 23 g alkoholu alli¬ lowego i 5,1 g wodorotlenku sodowego otrzymu¬ je sie 25 g l-/czteroh3rdix)piranylooksyetylo/-4/3/'- -hydroksypropylo/-piperazyny wrzacej w tem¬ peraturze 190—193°C pod cisnieniem 1 mm slu¬ pa rteci.Przyklad XII. 25 g 1-metylopiperazyny, 54 g alkoholu metallilowego i 10 g wodorotlen¬ ku sodowego ogrzewa sie w ciagu 20 godzin w temperaturze 125X!. Po oziebieniu imase reak¬ cyjna zadaje sde 125 cm3 wody i ekstrahuje ko¬ lejno 150, 100 i 100 cm3 benzenu. Przez destylacje roztworu benzenowego otrzymuje sie 25 g 1-me- tylo-4-/3'-hydroiksy-2/-metylo-(l/-propylo/-pipera- zymy wrzacej w temperaturze 137°C pod cisnie¬ niem 20 mm slupa rteci.Przyklad XIII. 51,6 g piperazyny, 43,2 g alkoholu metallilowego i 12 g wodorotlenku so¬ dowego ogrzewa sie w ciagu 24 godzin w tem¬ peraturze 140X1. Mieszanine reakcyjna zadaje sie 30 cm3 wody i 100 cm3 alkoholu izoamylo- wego. Roztwór alkoholowy poddaje sie desty¬ lacji, przy czym otrzymuje sie 42 g il-/3'-hydro- ksy-2'-metylo-l'-propylo/-piperazyny, majacej postac gestej cieczy o temperaturze wrzenia 120—125°C pod cisnieniem 1 mm slupa rteci. PL