Wynalazek dotyczy ukladu do sterowania lub regulowania napiec zmiennych przy zastosowa¬ niu cewek dlawikowych podmagnesowywa- nych pradem stalym.Do regulowania napiec zmiennych w szcze¬ gólnosci napiecia wejsciowego prostowników suchych stosuje sie czesto podmagnesowywane cewki dlawikowe, z których jedna para jest wlaczona jako narzad sterujacy w szereg z transformatorem prawie zawsze niezbednym i której opornosc indukcyjna jest zmieniana przez podmagnesowywanie pradem stalym.Podmagnesowywanie pradem stalym uzalez¬ nia sie przy tym od napiecia wyjsciowego, re¬ gulujac je w ten sposób w pewnych granicach.Uklad ten jednak posiada maly wspólczynnik mocy cos pogarsza sie jeszcze wiecej, poniewaz potrzeb¬ ny dla pary dlawików prad magnesujacy jest w przyblizeniu niezalezny od obciazenia.Dla polepszenia wspólczynnika mocy cos ponowano, aby podlegajace regulacji napiecie wyjsciowe podzielic tak, aby otrzymac nie re¬ gulowana moc podstawowa i regulowana moc dodatkowa. W tym przypadku wspólczynnik mocy cos do pewnej czesci odbiornika pradu zmiennego sa wlaczone szeregowo dlawiki, a zapotrzebo¬ wanie mocy urojonej dla wzbudzenia podma- gnesowywanych dlawików odpowiednio maleje, jednak wspólczynnik mocy spada nadal w mia¬ re wzrostu napiecia sieci i spadku obciazenia.W celu dalszego polepszenia wspólczynnika mocy równiez, i przy obciazeniu czesciowym proponuje sie wedlug wynalazku zastosowanie dwóch narzadów sterujacych zasilanych z tej samej fazy sieci, np. podmagnesowywanych ce¬ wek dlawikowych w znanym ukladzie, z któ¬ rych pierwszy narzad sterujacy jest przyla¬ czony do punktu o nizszym napieciu transfor¬ matora, a drugi narzad nastawczy do punktu o wyzszym napieciu, przy czym uzwojenia do podmagnesowywania czlonów sterujacych sa umieszczone tak, ze ich opornosci indukcyjneprzy zmianie napiecia sterujacego zmieniaja siq w kierunkach przeciwnych. Mianowicie pod- magnesowapie7 cewtkf dlawikowych odbywa sie rip. w ten spopo^, ze przy zmianie napie¬ cia sterujacego opornosc indukcyjna pierwsze¬ go czlona sterujacego wzrasta, a drugiego spa¬ da *i odwrotnie.Napiecie wyjsciowe wtórnego uzwojenia transformatora okreslone przez przekladnie transformatora, mozna przy tym regulowac w sposób ciagly pomiedzy dwoma sasiednimi wartosciami (stopniami) przekladni przez pod- magnesowanie wlaczonych cewek dlawikowych.Przyjmujac np. przy autotransformatorze, ze napiecie wyjsciowe jest pobierane w srodku miedzy dwoma punktami zasilania, to przy podmagnesowaniu pierwszego czlona sterujace¬ go mozna uzyskac transformowanie podwyzsza¬ jace (przekladnia 1*1), a przy podmagneso- wywaniu drugiego czlona — obnizajace (prze¬ kladnia < 1:1), przy czym pomiedzy obydwo¬ ma granicznymi wartosciami przekladni moz¬ na nastawic kazda dowolna przekladnie, w za¬ leznosci od namagnesowania cewek dlawiko¬ wych. Uklad ten dziala jako magnetyczny dziel¬ nik napiecia czyli teoretycznie pierwotna liczba zwojów transformatora zmienia sie w zaleznos¬ ci od zmiany podmagnesowywania cewek dla¬ wikowych.Oprócz tego wystepuje zjawisko nastepujace.Przy zasilaniu transformatora przez pierwszy czlon sterujacy (przekladnia 1:1) powstaje w transformatorze napiecie, które jest przesu¬ niete w fazie o okolo 180° wzgledem napiecia przylozonego. Napiecie na koncu uzwojenia pierwotnego, do którego jest przylaczony dru¬ gi czlon sterujacy, jest przy tym wieksze od napiecia sieci zasilajacej i przez drugi czlon sterujacy plynie prad magnesujacy, który jest w przyblizeniu przeciwny w fazie wzgledem pradu pierwszego czlona sterujacego i w przy¬ blizeniu go kompensuje. Prad magnesujacy po¬ bierany z sieci jest dzieki temu maly, wspól¬ czynnik mocy odpowiednio duzy, przy czym przy spadaniu obciazenia maleje on tylko nie¬ znacznie.Czlony sterujace moga byc wlaczone zarów¬ no po stronie pierwotnej, jak i po stronie wtór¬ nej transformatora. Przy wlaczeniu po stronie wtórnej transformatora czlony sterujace sa przylaczone do dwóch punktów o róznym na¬ pieciu do wtórnego uzwojenia transformatora i ich strony wyjsciowe sa polaczone pomiedzy soba i z odbiornikiem. W tym przypadku zmia¬ ny wartosci opornosci indukcyjnych czlonów sterujacych powinny przebiegac w przeciw¬ nych kierunkach.Napiecie sterujace doprowadzane do czlonów sterujacych dla podmagnesowania moze byc wprost proporcjonalne lub odwrotnie propor¬ cjonalne do wielkosci wyjsciowej. Gdy napiecie sterujace zmienia sie odwrotnie proporcjonal¬ nie do wielkosci wyjsciowej, to sterowanie czlonów sterujacych powinno odpowiednio od¬ bywac sie odwrotnie, aby osiagnac ten sam wynik.Uklad wedlug wynalazku moze byc zastoso¬ wany do sterowania napiecia wyjsciowego, gdy to napiecie ma byc regulowane recznie.W przypadku wielofazowych napiec zmien¬ nych uklad do sterowania i regulowania we¬ dlug wynalazku moze znalezc zastosowanie je¬ zeli do odpowiednich punktów napiecia kazdej fazy uzwojenia transformatora beda przylaczo¬ ne po dwa czlony sterujace.Uklad wedlug wynalazku moze byc zastoso¬ wany zarówno do sterowania i regulowania na¬ piec i pradów zmiennych, jak i do regulowa¬ nia i sterowania napiec i pradów stalych w po¬ laczeniu z odpowiednimi ukladami prostowni¬ czymi, np. z prostownikami suchynii.W celu dokladnego wyjasnienia wynalazku przedstawiono na rysunku przyklady ukladów wedlug wynalazku. * Na fig. 1 transformator 1 jest wykonany jako autotransformator. Jest on zasilany poprzez za¬ ciski sieciowe 2, 3. Napiecie wyjsciowe trans¬ formatora jest pobierane na zaciskach 4, 5.W szereg z transformatorem 1 w fazie, odpo¬ wiadajacej zaciskowi sieciowemu 3, sa wlaczo¬ ne dwie równolegle wzgledem siebie pary dla¬ wików regulacyjnych 6 i 7 z uzwojeniami pra¬ du zmiennego 61, 62 i 7J, 72, jako czlony ste¬ rujace. Prad sterujacy plynie przez zacisk 11 i uzwojenia dlawikowe 63, 64, 73, 14 do zacisku 12. Para dlawików regulacyjnych 6 posiada jeszcze dalsze uzwojenia 65, 66, przez które ply¬ nie pobierany ze specjalnego zródla pradu sta¬ lego i doprowadzany przez zaciski 13, 14 prad staly o stalym napieciu, który podmagnesowywu- je dlawiki w kierunku przeciwnym do magneso¬ wania ich przez prad sterujacy. Dzieki przeciw¬ nemu podmagnesowywaniu osiaga sie to, ze przy ^wzroscie pradu sterujacego opornosc in¬ dukcyjna w parze dlawików regulacyjnych 6 wzrasta, a w parze dlawików regulacyjnych 7 majjieje.W ukladzie wedlug fig. 2 pary dlawików re¬ gulacyjnych 6 i 7 sa wlaczone do strony wtór- — 2 —nej autotransformatora 1. Jednoczesnie przy¬ klad ten podaje uklad uzwojen dlawikowych, gdy prad sterujacy zmienia sie odwrotnie pro¬ porcjonalnie do napiecia wyjsciowego. Stale magnesowanie przeciwne powinno odbywac sie wtedy na przylaczonej do nizszego punktu na¬ piecia transformatora 1 parze dlawików regu¬ lacyjnych 6 przez uzwojenia 65, 66.Przy wzroscie napiecia wyjsciowego i spad¬ ku pradu sterujacego wzrasta przy tym opor¬ nosc indukcyjna w parze dlawików regulacyj¬ nych 7, a spada w parze dlawików regulacyj¬ nych 6.Uklad wedlug fig. 3 zawiera transformator 1 z oddzielnym uzwojeniem pierwotnym i wtór¬ nym, jak to np. stosuje sie najczesciej przy przylaczaniu prostowników suchych. W tym przypadku wlaczenie szeregowe prostowników: 21, 22 lub 23, 24 powoduje juz podmagnesowa- nie za pomoca pradu pulsujacego, plynacego w uzwojeniach 61, 62 lub 71, 72. Uzwojenia 63, 64, 73, 74, przez które plynie prad sterujacy oraz uzwojenia 65, 66, 75, 76. sluzace do stalego mag¬ nesowania przeciwnego sa wlaczone tak, iz wy¬ nikajace stad podmagnesowanie wypadkowe przy wzrastajacym napieciu sieci i proporcjo¬ nalnie wzrastajacym napieciu sterujacym spa¬ da na parze dlawików regulacyjnych 6, a wzra¬ sta na parze dlawików regulacyjnych 7, tak iz ich opornosc indukcyjna odpowiednio wzrasta lub spada.' PL