Przy utwardzaniu parowym wyrobów o duzej porowatosci zawierajacych wode, np. wyro¬ bów z lekkiego betonu, przy którym to utwar¬ dzaniu wyroby sa obrabiane za pomoca pary wodnej w temperaturach przekraczajacych 100ftC, cieplo, ze wzgledu na wlasciwosci termoizolacyj¬ ne materialu, przenika do tego wyrobu jedynie bardzo powoli. Temperatura w masie wzrasta zasadniczo tylko wskutek przenikania do tej masy, pary, która skraplajac sie w porach odda¬ je swoje cieplo parowania. Nastepuje to jednak wskutek odprowadzania ciepla przez otaczajaca atmosfere w niedostatecznym stopniu.Przy tego rodzaju obróbce powstaja w masie znaczne róznice temperatur.Na fig. 1 uwidoczniajacej wykres temperatur krzywa 1 przedstawia typowy przyklad przebiegu temperatury wewnatrz obrabianej na goraco plyty z lekkiego betonu, posiadajacej wysokosc okolo 50 cm i grubosci 25 cm.Jak wynika z tego wykresu, temperatura we wnetrzu plyty jest jeszcze normalna, gdy otacza¬ jaca te plyte para, której krzywa temperatury, oznaczona symbolem St, osiagnela juz pelne cisnienie okolo 10 kg/cm* oraz odpowiednia tem- (perature okolo 180*C. Odpowiada to róznicy temperatur miedzy zewnetrzna powloka i wne¬ trzem plyty, wynoszacej nie mniej niz 160°C.Jednakowa temperature z zewnatrz i wewnatrz plyty osiaga sie w tym przypadku dopiero po 18-to godzinnej obróbce.Niedogodnosci tak powolnego wyrównania temperatur sa znaczne. Reakcje chemiczne w wewnetrznych czesciach masy posiadajacych w ciagu dluzszego czasu stosunkowo niewielka temperature, przebiegaja inaczej anizeli w cze¬ sciach lezacych na powierzchni, które praktycz¬ nie podczas calego okresu trwania obróbki, po¬ siadaja te sama temperature co i para. Jak potwierdzila praktyka, wewnetrzne czesci masy utwardzanej za pomoca pary posiadaja po za¬ konczeniu traktowania ich paraznacznie niniejsza twardosc anizeli czesci zewnetrzne. Bardziej decydujaca anizeli powyzsze jest okolicznosc, ze w masie, wskutek róznicy temperatur, powstaja naprezenia mogace powodowac niebezpieczne rysy. Naprezenia te sa szczególnie szkodliwe, gdy wyrób hartowany para nie jest jednorodny, coma miejsce szczególnie przy zbrojonych betonach a leldrich. Ze wzgledów konstrukcyjnych zbrojenie Umieszcza eie I $eguly w poblizu powierzchni ^ wytwarzanego elementu, wskutek czego zbroje¬ nie to bardzo szybko sie nagrzewa. Moze to po¬ wodowac szybkie osiagniecie przez naprezenia cieplne/ powstajace miedzy stala zbrojenia a lekkim betonem, takich wartosci, ze element ulegnie calkowitemu zniszczeniu.Innym przykladem niejednorodnego mate¬ rialu, w którym naprezenia termiczne, moga miec wplyw niszczacy jest element utworzony z betonu ciezkiego i lekkiego. Jezeli element taki jest jeszcze zbrojony, niebezpieczenstwo jego zniszczenia przy wspomnianej obróbce jest jeszcze wieksze.Próbowano juz w rózny sposób uzyskac lepsze przenikanie ciepla przy utwardzaniu parowym.Wedlug patentu brytyjskiego nr 682 112 propo¬ nuje sie np. przy wpuszczaniu pary do komory parowej wypuszczac powietrze znajdujace sie w tej komorze, wskutek czego powietrze to zo¬ staje calkowicie zastapione para. W tym samym celu próbowano zmniejszac cisnienie pary w ko¬ morze parowej, po osiagnieciu pelnego cisnienia, przez wypuszczanie pary, a nastepnie znowu je zwiekszac. Srodki te dawaly bezwatpienia pewne wyniki, nie stanowily jednak pelnego rozwia¬ zania zagadnienia hartowania para.Wedlug wynalazku wspomniane niedogodnosci zostaly praktycznie biorac calkowicie usuniete przez poddanie masy utwardzonej za pomoca pary dzialaniu prózni, wskutek czego nie ulega¬ jace kondensacji gazy (powietrze, wodór itcl.) zawarte w porach masy zostaja przy umiarko¬ wanym cisnieniu usuniete z masy. Nieoczekiwany wynik tej czynnosci wyjasnia krzywa 2 wykresu wedlug fig. 1. Krzywa ta zostala uzyskana w wy¬ niku doswiadczenia, przy którym istnialy te same warunki, có i przy doswiadczeniu^ którego wynikiem byla krzywa 1, przy czym cisnienie w komorze parowej zostalo przed wpuszczeniem pary zmniejszone do 0,5 kg/cm2. Jak wynika z wykresu potrzebna jest zaledwie jedna godzina czasu do chwili kiedy temperatura we wnetrzu plyty zacznie wzrastac, przy czym wzrost tem¬ peratury wewnatrz plyty nastepuje wówczas tak szybko, ze wyrównanie temperatur odbywa sie w okresie czasu potrzebnym do osiagniecia pel¬ nego cisnienia pary w komorze parowej.Fig. 2 — przedstawia wykres cisnienia i uwi¬ dacznia przebieg cisnienia, wewnatrz masy w sto¬ sunku do cisnienia panujacego w komorze paro¬ wej, przy czym krzywa S wskazuje cisnienie w komorze parowej, zas krzywa M — przebiegcis¬ nienia wewnatrz obrabianego materialu. Z wy¬ kresu tego jasno wynika, ze cisnienie wewnatrz masy,, praktycznie biorac, przebiega tak samo jak dzialajace na mase cisnienie w komorze pa¬ rowej, to jest niezaleznie od róznicy temperatur obu osrodków. Oznacza to, ze gdyby z masy nie zostaly calkowicie usuniete gazy nie ulegajace kondensacji, wówczas wewnatrz porowatej masy pozostala by poduszka powietrzna o wiekszych lub mniejszych rozmiarach, która uniemozliwiala by przenikanie pary* do por i tym samym zapo¬ biegala w nich kondensacji pary.Jak wynika z powyzszych rozwiazan stopien do jakiego jest doprowadzane usuwanie gazów nie ulegajacych kondensacji, przed obróbka-pa¬ rowa, zalezy od wymiarów porowatego elementu.Jezeli np. ma byc wytwarzany lekki beton w for¬ mach o wysokosci 50 cm, usuwanie powietrza musi byc dokonywane dluzej anizeli przy uzyciu form o wysokosci 25 cm.Jest rzecza mozliwa usuniecie z porowatej masy nawet sladów gazów, nie ulegajacych kondensacji, jezeli cisnienie w komorze parowej zostanie zmniejszone w takim stopniu, ze bedzie ono nieco nizsze od wartosci, jakiej odpowiada cisnienie pary wodnej w temperaturze panujacej wewnatrz masy. Woda w masie zaczyna wówczas wrzec i uzyskuje sie wtedy na tyle wydajne uchodzenie pary z wnetrza masy, ze zostaja • przy tym usuniete gazy nie ulegajace kondensa¬ cji. Podczas wiazania cementu w lekkim betonie temperatura wewnatrz masy, gdy posiada ona taka (konsystencje, iz utwardzanie za pomoca pary moze byc rozpoczete, wynosi zazwyczaj okolo 50—60GC. Jezeli pracuje sie z wapnem nie¬ gaszonym temperatura ta moze byc nieco wyz¬ sza i wynosic okolo 80-^90°C. Przy temperaturze 50°C cisnienie czesciowe pary wodnej wynosi 0,13 kg/cm2, zas przy temperaturze 80°C, cisnienie to wynosi 0,48 kg/cm2. Temperatury te powinny byc stosowane w odpowiednich przypadkach, gdy pozadane jest maksymalne usuniecie z masy ga¬ zów nie ulegajacych kondensacji.Krzywa 3 na wykresie wedlug fig. 1 jest wy^ nikiem pomiaru takiego samego rodzaju jak i przy krzywych 1 i 2 w plycie z lekkiego betonu.Temperatura wewnatrz plyty przy wprowadze? niu jej do komory parowej wynosi 60°C, co od^ powiada cisnieniu pary wodnej 0,2 kg/cm2. W tym przypadku cisnienie przed obróbka parowa zo¬ stalo zmniejszone do 0,18 kg/cm2. O ile tempe¬ ratura plyty lezy tylko nieco ponizej tempera¬ tury panujacej w komorze parowej, przenikanie — 2 —HN& 4ias$iittfc nalychtóast, 2 chwila zwieksze- nie cisnienia w komorze.Jest rzecza oczywista, ze zalety opisanego sposobu moga byc uzyskane w pelni tylko wów¬ czas gdy sposób ten jest stosowany do takich materialów, które wlasnie parzy ich obróbce para wykazuja wlasciwosc! izolacji cieplnej, to jest których pory, lub których conajmniej wigcsze pory sa wypelnione powietrzem lub innym ga¬ zem i gdy materialy te zostaja umieszczone w komorze parowej. Odnosi sie to zwlaszcza do lekkiego betonu, w celu wytworzenia którego do mieszaniny srodka wiazacego i bardziej lub mniej rozdrobnionego materialu dodatkowego dodaje sie srodek piano- lub gazotwórczy.Srodkiem takim moze byc np. sproszkowany metal, zwlaszcza proszek aluminiowy, nadtlenek wodoru, karbid i tym podobny material. Sposób wedlug wynalazku w mniejszym stopniu nadaje sie do obróbki innych drobno porowatych wy¬ robów, których porowatosc zalezy wylacznie od dodania wody do mieszaniny materialów pod¬ stawowych i których termoizolacyjne wlasciwo¬ sci przy hartowaniu ich para sa niewielkie wskutek braku napelnionych gazem por.Nalezy jeszcze zaznaczyc, ze nawet bardzo niewielkie zmniejszenie cisnienia przed rozpo¬ czeciem, utwardzania za pomoca pary, wywiera juz znaczne dzialanie. Krzywa 4 wykresu wedlug fig. 1 przedstawia wynik badania, podobnego do badan powyzej juz opisanych, którym jednak cisnienie zostalo zmniejszone tylko do 0,85 kg/cm*.Zalety takiego nieznacznego zmniejszenia cisnie¬ nia staja sie zrozumiale samo przez sie przez porównanie tej krzywej 4 z krzywa i. Ten ro¬ dzaj obróbki mozna z powodzeniem stosowac wtedy, gdy elementy posiadaja prosty ksztalt i sa wykonane z jednorodnego i nie zbrojonego materialu. PL