Glównym wymaganiem racjonalnego tran¬ sportu jest optymalne wykorzystanie * tak sta¬ lych, jak i ruchomych urzadzen, to jest aby na danym odcinku w okreslonym czasie prze¬ wiezc jak najwieksza ilosc ladunków, jednak bez nadmiernego skrócenia przez to czasu pra¬ cy uzytych urzadzen.Przy transporcie pojazdami elektrycznymi wynika stad wymaganie przeprowadzania roz¬ biegu i hamowania (lub jazdy i hamowania) mozliwie przy najwiekszym natezeniu elek¬ trycznym, ale pod warunkiem, aby przez to maszyny nie zagrzewaly sie powyzej maksy¬ malnej dozwolonej temperatury.Temperatura uzwojen maszyny (a wiec i jej izolacji) zalezy od temperatury izolacji na po¬ czatku cyklu roboczego (zaleznej od uprzedniej pracy), od natezenia pradu przeplywajacego przez maszyne, czasu przeplywu pradu przez maszyne oraz od stopnia chlodzenia elektrycz¬ nej maszyny (to jest stajej czasu elektrycznej maszyny, jej umieszczenia w pojezdzieT^em- peratury powietrza r^ega wilgotnosci).W dotychczasowej praktyce kierowca posiada tylko dane odnosnie wielkosci pradu przeply¬ wajacego przez maszyne, podczas gdy czas dzia¬ lania tego pradu, osiagane temperatury w ma¬ szynie, oraz chlodzenie jej moze okreslac tylko w przyblizeniu. Wobec powyzszego, przy naj¬ wiekszej troskliwosci nie ma on mozliwosci optymalnego wykorzystania maszyn elektrycz¬ nych.W tych warunkach albo sie wykorzystuje ma¬ szyny elektryczne nie calkowicie (rozruch, ha¬ mowanie lub rozpoczynanie hamowania zbyt slabym pradem niz to dopuszcza temperaturaelektrycznej maszyny w danej chwili), albo sie ja przeciaza (rozapch, hamowanie hib rozpo- czytiatoie/hMpo^ania zbyt duzym pradem niz * |b dppuszcza chwilowa temperatura maszyny elektrycznej); Z powyzszego wynika, ze kierowca nie posia¬ da przy prowadzeniu maszyny elektrycznej mozliwosci koritroli' jej temperatury i albo traci czas i jedzie z mniejszym obciazeniem, przez co wykorzystanie maszyn elektrycznych nie jest calkowite, jak równiez i przynalez¬ nych do frich stalych i ruchomych urzadzen drogowych, zuzywajac wiecej energii, lub tez skraca czas pracy, maszyny ponad miare, gdyz szybkosc zuzywania sie izolacji wzrasta lo¬ garytmicznie ze wzrostem temperatury. Dla tego osiaga on optymalne obciazenie maszyny elek¬ trycznej tylko przypadkowo i bardzo rzadko Przy opracowywaniu tabel ustalajacych ma¬ ksymalne dopuszczalne obciazenia maszyn elek- , trycznycji dla danego odcinka drogi, nie wypo¬ sazonych w przyrzady do kontroli temperatury, musi sie zakladac przy ich obliczaniu najwyzsze temperatury osrodka (powietrza), które panuja w danym okresie czasu (np. w lecie lub pod¬ czas zimy). Najwyzsza temperatura osrodka panuje jednak tylko w ciagu stosunkowo krót¬ kiego okresu czasu odnosnej pory roku, z cze¬ go wynika, ze przy eksploatacji wediug tych tabel maszyny elektryczne, a wiec i wszystkie urzadzenia drogowe nie sa wykorzystywane optymalnie,¦ - < ... -...-¦¦ -: l ;¦ Wynalazek' usuwa wyzej wymieniane niedo¬ godnosci i umozliwia osiagniecie optymalnych wydajnosci transportowych. Polega on na tym, ze do eksploatacyjnego pomiaru temperatur maszyn elektrycznych lub do uruchomiania urzadzen bezpiecznikowych i innych narzadów pojazdu, stosuje sie przyrzad kontrolny, pod¬ laczony do kontrolowanego uzwojenia, oraz bocznik skompensowany na temperature, któ¬ ry jest wlaczony szeregowo z kontrolowanym uzwojeniem i pobiera caly prad lub czesc pra¬ du roboczego przechodzacego przez uzwojenie kontrolowanej maszyny. W ten sposób wychy¬ lenie przyrzadu kontrolnego zalezy od stosunku napiec elektrycznych na zaciskach kontrolo¬ wanego uzwojenia i bocznika tak, ze wplyw zmiennego pradu roboczego kontrolowanej .ma¬ szyny elektrycznej na wskazania przyrzadu kontrolnego, jest praktycznie biorac wylaczony.Oj)ór wyrównawczy ustawia sie na stale i wlacza go do obwodu jednego lub drugiego lub obydwóch uzwojen roboczych przyrzadu kontrolnego. Sluzy dn do wyrównywania odchylen oporu uzwojenia kontrolujacego od jego wartosci nominalnejv Przez to umozliwia sie jednakowe wyskalowanie przyrzadu kon¬ trolnego wedlug wartosci nominalnego oporu kontrolowanego uzwojenia.Nagie zmiany natezenia pradu roboczego przy regulowaniu kontrolowanej maszyny elek¬ trycznej lub przy zmianach napiecia' sieci na¬ stepuje indukowanie napiecia w uzwojeniach' maszyny. Wywolane przez to chwilowe wychy¬ lenia przyrzadu kontrolnego sa ograniczone lub eliminowane przez odpowiednie dlawienie. Sa¬ mo dlawienie nie przeszkadza dzialaniu przy¬ rzadu kontrolnego, gdyz zmiany temperatury uzwojen maszyny nastepuja bardzo powoli.^ Poniewaz przy eksploatacji maszyn elektrycz¬ nych zwykle obserwuje sie temperature naj¬ goretszego przewodu kontrolowanej maszyny, który jednak nie zawsze mozna wyprowadzic ra zewnatrz (np. w wirniku), przeto przyrzad wlacza sie na inne uzwojenie kontrolowanej maszyny, przy czym skaluje sie przyrzad kon¬ trolny wedlug odpowiadajacych im tempera¬ tur uzwojenia najgoretszego (np. wirnika).W celu bezposredniego kontrolowania wply¬ wu chwilowej zmiany temperatury na zuzywa¬ nie sie Izolacji maszyny, stosuje sie przyrzad kontrolny, którego skala-przedstawia graficznie wzgledna szybkosc zuzywania sie izolacji ma¬ szyny elektrycznej w zaleznosci od jej chwilo¬ wej temperatury. • Uruchomienie narzadu bezpiecznikowego w pojezdzie, przy przekroczeniu okreslonej temperatury kontrolowanej maszyny elektrycz¬ nej, uzyskuje sie za pomoca jednego lub wie¬ cej styków pomocniczych przyrzadu kontrolne¬ go. Przy osiagnieciu okreslonej temperatury ~ styki te powoduja przez ich zamkniecie lub otwarcie zadzialanie przyrzadu zabezpieczaja¬ cego.W podobny sposób przy osiagnieciu lub prze¬ kroczeniu okreslonej temperatury kontrolowa¬ nej maszyny mozna uruchomic za pomoca sty¬ ku dodatkowego przekaznik rejestrujacy lub inny przyrzad pojazdu.Jezeli przyrzad kontrolny ma równiez dzia¬ lac wtedy, gdy przez kontrolowane maszyny nie przeplywa prad roboczy, to w tych przy- , padkach .obwód kontrolujacy jest zasilony pra¬ dem ze zródla -pomocniczego.Jezeli kontrolowana maszyna jest podlaczona do sieci wysokiego napiecia, wówczas mozna wlasciwy obwód pomiarowy wydzielic spod dzialania tego napiecia np. w ten sposób, afcy j. 2 -narzad uchylny przyrzadu kontrolnego urucho¬ mial w dowolny sposób np. mechanicznie opór zmie/iny, wlaczony do obwodu wskaznika zasi¬ lanego najlepiej pradem o niskim napieciu- Na rysunku uwidoczniono schematycznie przyrzad wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia schemat elektryczny polaczenia przyrzadu z maszyna, fig. 2 — skale przyrza¬ du, a fig. 3 — przyklad mechanicznego oddzie¬ lenia obwodu wskaznika od obwodu wysokiego napiecia.Fig. 1 przedstawia kontrolowana maszyne elektryczna 1 z kontrolowanym uzwojeniem 2.Szeregowo z uzwojeniem 2 jest wlaczony skom¬ pensowany na zmiany temperatury bocznik 3 Do odgalezien uzwojenia 2 i bocznika 3 sa pod¬ laczone oporniki wyrównawcze 5, 6. Do wspól¬ nego punktu uzwojenia 2 i bocznika 3 jest pod¬ laczony przez oporniki 5, 6 przyrzad kontrol¬ ny 7 swymi uzwojeniami roboczymi 8 9. Przy¬ rzad 7 posiada poza tym styki pomocnicze 10 i 15, z których styk 10 wlacza za pomoca prze¬ kaznika U uzwojenie robocze 13 urzadzenia za¬ bezpieczajacego pojazd elektryczny, przy czym obwód ten jest zasilany z pomocniczego zródla pradu dolaczonego do zacisków 14.Przy rejestracji osiagniecia lub przekrocze¬ nia okreslonej temperatury styk pomocniczy 15 wlacza sie za pomoca przekaznika 16 uzwoje¬ nia 17 przekaznika rejestrujacego, przy czym obwód ten jest zas'lany z pomocniczego zródla pradu dolaczonego do zacisków 18.Podczas przeplywu przez kontrolowana maszyne elektryczna 1 pradu roboczego dzialanie przy¬ rzadu kontrolnego 7 zapewnia podlaczenie do zacisków 18 pomocniczego zródla pradu.Fig. 2 przedstawia przykladowo skale przy¬ rzadu kontrolnego, przy czym krzywa 20 po¬ daje zaleznosc predkosci zuzywania sie izola¬ cji kontrolowanej maszyny elektrycznej od jej temperatury, przedstawionej na skali 21. Po¬ wierzchnia 22 skal4 obejmuje temperatury, których nie powinna osiagnac w czasie pracy kontrolowana maszyna elektryczna.Fig. 3 przedstawia przyklad mechanicznego oddzielenia obwodu pomiarowego 23, 24, 25 od ukladu napedowego przyrzadu 7, podlaczonego do kontrolowanego uzwojenia i do bocznika skompensowanego na zmiany temperatury.W tym przypadku obracajacy sie narzad przy¬ rzadu kontrolnego 7 porosza mechanicznie opornik zmienny 23 wlaczony w obwód wskaz¬ nika 24, przy czym pomocnicze zródlo pradu podlacza sie do zacisków 25. PL