Opublikowano dnia 28 listopada 1958 r. £ & 5* s*.\ \ Urzedu Patenie.•;¦¦ , '. Urzedu Patenie* ¦ 1^^ie|llzBCL|p98polite)l.iUr • POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 41283 KI. 53 b, 3 Eugeniusz Pijanowski Warszawa, Polska Stefan Mrozewski Warszawa, Polska Urzqdzenie do oznaczania cisnienia w konserwach puszkowych Patent trwa od dnia 18 stycznia 1958 r.Konserwy zywnosciowe w puszkach herme¬ tycznych lub slojach powinny byc w jak najwiek¬ szym stopniu pozbawione powietrza (scislej tle¬ nu), który wystepuje zwykle w przestrzeniach miedzykomórkowych, w niezapelnionych zalewa przestrzeniach i w drobnych ilosciach — w sa¬ mej zalewie jako powietrze rozpuszczone. Znaj¬ dujace sie wewnatrz puszki powietrze powoduje rozpuszczenie sie powloki cynowej i z czasem moze wywolac bombaz wodorowy lub przedziu¬ rawienie puszki, nastepnie powoduje utlenianie witaminy C i innych skladników. Konserwa, ulatwia skielkowanie ewentualnie pozostalych przy zyciu nielicznych przetrwalników bakterii, a w czasie gotowania konserwy utrudnia przeni¬ kania ciepla do srodka i powoduje niekorzystne rozdecie puszek (bombaze techniczne), oslabiajac podwójna zakladke puszki. Powietrze w wolnej przestrzeni puszki powinno wiec byc jak naj¬ bardziej rozrzedzone, odpowiadajac tylko i/4 do 1/2 cisnienia atmosferycznego, co osiaga sie przez tak zwane blanszowanie i odpowietrzanie kon¬ serwy juz to na drodze dostatecznie dlugiego jej ogrzewania przed zamknieciem, juz to na drodze zamykania puszek w nieduzej przestrze¬ ni, pozostajacej pod dzialaniem pompy.Pomiaru cisnienia w puszkach dokonywa sie zwykle za pomoca manometru wskazówkowego, zaopatrzonego u spodu w igle w postaci trzpienia z gumowa uszczelka, jak to podaje np. Cruess i Christie. O urzadzeniach manometrycznyeh do pomiaru cisnienia w puszkach wspominaja rów¬ niez: Morris i Osman Jones, a dluzsze rozwaza¬ nia teoretyczne w tym kierunku prowadzi Cham- belan. Analogiczne urzadzenia przedstawia ulep¬ szony przez Sallerona manometr do mierzeniacisnienia w butelkach z winem szampanskim, czyli tak zwany afrometr Maumene'go.Urzadzenia manomefryczno-wskazówkowe ma¬ ja te ujemna strone, ze wskazania ich z natury rzeczy sa malo precyzyjne, pozwalaja odczytac cisnienie z dokladnoscia najwyzej 1 cm slupa rteci oraz wynik pomiaru maskowany jest zwy¬ kle przez tzw. martwa przestrzen samego przy¬ rzadu, zawierajaca powietrze o cisnieniu atmo¬ sferycznym. Wplyw tej przestrzeni szczególnie silnie uwydatnia sie przy malej przestrzeni wolnej w puszce, powodujac nieraz bledy rzedu 20% i wiecej.Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie mano- metryczne pozwalajace na pomiar cisnienia istniejacego wewnatrz puszek z dokladnoscia do 1 mm slupa rteci.Fig. 1 uwidacznia ogólny wyglad przyrzadu i sposób laczenia go z puszka, fig. 2 przedsta¬ wia dokladniej igle wraz z uszczelka.Urzadzenie to sklada sie z manometru uwidocz¬ nionego na fig. 1 i igly do przebijania wieczka puszki uwidocznionej na fig. 2. Jako manometru uzyto rurke szklana Iw ksztalcie litery U, w po¬ lowie napelniona rtecia. Lewy koniec posiada od góry zamkniecie kauczukowe 2 z perelka szklana 3, a boczne odgalezienie tego ramienia 4 za posrednictwem kranika szklanego 5 i gru- bosciennej rurki kauczukowej 6 laczy sie z igla 7, sluzaca do przebijania wieczka puszki 8.Rurka manometryczna w prawym ramieniu 9 u góry jest znów zagieta do dolu i luzno laczy sie z malym zbiornikiem 10 dla przelewu rteci w przypadku dodatniego cisnienia w puszce.Igla 11 jest stalowa, o srednicy okolo 1 mm, ukosnie scieta i wystaje tylko okolo 5 mm poni¬ zej ochronnego pierscienia metalowego 12, na którym opiera sie równiez maly krazek kauczu- .kowy 13, grajacy role uszczelki miedzy igla a sciana puszki, po jej przebiciu.Wymiary aparatu zostaly tak dobrane, by mozna bylo mierzyc cisnienie prawie dowolnie rozrzedzonego powietrza, jak równiez cisnienia nieco wyzsze od atmosferycznego (do 0,5 atm.).W przyrzadzie tym objetosc, zajmowana przez przewody, igly, rurki, bocznego tubusa i lewego ramienia rurki manometru, nad poziomem rteci manometru w spoczynku, zostala zredukowana do minimum i wynosi 4,0 cm3.Igle z uszczelka dociska sie do wieczka puszki i< za pomoca mlotka (pojedyncze, niezbyt mocne uderzenie) wbija sie igle do wieczka, co powo¬ duje momentalne wyrównanie cisnien wolnej przestrzeni puszki i przyrzadu, w nastepstwie czego rtec zwykle znacznie podnosi sie w lewym ramieniu manometru. Po ustaleniu sie poziomów rteci polaczenie z puszka przerywa sie po uprzed- dnim zakreceniu kranika 5, pozwala to spokojnie odczytac róznice miedzy poziomami rteci w obu ramionach^ z dokladnoscia do 1 mm.Cisnienie panujace wewnatrz puszki wylicza sie z wzoru: P- (p'-h). (v+v'^0,5 nr2h)—p'v, gdzie p — cisnienie wewnatrz puszki, w cm slupa Hg, p' — cisnienie atmosferyczne w momencie ba¬ dania, w cm slupa Hg, h — róznica poziomów rteci w obydwu ramio¬ nach w cm, v — objetosc wolna w puszce w* cm3, v' — objetosc „martwa" w manometrze w sta¬ nie spoczynku, w cm3 = 4 cm3, r — promien rurki manometrycznej w cm rów¬ ny 0,14 cm.Przestrzen wolna w puszce oznacza sie po do¬ konaniu pomiaru cisnienia przez odciecie cale¬ go wieczka i obliczenie objetosci plaskiego cy¬ lindra, jaki reprezentuje przestrzen wolna nad zalewa, lub przez dolewanie z miarowego cylin¬ dra takiej samej zalewy, wzietej z innej puszki.Obliczenie cisnienia w puszce mozna znacznie uproscic za pomoca tablicy, opracowanej do tego celu. PL