Wynalazek dotyczy mechanizmu do przenosze¬ nia napedu, szczególnie odpowiedniego do na¬ pedu mas wirujacych jak wentylatory, pompy odsrodkowe, sruby i smigla. Znany uklad z pod¬ wójna redukcyjna przekladnia obrotów do prze¬ noszenia napedu z urzadzenia napedzajacego, np. turbiny, na urzadzenie napedzane, np. srube okretowa, stanowi tak zwany „zespól zamknie- ty", w którym moc dostarczana przez urzadze¬ nie napedzajace zostaje podzielona na dwa lub wiecej torów, z których kazdy posiada uklad kól zebatych. Np. przy prostym redukcyjnym zespole zamknietym male kolo zebate, sprzegniete z wa¬ lem wyjsciowym szybkoobrotowej turbiny, za¬ zebia sie z dwoma kolami zebatymi zmontowa¬ nymi na dwóch równoleglych walach, z któ¬ rych kazdy posiada male kolo zebate, przy czym te dwa male kola zebate zazebiaja sie z kolem zebatym na wolnoobrotowym wale sruby.Zaleta tego rodzaju zespolu zamknietego jest to, ze naped rozdzielony na dwa tory pozwala na zmniejszenie wymiarów kól zebatych kazdego toru, w porównaniu z wymiarami tych czesci, które byly by konieczne, gdyby cala moc napedu byla przekazywana jednym torem, co daje pew¬ na oszczednosc i zapewnia zwartosc calego me¬ chanizmu. Glówna jednak wada zespolu zam¬ knietego jest jednak to, ze dla równomiernego rozdzialu mocy miedzy te tory, wszystkie jego kola zebate i ulozyskowanie musza byc wyko¬ nane z bardzo duza dokladnoscia.Przedmiotem wynalazku jest taka konstrukcja przekladni, w której naped jest przenoszony dwoma lub wiecej równoleglymii torami, bez wymienionej powyzej niedogodnosci dotychcza¬ sowego zespolu zamknietego, joraz która daje dodatkowo nizej wymienione korzysci.Wedlug wynalazku, mechanizm przekladni przeznaczony do napedu sruby posiada miedzy urzadzeniem napedowym i urzadzeniem nape¬ dzanym dwa równolegle tory do przenoszenia napedu, przy czym jeden z tych torów ma prze¬ niesienie mechaniczne, a drugi posdada sprzeglo poslizgowe, ewentualnie z: poslizgiem regulowa¬ nym, przy czym przekladnie tych dwóch torów sa tak zaprojektowane, aby wal napedzajacy% pciU+gtem obracal sie z odpowiednio wieksza szybkoscia od walu napedzanego tegoz toru dla uwzglednienia potrzebnego poslizgu przy prze¬ noszeniu ustalonej czesci mocy napedu.Powyzsze sprzeglo poslizgowe moze stanowic sprzeglo typu turbinowo hydraulicznego lub elektromagnetycznego. Przez wyrazenie „regu¬ lowane" rozumie sie, ze jego zdolnosc prze¬ noszenia mocy napedu moze byc zmieniona pod¬ czas ruchu obrotowego wirnika. W przypadku sprzegla turbihowó-hydrauliczftegó, zdolnosc przenoszenia moze byc zmieniona za pomoca regulowanej rurki pomocniczej zmieniajacej na¬ pelnienie obwodów roboczych ciecza obiegowa, Mozna równiez wstawic sprzeglo w tor prze¬ niesienia mechanicznego. Przez wylaczenie tego sprzegla i uzycie toru z urzadzeniem poslizgo¬ wym, przy zmniejszonej mocy, mozna przez zwiekszenie poslizgu otrzymac zmniejszenie szybkosci obrotów sruby czy innego narzadu napedzanego, bez koniecznego zmniejszania szyb¬ kosci obrotów urzadzenia napedowego, ponizej pewnego minimum.Przeciwnie, przy wlaczonym sprzegle i zmniej¬ szonej zdolnosci przenoszenia przez tor z urza¬ dzeniem poslizgowym, do odpowiednlip malej wielkosci* mozna ten tor prawie wylaczyc uzy¬ wajac do przenoszenia napedu tylko toru me¬ chanicznego bez strat poslizgowych, np. do na¬ pedu sruby na wolnych obrotach przy odpo¬ wiednio zmniejszonej mocy urzadzenia napedo¬ wego. W ten sposób moc napedowa przenoszona przez urzadzenie z. regulowanym poslizgiem, pracujace zaleznie od stosunku przekladni kól zebatych, np. z poslizgiem 2%, a wiec i strata z powodu tego poslizgu, zostaje zredukowana do wartosci znikomej.Wzmiankowane sprzeglo moze byc typu klo¬ wego, a obecnosc urzadzenia poslizgowego w to¬ rze równoleglym pozwala na latwe wprowadze¬ nie sprzegla klowego w warunki szybkosci i ob¬ ciazenia, pozwalajace na prawidlowe wlaczanie lub wylaczanie go z mozliwoscia odpowiedniej regulacji obciazenia przekazywanego przez ten mechanizm.Zamiast sprzegla klowego moze byc zastoso¬ wane male silnie obciazalne sprzeglo cierne, gdyz obecnosc urzadzenia poslizgowego w torze równoleglym pozwala na wlaczanie i wylacza¬ nie tego sprzegla w warunkach prawie bez po¬ slizgu. Wskazane jest jednak, by sprzeglo to bylo sprzaglem synchronizujacym samoczynnie wla¬ czajacym (tjrpS — 2 urzadzenia poslizgowego w torze równoleglym pozwala na doprowadzenie tego sprzegla do takiego stanu odnosnie obciazenia i szybkosci, który jest konieczny do samoczynnego wlaczenia czy wylaczenia. W razie potrzeby stan ten osia¬ ga sie przez odpowiednia regulacje przenoszonej mocy.Dla umozliwienia uzycia mechanizmu, do na¬ pedu w przód lub w tyl, w tor z poslizgiem mo¬ ze byc wstawiona przekladnia biegu w tyl.W tym przyiaxiku równolegly tor przeniesienia mechanicznego musi zawierac sprzeglo, które sie wylacza przed przerzuceniem toru z posliz¬ giem, ha bieg wsteczny. W odmianie tego urza¬ dzenia, przystosowanego do przenoszenia na- Cjdk"-B^urbin gazowych, urzadzenie poslizgowe moze byc zastapione przez pare takich urzadzen, ipftych elementy wstepne polaczone razem, I z elementami wtórnymi polaczonymi jeden io fnalego kola zebatego biegu w przód, drugi po podobnego kola ukladu biegu w tyl, z prze¬ saczeniem na jeden lub drugi uklad.W:ijtauszym rozwinieciu wynalazku moga byc wstawione dodatkowe tory przenoszenia napedu, równolegle do wyzej omówionych, przy czym moga one posiadac urzadzenia poslizgowe z ewentualna regulacja tego poslizgu. To zna¬ czy, ze mechanizm wedlug wynalazku moze za¬ wierac jeden mechaniczny tor przenoszenia mocy i dwa lub wiecej dodatkowych torów, kazdy zaopatrzony w urzadzenia poslizgowe, lub dwa urzadzenia poslizgowe jak wyzej, które moga byc regulowane razem z przekladnia bie¬ gu wstecz.Gdy naped stanowi turbina gazowa, wskaza¬ ne jest, by urzadzenia poslizgowe byly takiego typu, który nie pozwala ha spadek przenoszo¬ nej mocy ponizej okreslonego minimum, zapew¬ niajacego dostateczne obciazenia tej turbiny.Ten sposób zabezpiecza przed calkowitym po¬ zbawieniem obciazenia turbiny, która przy roz¬ laczeniu toru mechanicznego mogla by uzyskac nadmierne obroty. Gdy urzadzenie poslizgowe jest typu elektromagnetycznego, moze ono za¬ wierac takie np. urzadzenie, jak majgnes staly wzbudzajacy, zapewniajacy mijnimum przeno¬ szonego momentu obrotowego, a wiec i mini¬ mum przenoszonej mocy. V? przypadku sprzegla hydraulicznego, moze byc ono tak wykonane, ze jego obwód roboczy nie moze byc pozba¬ wiony cieczy ponizej pewnej wartosci zapew¬ niajacej potrzebne minimum przenoszonej mocy. ."'-¦_¦ ft %|***... :¦¦'Zaleta mechanizmu wedlug wynalazku jest to, ze przy zalozeniu równego podzialu mocy miedzy dwa tory, strata ria skutek poslizgu w torze czy w torach z poslizgiem dotyczy tylko polowy przenoszonej mocy. Normalny poslizg w sprzegle hydraulicznym typu turbinowego, pracujacym na pelnych obrotach, z obwodem roboczym calkowicie napelnionym, moze wyno¬ sic okolo 2M. Jezeli w tym przypadku prze¬ kladnie kól zebatych sa tak zaprojektowane, ze sprzeglo z poslizgiem przenosi polowe calej mo¬ cy, wynika, ze w poslizgu traci sie lto/o mocy wytwarzanej przez urzadzenie napedowe.Aby wynalazek mógl byc dobrze zrozumiany i z latwoscia zastosowany, jest on ponizej do¬ kladnie opisany z odniesieniami clo rysunku, na którym fig. 1 J 2 przedstawiaja schematycznie, w rzucie poziomym, dwie odmiany przekladni wedlug wynalazku.Mechanizm przekladni przedstawiony na fig. 1 zawiera urzadzenie napedowe 1 rip. turbine, na wale roboczym 2 której jest zamocowane male kolo zebate 3 zazebiajace sie z kolami 4, 5, za¬ mocowanymi na walach 6, 7. Dla uproszczenia, na fig. 1 \ 2 opuszczono ulozyskowaniie walów.Wal 6 jest ustawiony wspólosiowo w stosunku do walu 8, przy czym miedzy walami 6 i 8 wsta¬ wione jest synchronizujace, samoczynnie dzia¬ lajace sprzeglo. Na wale 8 zamocowane jest ma¬ le kolo zebate 10 zazebiajace sie z kolem zeba¬ tym 11 zamocowanym na wale roboczym 12 me¬ chanizmu, np. wale sruby.Wal 7 polaczony jest z wirnikiem 13 turbino- wo-hydraulicznego sprzegla A, a przez obudo¬ we 14, 15 z wirnikiem 16 sprzegla B. Turbinowo hydrauliczne sprzegla A i B posiadaja przesuw¬ ne rurki pomocnicze 17 i 18, za pomoca których mozna zmieniac stopien napelnienia obwodów roboczych sprzegiel.Rurki pomocnicze 17, 18 pracuja w komorach 19, 20, które sa polaczone z odnosnymi obwoda¬ mi roboczymi. Rurki 17, 18 sa ze soba polaczone Za pomoca nie pokazanego na rysunku kanalu, przez który ciecz moze byc przeprowadzona bezposrednio z jednego obwodu roboczego do drugiego np. do manewrowania do przodu i do tylu. Kanal ten jest równiez polaczony za po¬ moca zaworu ze studzienka sciekowa, do której mozna odprowadzic ciecz, np. przy opróznianiu obwodu roboczego sprzegla A przy wypelnio¬ nym obwodzie roboczym sprzegla B. Ciecz po¬ wraca ze studzienki dp obwodu roboczego za pomoca pompy. Wal roboczy 21 sprzegla A po¬ siada zalozone na niego luzno male kolo ze¬ bate 22. Wal rotioczy 23 sprzegla S jest to wafc wydrazony nasuniety na wal 21 i posiada za¬ mocowane na nim male kola zebate 24 zazebio¬ ne z kolem zebatym U. Wal 21 moze byi sprzegniety albo z kólkiem 24 albo z kólkiem 22, za pomocsi samoczynnie dzialajacych sprze-. giel 24A lub Z4A. Male kolb zebate 22 jest za¬ zebione z kólkiem 25 na watle poftiocsiiczym 2& na którym jest osadzone równiez male kólko zebate 27, zazebione z kolem zebatym ii. Ni wale ii osadzone jest kólko 28 zazebione z kól¬ kiem zebatym 29, które gdy zajdzie potrzeba moze byc sprzegniete z waiem 26 za pomoca tarczowego sprzegla ciernego 30. Sprzeglo 9 po-. siada tuleje 37 pozbawiona obciazenia skretnego gdy sprzeglo jest w pozycji wlaczonej. Moze byc ona przesuwana' za pomoca nie pokazanego na rysunku mechanizmu widelkowego wchodza¬ cego w rowek 41 albo w polozenie zacisku, w którym wal 8 jest dwustronnie zlaczony z wa¬ leni 6, albo w polozenie otwarte, przy którym sprzeglo 9 jest z jednej strony odlaczone, to znaczy, ze moze sie samoczynnie wlaczac i wy¬ laczac w zaleznosci od wzajemnego kierunku obrotu walów 6 i 8, Gdy sprzeglo 9 jest rozlaczone przez tuleie 37, wal 8 moze sie obracac w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu walu 6, co jest konieczne gdy zostaje wlaczony bieg wsteczny.Czesc 24, 22, 25, 26 i 27 stanowia uklad biegu do tylu, za pomoca którego, gdy wal 21 zostanie sprzegniety przez samoczynne sprzeglo 24A z malym kolem zebatym lub przez samoczynne sprzeglo 24B z malym kolem zebatym 22, na¬ ped przenosi sie z sprzegla A na wal roboczy 12 przez przednie male kolo zebate 24 lub tylne male kolo zebate 27. Gdy sprzeglo cierne 30 jest wlaczone przy wypróznionym sprzegle A, sluzy wtedy do zsynchronizowania czesci 21 i 22 ukladu biegu do tylu, potrzebnego do przerzutu z napedu w przód na naped do tylu. A wiec gdy wal 21 jest sprzegniety z malym kolem 22, wal h sruby otrzyma naped do tylu przy wypelnio¬ nym sprzegle B, a do przodu przy wypelnionym sprzegle A.Przy pracy w przód z pelna moca, sprzeglo 9 jest wlaczone tak, ze wal 6 jest sprzegniety z walem 8, a sprzeglo 24A jest wlaczone, przez co wal 21 jest sprzegniety z malym przednim kólkiem zebatym 24. Sprzeglo 24B jest wtedy wylaczone. Rury pomocnicze 17 i 18 sa doregu- lowane w polozenie, w którym obwody robocze - 3 -obydwóch sprzegiel A i fi sa napelniane przez pompe podnoszaca ciecz z studzilenki.W tych warunkach naped przenosi sie z urza- dzeniia napedowego 1 na wal roboczy 12 poprzez dwa równolegle tory, a mianowicie tor pierwszy mechaniczny z walami 6 i 8 i tor drugi obej¬ mujacy dwa turbo-hydrauliczne sprzegla A i B, przenoszace naped na przednie kólko 24. Prze¬ kladnia zebata jest tak zaprojektowana, aby przy napedzie pelna moca do przodu przeno¬ szona moc byla rozdzielona równo na te dwa tory, przez co strata z powodu poslizgu w torze drugim wynosi wtedy tylko okolo polowy tej, która by powstala, gdyby naped byl przenoszony wylacznie przez tor drugi, to jest tor ze sprzeg- lamji turbo-hydraulicznymi. Wobec tego, gdy normalny poslizg tych sprzegiel przy pelnej szybkosci i wypelnionych obwodach roboczych wynosi np* 2*/o, przy równomiernym rozkladzie obciazenia na powyzsze dwa tory, strata w torze drugim wynosic bedzie zaledwie P/o obciazenia urzadzenia napedowego 1. Konieczny uklad kól zebatych mozna np. otrzymac przez wykonanie kola 5 odpowiednio mniejszego od kola 4 tak, aby wal 7 obracal sie z szybkoscia powiedzmy o 2f°/o wieksza niz wal 6; lub jak pokazano, przez wykonanie przedniego kola 24 o okolo 2% wiek¬ szej srednicy kola podzialowego anizeli srednica kola podzialowego kola 10. Równiez mozna za¬ stosowac jakikolwiek inny uklad, przy którym stosunek przekladni toru: drugiego (kolo zeba¬ te 3, wal 7, kolo zebate 11) i toru pierwszego (kolo zebate 3, wal 6, kolo zebate 11) jest taki, ze uwzglednia poslizg potrzebny, gdy ten drugi tor przenosi wymagana czesc obciazenia, czyli w tym przykladzie polowe mocy.W przypadku statków, gdzie sa wymagane dlugie okresy podrózy ze zmniejszona szyb¬ koscia i moca, obwody robocze obydwóch sprze¬ giel hydraulicznych A i B opróznia sie dosta¬ tecznie np. kazdy do 50% tak, aby prawie cala moc byla przenoszona torem mechanicznym, przez co zmniejsza sie straty przy malym obcia¬ zeniu, wynikajace z niezupelnego wypelnienia drugiego toru roboczego.Jezeli nie jest wymagany naped do tylu mo¬ zna usunac uklad kól zebatych biegu do tylu i moze byc zastosowany uklad z jednym sprze¬ glem turbo-hydraulicznym odpowiednio wiek¬ szych wymiarów, zamiast dwóch takich sprze¬ giel A i B. Co wiecej, w tym przypadku nie jest potrzebne sprzeglo 9, a dwa waly 6 i 8 moga byc wtedy zastapione jednym walem z osadzo¬ nymi na nim kolami zebatymi 4 i! 10.Przy manewrowaniu do przodu i do tylu, przy urzadzeniu wedlug fig. 1 naped jest przenoszony przez jedno lub drugie sprzeglo hydrauliczne A lub B, przy wylaczonym sprzegle 9. Do prze¬ rzucenia z biegu do przodu na bieg do tylu, nale¬ zy najpierw zredukowac moc turbiny 1 do mini¬ malnego obciazenia dla równomiernej pracy, po czym, z powodu malej róznicy w przekladniach kól zebatych walów 6 i 7, cala moc przejdzie przez sprzegla hydrauliczne, przez co sprzeglo 9 zostanie zwolnione z obciazenia momentem na tuleje 37, która sie rotzlacza. Nastepna czyn¬ noscia, która moze sie odbywac jednoczesnie z pierwsza, jest opróznienie przewodów robo¬ czych sprzegla B i wlaczenie ukladu biegu do tylu tak, aby wal 21 zostal rozlaczony od przed¬ niego kola 24 i sprzezony z kolem 22 obracaja¬ cym sie w kierunku przeciwnym. Do wykonania tego sprzegniecia nalezy wal 21 wprowadzic w ruch w odpowiednim kierunku i zsynchroni¬ zowac go z kolem 22 przy pomocy wlaczonego na chwile sprzegla 30, oraz wlaczyc zsynchroni¬ zowane kola zebate 28 i 29. Nastepna czynnoscia wymagana do wlaczenia napedu turbiny 1 na wal 12 sruby w kierunku wstecznym jest opróz¬ nienie sprzegla B, dla rozlaczenia napedu przez kolo zebate 24 i przeniesienie cieczy wypelnia¬ jacej obwód roboczy sprzegla B do sprzegla A, przez co naped zostaje przeniesiony na tylne kolo zebate 27.Sprzegla hydrauliczne A i B winny byc takiego typu, aby ich zdolnosc przenoszenia mocy w cza¬ sie tego przerzucania nie mogla opasc ponizej pewnego minimum obciazenia turbiny 1. W tym celu sprzegja A J B winny byc tak zaprojekto¬ wane, aby ich obwody robocze nie moglo byc jednoczesnie opróznione ponizej pewnego mini¬ mum, np. przez wstawienie zastawek ogranicza¬ jacych do pewnego stopnia jednoczesne wpusz¬ czanie rur pomocniczych 17 i 18 w ich komory 19 i 20.Poniewaz wal roboczy 21 sprzegla A jest sprzegniety z kólkiem 22, a wydrazony wal 23 sprzegla B jest sprzegniety z kólkiem 24, mane¬ wrowanie do przodu i do tylu moze byc prowa¬ dzone przez kolejne napelnianie obwodów ro¬ boczych sprzegiel B lub A. Polozenie naturalne otrzymuje sie, gdy obydwa sprzegla sa jedna¬ kowo czesciowo napelnione, wobec czego mo¬ ment obrotowy sprzegla A na kólko 24 przeciw- - 4 -dziala momentowi obrotowemu sprzegla B na kólko 27, wobec czego one sie znosza i zaden moment nie jest przeniesiony na wal 12 sruby.Gdy po skonczonym manewrowaniu nalezy po¬ wrócic do normalnej jazdy do przodu, napelnia sie tylko sprzeglo B I rozlacza sprzeglo 24B, po czym napelnia sie równiez sprzeglo A, przez co wlacza sie sprzeglo 24A. Teraz obydwa sprzegla sa sprzegniete z kólkiem 24. Dla wlaczenia sprze¬ gla 9 nalezy na chwile zmniejszyc moc turbiny 1, aby na skutek zrównania sie obrotów walu 6 z obrotami walu 8 sprzeglo 9 moglo zaskoczyc i byc ustalone w polozeniu wlaczenia. Wtedy mozna podniesc moc turbiny 1 do mocy odpo¬ wiadajacej normalnej pracy do przodu, W urzadzeniu przedstawionym na fig. 2, ogól¬ ny uklad jest podobny do przedstawionego na fig. 1, lecz tylko pojedyncze sprzeglo turbinowe E znajduje sie w drugim torze napedowym, za¬ miast dwóch sprzegiel A i B na fig. 1, a sprzeglo 9 jest wlaczone równolegle do sprzegla F pola¬ czonego z malym kólkiem zebatym 10 i sluzy do zastepczego sprzegania walu 6 z kólkiem 10 celem wytworzenia mechanicznego toru prze¬ niesienia mocy pomiedzy kólkiem 3 1 walem 12.Dla napedu pelna moca do przodu, napelnia sie obwód roboczy turbinowego sprzegla E, a opróz¬ nia obwód roboczy sprzegla F oraz wlacza sie sprzeglo 9. Przenoszona moc jest wtedy rozdzie¬ lona na dwa tory i calkowita strata na skutek poslizgu, przy pelnym obciazeniu, wynosi okolo l°/o, przy zalozeniu, ze przy przenoszeniu pelnej mocy turbiny 1 poslizg w sprzegle E wynosil by 2°/o.W tym przypadku sprzegla 24A i 24B sluza do sprzegania walu roboczego 62 sprzegla E albo z malym kólkiem 24 albo malym kólkiem 22.Do manewrowania wal roboczy 62 zostaje sprze¬ gniety z kólkiem 22 i bieg do przodu lub do tylu otrzymuje sie przez kolejne wypelnienie obwodów roboczych sprzegla F lub E przy wy¬ laczonym sprzegle 9. W polozeniu neutralnym obwody robocze sprzegiel E, F sa wypelnione tylko czesciowo, wobec czego ich momenty obro¬ towe dzialajace w kierunkach przeciwnych zno¬ sza sie i wal 12 sruby nie otrzymuje napedu.Do napedu pelna moca w przód, wal roboczy 62 jest sprzegniety z kólkiem 24, sprzeglo 9 jest wlaczone, obwód roboczy sprzegla E jest wypel¬ niony, a sprzegla F oprózniony. Jak widac za¬ daniem sprzegla 9 przy jego wlaczeniu jest omi¬ niecie turbinowego sprzegla F, które moze dzia¬ lac tylko przy rozlaczonym sprzegle 9. Mozna wiec umiescic sprzeglo 9 i turbinowe sprzeglo F w oddzielnych torach do wybiorczego prze¬ noszenia mocy droga mechaniczna przez to sprzeglo, lub hydrauliczna przez turbinowe sprzeglo F. PL