Wynalazek dotyczy urzadzenia do synchroni¬ zowania dwóch wytwarzaczy drgan, zwlaszcza zas wytwarzaczy drgan stosowanych w odbior¬ nikach telewizyjnych, majacych pracowac w syn- chronizmie z odpowiednimi wytwarzaczami drgan w nadajnikach telewizyjnych.Dla utworzenia zadowalajacego obrazu na ekranie lampy elektronowo-sitrumieniowej od¬ biorników telewizyjnych jest konieczne, azeby rozwiniecie w obraz promienia mudolowanego w odbiorniku odbywalo sie w kazdym czasie i przy wszelkich warunkach w calkowitej zgod¬ nosci a impulsami synchronizujacymi wysylany¬ mi przez nadajnik. W tym celu impulsy synchro¬ nizujace napiecie linii doprowadzano dawniej bezposrednio do generatora drgan relaksacyj¬ nych dla odchylania napiecia linii, kazdy zas impuls wprawial wytwarzacz drgan w drganie dla poszczególnego okresu. Urzadzenia te po¬ siadaja te niedogodnosc, ze generator drgan re¬ laksacyjnych mógl byc wzbudzany takze i przez impuls zaklócajacy, co powodowalo zamazanie obrazu. Dla unikniecia tej niedogodnosci stoso¬ wano nastepnie urzadzenia, które przez sumo¬ wanie pewnej liczby nastepujacych po sobie im¬ pulsów synchronizujacych dostarczaly napiecie regulujace do generatora drgan relaksacyjnych.Urzadzenie tego rodzaju sklada sie np. z demo¬ dulatora fazowego, obwodu sumujacego oraz wzmacniacza pradu stalego, przylaczonego do generatora drgan relaksacyjnych. Napiecie wyj¬ sciowe tego generatora i impulsy synchronizu¬ jace sa doprowadzane do demodulatora fazowe¬ go; wskutek zmiany stosunku fazowego obu na¬ piec, doprowadzanych do demodulatora fazo¬ wego; sa powodowane zmiany wyjsciowego na¬ piecia demodulatora fazowego, oddzialywujace poprzez wzmacniacz pradu stalego na czestotli¬ wosc generatora drgan relaksacyjnych. Urzadze¬ nia tego rodzaju nazywane sa samoczynnymiregulatorami czestotliwosci, aczkolwiek sluszniej winny by byc nazywane regulatorami fazy i po¬ nizej tak*befla nazywane. f Urzadzenia te sa sto- sunA^a nieczule?m iinswsV zaklócajace, rea¬ guja jednak tyGifco na odchylenia czestotliwosci, lezace w wzglednie waskich granicach, i posia¬ daja ponadto stosunkowo duza bezwladnosc elektryczna, wskutek czego dzialaja przy odchy¬ leniach czestotliwosci dopiero po nadejsciu wie¬ lu impulsów synchronizujacych, przy czym to czasowe opóznienie w przypadku, gdy wartosc odchylenia czestotliwosci lezy w poblizu gra¬ nicznej wartosci, krytycznej dla urzadzenia, moze byc niedopuszczalnie duze.Wynalazek ma na celu wykonanie urzadzenia synchronizacyjnego, wykazujacego zalety obu powyzej wspomnianych urzadzen synchroniza¬ cyjnych, które by jednak nie posiadalo ich wad, tj. wynalazek dotyczy urzadzenia, które przy nie¬ dokladnym synchronizmie pracuje w szerokim zakresie regulacji i krótkim czasie reguluje, jak pierwej wspomniane urzadzenie pracujace ze wzbudzeniem udarowym, przy danym zas syn¬ chronizmie jest tak samo nieczule na zaklócenia jak drugie z wymienionych urzadzen pracujace z samoczynna regulacja fazy. W odbiornikach telewizji barwnej wystepuja obok ogólnych za¬ gadnien synchronizacji powyzej wspomnianego rodzaju jeszcze dodatkowo podobne zagadnienia w kanale napiec barw. W stosowanej obecnie telewizji barwnej w, nadajniku fale nosna mo¬ duluje sie w róznych polozeniach fazowych na¬ pieciami barw zasadniczych,, w odbiorniku zas stosuje sie generator do wytwarzania takiej fali nosnej. Ta fala nosna wytworzona w odbiorniku winna znajdowac sie w okreslonym stosunku fazowym do wytwarzanej przez nadajnik fali nos¬ nej barw i nakladac sie na nia, azeby z niej odprowadzic skladowe modulacji. W celu za¬ bezpieczenia wymaganego stosunku fazowego obu fal nosnych generator odbiornika bedzie synchronizowany z odpowiednim generatorem nadajnika tak, azeby przez nadajnik wysylane byly w okresowych odstepach impulsy, obejmu-x jace okolo dziesieciu okresów nie modulowanej fali nosnej, które to impulsy w odbiorniku przez porównanie faz z miejscowa wytworzona fala nosna dostarczaja napiecia regulujacego do syn¬ chronizowania generatora w odbiorniku. Topo¬ równanie faz moze byc wykonane za pomoca ifti&lego demodulatora fazowego, który dziala ptiy tym tak samo, jak i samoczynny regulator fazy przy synchronizowaniu linii. Takze i w tym przypadku jest rzecza pozadana przy utrzymaniu stabilnego sposobu pracy samoczynnego regula¬ tora fazy przy danym synchronizmie miec do rozporzadzenia urzadzenie o szerokim zakresie regulacji i krótkim czasie regulowania urzadzen synchronizacyjnych pracujacych ze wzbudzeniem udarowym, sluzace do synchronizowania gene¬ ratora w odbiorniku, bedacego w niedokladnym synchronizmie.Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie syn¬ chronizacyjne, które w celu osiagniecia powyzej wymienionych wymagan jest tak wykonane, ze moze byc wlaczane na dwa rózne rodzaje pracy, rózniace sie od siebie odnosnie granicznej war¬ tosci odchylenia czestotliwosci synchronizowa¬ nego generatora, przy której urzadzenie jeszcze pracuje.Wynalazek jest wyjasniony za pomoca kilku przykladów jego wykonania uwidocznionych na rysunku, na którym fig. 1, 3, 5, 6, 7 i 9 przedsta¬ wiaja rózne postacie wykonania urzadzenia we¬ dlug wynalazku, natomiast fig. 2, 4 i 8 przedsta¬ wiaja wykresy wyjasniajace sposób dzialania urzadzenia wedlug wynalazku.Odbiornik wedlug fig. 1 zawiera polaczony z antena 11 wzmacniacz wielkiej czestotliwo¬ sci 10, do którego przylaczona jest heterodyna 12, wzmacniacz posredniej czestotliwosci 13, demo¬ dulator 14, wzmacniacz pradu stalego 15 do wzmacniania napiec obrazu, zaopatrzony w za¬ ciski wyjsciowe 38 (fig. 3), oraz urzadzenie 1$ do odtwarzania obrazu, utworzone w postaci lampy elektronowo-etrumieniowej. Ze wzmac¬ niaczem posredniej czestotliwosci 13 polaczona jest czesc 17 odbiornika, sluzaca do odtwarzania dzwieków. Do wyjscia wzmacniacza czestotli¬ wosci obrazu 15 przylaczony jest równiez roz¬ dzielacz impulsów synchronizujacych 19, z któ¬ rym poprzez generator czestotliwosci obrazu 18 polaczona jest cewka odchylajaca napiecia obra¬ zu lampy elektronowo-strumieniowej 16 oraz poprzez wykonane wedlug wynalazku urzadze¬ nie synchronizacyjne 20, zaopatrzone w zaciski wejsciowe 25 i zaciski wyjsciowe 26, jak równiez poprzez wzmacniacz czestotliwosci linii 21 po¬ laczona jest z tym rozdzielaczem 19 cewka od¬ chylajaca napiecia linii lampy elektronowo-stru¬ mieniowej 16. Wreszcie do wyjscia wzmacniacza napiec obrazu 15 przylaczony jest poprzez za¬ ciski 22 wytwarzacz napiecia regulujacego 23, stanowiacy czesc urzadzenia synchronizacyjnego 20. Poprzez zaciski wyjsciowe 24 wybwarzacza napiecia regulujacego 23 doprowadzane jest do jednego lub kilku stopni 10, 12 i 13 napiecie re¬ gulujace do samoczynnego regulowania wzmóc-uienia. Powyzej wymienione czesci, z wyjatkiem urzadzen 20 i 23, sa zwykle stosowane, wskutek czego ich budowa i sposób dzialania nie wymaga blizszego wyjasnienia.Z wyjsciowymi zaciskami 25 urzadzenia syn¬ chronizacyjnego 20 polaczony jest kondensator 27, który a jednej strony przylaczony jest do srodkowego zaczepu uzwojenia 28 transforma¬ tora 29, z drugiej zas strony polaczony jest po¬ przez opornik 30 z punktem polaczenia dwóch oporników 31 i 32, polaczonych ze soba szerego¬ wo miedzy katodami podwójnej diody 33.Urzadzenie synchronizacyjne zawiera nastep-' nie generator czestotliwosci linii 34 z dwoma obwodami wyjsciowymi, z których jeden po¬ laczony jest poprzez zaciski 26 ze wzmacniaczem czestotliwosci linii 21, drugi zas jest polaczony z pierwotnym uzwojeniem 35 transformatora 29.Wtórne uzwojenie 28 transformatora 29 tworzy razem z kondensatorem 36 równolegly obwód rezonansowy, który jest nastrojony na Czestot¬ liwosc linii i którego zaciski sa polaczone z anodami lampy 33. Jeden zacisk koncowy po¬ laczonych ze soba szeregowo oporników 31 i 32 jest polaczony ze zródlem napiecia wstepnego — C, natomiast drugi zacisk koncowy jest po¬ laczony z obwodem sumujacym 40. Obwód ten stanowi szeregowy uklad polaczen równoleglego obwodu rezonansowego, zlozonego z kondensa¬ tora 41 i opornika 42, z kondensatorem 46 i kon¬ densatorem 43. Pojemnosc kondensatora 43 wy¬ nosi najkorzystniej jedna dziesiata pojemnosci kondensatora 46, Z punktem polaczenia kon¬ densatora 46 z równoleglym obwodem rezonan¬ sowym 41, 42 jest polaczony poprzez opornik 45 obwód reaktancyjny 44, którego wyjscie jest polaczone z obwodem regulacyjnym czestotli¬ wosci generatora 34. Stala czasu obwodu sumu¬ jacego 40 jest wieksza, anizeli kilka okresów impulsu synchronizujacego, azeby w polaczeniu z wlasciwosciami przenoszenia fazowej petli regulacyjnej wystarczala ona do tlumienia wplywu zaklócajacych impulsów na napiecie regulujace, wytwarzane w ukladzie polaczen.Urzadzenie 23 sluzy do wytwarzania napiecia regulujacego w zaleznosci od tego, czy generator 34 pracuje synchronicznie czy tez asynchro¬ nicznie. Urzadzenie 23 zawiera triode 50, której obwód wejsciowy (w którym znajduje sie opor¬ nik 51 i równolegle do niego wlaczony konden¬ sator 52) jest polaczony poprzez zaciski 22 ze #wzmacniaczem czestotliwosci obrazu 15. Obwód 51, 52 jest tak obliczony, ze normalnie czyni on lampe 50 zablokowana i posiada stala czasu, wynoszaca wielokrotnosc czasu trwania okresu impulsu synchronizujacego napiecie linii. Anoda lampy 50 jest polaczona poprzez wtórne uzwo¬ jenie transformatora wielkiej czestotliowsci 53 i opornik anodowy 54 ze zródlem napiecia +B, przy czym punkt polaczeniowy tego wtórnego uzwojenia i opornika 54 jest uziemiony poprzez kondensator 55, w celu odprowadzania do ziemi czestotliwosci linii. Pierwotne uzwojenie trans¬ formatora wielkiej czestotliwosci 53 jest pola¬ czone poprzez zaciski 56 i 57 z wyjsciem wzmacniacza czestotliwosci linii 21. Polaczenie to prowadzi do anody lampy wzmacniacza 21, na której to anodzie, podczas kazdego okresu przeskoku powrotnego promienia urzadzenia do odtwarzania obrazu, wskutek zalamujacego sie pola magnetycznego w obwodzie pradu; po¬ laczonego z cewka odchylajaca poziomo pow¬ staje krótki i silny impuls o biegunowosci do¬ datniej. Punkt polaczenia wtórnego uzwojenia transformatora wielkiej czestotliwosci 53 z opor¬ nikiem 54 jest polaczony poprzez dwa szeregowo wlaczone oporniki 60 i 61 z jednym zaciskiem wyjsciowej pary zacisków 24, której drugi za¬ cisk jest uziemiony. Para zacisków 24 jest zablo¬ kowana kondensatorem 65, miedzy zas punktem polaczeniowym oporników 60 i 61 i ziemia znaj¬ duje sie kondensator 62 oraz równolegle do niego wlaczona dioda 63. Uklad, skladajacy sie z elementów 55, 62 i 60, stanowi filtr dolnoprze- pustowy do przepuszczania napiecia reguluja¬ cego, powstajacego na kondensatorze 55. Kon¬ densatory 55 i 62 posiadaja mala opornosc dla czestotliowsci linii, natomiast duza opornosc dla czestotliwosci ponizej 500 Hz. Oporniki 54 i 60 posiadaja prawie jednakowa opornosc. Konden¬ sator 55 jest polaczony poprzez zaciski 66 i opor¬ nik 67 z siatka sterujaca lampy 68. Opornik 61 jest wlaczony w szereg z kondensatorem 65 w obwodzie wyjsciowym diody 63, obydwa zas te elementy tworza filtr dolnoprzepustowy, któ¬ ry przepuszcza czestotliwosc o kilku hercach w celu wytworzenia na kondensatorze 65 napie¬ cia regulujacego, potrzebnego do samoczynnej regulacji wzmocnienia.Urzadzenie synchronizacyjne 20 zawiera ob¬ wód regulacyjny 70 do regulowania sposobu pracy tego urzadzenia w zaleznosci od napiecia regulujacego, dostarczonego przez urzadzenie 23.Obwód regulacyjny zawiera przekaznik 74, któ¬ rego cewka wzbudzajaca Jest polaczona z jednej strony z anoda triody 68, z drugiej zas strony jest polaczona poprzez opornik 75 ze zródlem napiecia +£. Styk 71 przekaznika jett normalni* — 3 —przycisniety sprezyna do nieruchomego styku 12 i zwiera w tym polozeniu kondensator 43. Mie¬ dzy zródlem napiecia lB i ziemia znajduja sie dwa szeregowo polaczone oporniki 76 i 77, któ¬ rych punkt polaczeniowy jest dolaczony do katody lampy 68, wskutek czego katoda ta otrzymuje wstepne dodatnie napiecie wzgledem sterujacej siatki lampy. Siatka sterujaca lampy 6$ jest uziemiona poprzez kondensator 78. Lam¬ pa przy podanym jej, wlaczeniu jest normalnie zablokowana i wskutek tego styk 71 przekaznika normalnie zajmuje polozenie przedstawione na rysunku.Przed wyjasnieniem sposobu dzialania urza¬ dzenia synchronizacyjnego wedlug wynalazku wskazane jest omówic braki dotychczas uzywa¬ nego samoczynnego regulatora fazy odnosnie czasu synchronizowania T, potrzebnego do wy¬ twarzania synchronizmu oraz rozwazenia rózni¬ cy A/ czestotliwosci zachodzacej miedzy gene¬ ratorem nadajnika i generatorem odbiornika.Dla sposobu pracy urzadzenia synchronizacyjne¬ go charakterystycznymi sa nastepujace wielko¬ sci: róznica Af czestotliwosci wyrazona w her¬ cach, czas synchronizowania T w sekundach, potrzebny do zredukowania róznicy A f czestot¬ liwosci do zera, stabilnosc synchronizmu, tj. do¬ kladnosc, z jaka synchronizm zostaje utrzymany po jego uzyskaniu i wreszcie szerokosc N pasma zaklócen przy synchronizmie. Szerokosc N pasma zaklócen zalezy od czulosci urzadzenia na im¬ pulsy zaklócajace. Stabilnosc synchronizmu za¬ lezy od stosunku wielkosci przeniesienia petli regulatora fazy dla pradu stalego i pradu zmien¬ nego, okreslajacego zakres dzialania urzadzenia przy danej szerokosci pasma zaklócajacego i da¬ nej stabilnosci. Jezeli wartosc tego stosunku przekracza najmniejsza okreslona wartosc, urza¬ dzenie moze pracowac na podobienstwo dotych¬ czas uzywanego samoczynnego regulatora fazy i dziala w granicach z góry okreslonego zakresu czestotliwosci.Fig. 2 wyjasnia zaleznosc czasu synchronizacji T od róznicy A/ czestotliwosci oraz od szero¬ kosci N pasma zaklócajacego przy róznych stop¬ niach stabilnosci, tj. przy róznym stosunku wiel¬ kosci przeniesienia petli regulatora fazy dla pra¬ du stalego i pradu zmiennego. Na osi rzednych wykresu wedlug fig. 2 sa podane wartosci log (TN), na osi odcietych — wartosci log log '(—jf) Krzywe A, B, C, D przedstawiaja charakterystyki dotychczas uzywanego samoczynnego regulatora fazy ó róznych stosunkach wielkosci przeniesie¬ nia petli, przy czym krzywa D przedstawia idealna charakterystyke przy pewnej duzej war¬ tosci stosunku wielkosci przeniesienia petli.Krzywa ta wskazuja ze dla kazdej wartosci sto¬ sunku wielkosci przeniesienia petli dotychczas uzywanego regulatora fazy istnieje wartosc gra¬ niczna zakresu dzialania, przy której czas syn¬ chronizowania T jest nieskonczenie duzy. Ideal¬ na charakterystyka D jest w przyblizeniu pro¬ stoliniowa i jej kat nachylenia oznacza kwadra¬ towy stosunek miedzy wyznaczajacymi go war¬ tosciami rzednych. Stosunek ten moze byc wyra¬ zony z dostateczna dokladnoscia przez równanie: TN,k(-Vf Badania wykazaly, ze dla zadowalajacego spo¬ sobu pracy wartosc wspólczynnika k musi byc w tym równaniu równa w przyblizeniu 4.Powyzej podano juz, ze jest rzecza pozadana miec do dyspozycji urzadzenie synchronizacyjne, zdolne do ponownego wytwarzania synchronizmu urzadzen pracujacych ze wzbudzeniem udaro¬ wym takze i przy duzych róznicach A f czestot¬ liwosci, przy których samoczynne regulatory fa¬ zy wykazuja wlasna nieznaczna zdolnosc zakló¬ cania przy synchronizmie i te wlasciwosci lacza sie z wlasciwosciami krótkiego czasu synchro¬ nizowania T. Powyzej podane równanie oraz krzywe A, B, C, D na fig. 2 wskazuja, ze na czas synchronizowania i na zakres dzialania urzadze¬ nia synchronizacyjnego mozna oddzialywac przez zmiane szerokosci N pasma zaklócajacego. Bio¬ rac pod uwage te okolicznosc urzadzenie syn¬ chronizacyjne wedlug fig. 1 jest tak wykonane, ze przy niedokladnym synchronizmie posiada ono duza szerokosc pasma zaklócajacego wyka¬ zujac jednak zwiazany z tym szeroki zakres dzialania, natomiast po osiagnieciu synchro¬ nizmu szerokosc pasma zaklócajacego i tym sa¬ mym takze i zakres dzialania zmniejsza sie, w celu zapewnienia wiekszej stabilnosci stanu synchronizacji. Te zmiane charakterystyki urza¬ dzenia synchronizacyjnego powoduje urzadzenie 23, pracujace w zaleznosci od kazdorazowego stanu pracy urzadzenia synchronizacyjnego.W przedstawionym na rysunku polozeniu sty¬ ku 71 przekaznika samoczynny regulator fazy, skladajacy sie z lampy elektronowej 33, obwodu sumujacego 40, obwodu reaktancyjnego 44 i cze¬ sci generatora czestotliwosci linii 34, pracuje w zwykly sposób. Impulsy synchronizujace na-« piecie linii, powstajace na wyjsciu rozdzielacza — 4impulsów synchronizujacych 19 przedostaja sie pojwzez kondensator 27 do srodkowego zaczepu uzwojenia wtórnego 28 transformatora 29, nato* miast wytwarzane przez generator czestotliwosci linii 34 drganie sinusoidalne, którego czestotli¬ wosc jest w przyblizeniu równa czestotliwosci li¬ nii, jest doprowadzane do pierwotnego uzwojenia 35 transformatora wielkiej czestotliwosci 29, na wtórnym zas uzwojeniu 28 powstaje napiecie, wy¬ stepujace na obukoncach tego pierwotnego uzwo¬ jenia z róznica fazowa 180°. Zamiast generatora fal sinusoidalnych mozna oczywiscie zastosowac takze i generator drgan relaksacyjnych, wytwa¬ rzajacy napiecie ksztaltu pilowego. Impulsy syn¬ chronizujace, doprowadzanie do pierwotnego uzwojenia 28 wystepuja na obu koncach tego uzwojenia zgodne w fazie. Jezeli generator 34 pracuje w zgodnosci fazowej z impulsami syn¬ chronizujacymi, wówczas w lampie elektronowej 33 plyna prady o jednakowej wartosci w kie¬ runkach przeciwnych, wskutek czego na oporni¬ kach 32 i 32 nie powstaje zadne napiecie. Jezeli natomiast miedzy obu napieciami doprowadza¬ nymi do uzwojenia 28 istnieje róznica falowa, wówczas na opornikach 32 i 32 powstaje napiecie, które w zaleznosci od kierunku róznicy fazowej jest dodatnie lub ujemne wzgledem stalego po¬ tencjalu na tych opornikach. Czestotliwosc na¬ piecia, powstajacego na opornikach 32, 32 i odpo¬ wiadajaca czestotliwosci dudnieniowej impulsów synchronizujacych oraz napieciu generatora, jest miara stopnia synchronizmu. W obwodzie sumu¬ jacym 40 od tego napiecia jest odprowadzane stale napiecie regulujace, którego kierunek odpo¬ wiada kierunkowi róznicy fazowej miedzy na¬ pieciami doprowadzanymi do uzwojenia 28. To stale napiecie regulujace jest doprowadzane po¬ przez opornik 45 do obwodu reaktancyjnego 44 i oddzialywa ono w ten sposób na reaktancje na¬ strojonych obwodów generatora 34, ze powoduje zmiane czestotliwosci generatora 34 i synchroni¬ zuje ten generator z nadawanymi impulsami czestotliwosci linii.Zakres dzialania samoczynnego regulatora fazy skladajacego sie z elementów 33, 40, 44 i czesci generatora 34, tj. najwieksze odchylenie czestot¬ liwosci, jakie regulator samoczynny jest jeszcze w stanie usunac, zalezy od szerokosci N jego pasma zaklócajacego. Zaleznosc miedzy maksy¬ malna róznica czestotliwosci, czasem synchroni¬ zowania i szerokoscia pasma zaklócajacego jest okreslona poprzednio podanym równaniem. Jak juz wspomniano przy waskiej szerokosci pasma zaklócajacego powstaje stosunkowo duza sta¬ bilnosc synchronizmu i jest rzecza: pozadana w- ten wlasnie sposób wykonac samoczynny re¬ gulator fazy. Tego rodzaju szerokosc pasma za¬ klócajacego zmniejsza jednak zakres dzialania i zwieksza czas synchronizowania. Jezeli urza¬ dzenie synchronizacyjne posiada np. szerokosc pasma zaklócajacego okolo 100 Hz i zakres dzia¬ lania okolo 300 Hz, to jego zdolnosc zaklócania przy synchronizmie jest stosunkowo mala^ skoro jednak synchronizm przestal istniec i occchylenie czestotliwosci wynosi wiecej niz 300 Hz, a wiec np. przy wlaczaniu odbiornika lub przy przela¬ czaniu jego z jednego nadajnika na inny, gene¬ rator 34 trzeba synchronizowac recznie np. przez zmiane pojemnosci kondensatora 46 lub tez.przez zmiane wartosci opornika 42, powodujac tym sa¬ mym zmiane stalej czasu i szerokosci pasma za¬ klócajacego tego urzadzenia.Wedlug (wynalazku zmiane te przy niedo¬ kladnym synchronizmie uzyskuie sie samo¬ czynnie wlaczajac kondensator 43 w szereg z kondensatorem 46. "Wskutek powyzej wspomnia¬ nego stosunku pojemnosci, wynoszacego okolo 10:1 miedzy tymi kondensatorami, zakres dzia¬ lania urzadzenia zostaje prawie potrojony.Zwiazane jest z tym odpowiednie powiekszenie szerokosci pasma zaklócajacego. Jednak ta duza szerokosc pasma zaklócajacego jest mniej nie¬ korzystna przy stanie asynchronicznym, anizeli przy stanie synchronicznym, przy którym zmniejsza ona stabilnosc tego stanu. • W tym celu za pomoca urzadzenia 23 wy¬ twarzane jest napiecie sterujace, zalezne od kazdorazowego stanu pracy urzadzenia synchro¬ nizacyjnego, przy czym napiecie to steruje urzadzenie wlaczajace 70. Impulsy synchroni^ zujace napiecie linii sa doprowadzane poprzez zaciski 22 do wejsciowego obwodu triody 50 urzadzenia 23\ natomiast do anody tej lampy sa doprowadzane przez wzmacniacz czestotli¬ wosci linii 21 poprzez zaciski 57 i 56 i transfor¬ mator 53 impulsy przeskoku powrotnego o bie-' gunowosci dodatniej, powstajace podczas kaz¬ dego okresu przeskoku powrotnego promienia elektronowego urzadzenia do odtwarzania obrazu, przy czym czestotliwosc ostatnio wy¬ mienionych impulsów zalezy od czestotliwosci generatora 34. Lampa elektronowa 50, wskutek wstepnego napiecia, wytwarzanego przez siec wlaczona do obwodu katody jest normalnie za¬ blokowana i przepuszcza sygnal dopiero wówczas, gdy zarówno do jej siatki sterujacej, jak i do jej anody sa jednoczesnie doprowadza¬ ne impulsy dodatnie. Te równobieznosc uzyskujesie regularnie wtedy, gdy generator 34 pracuje w syncbronizmie. Powstajace przy tym w ob¬ wodzie anodowym lampy 50 napiecie o czestotli¬ wosci linii jest odprowadzane poprzez konden¬ sator 55 do obwodu katody tej lampy. Jezeli jednak wskutek niedokladnego synchronizmu, generatora 34 tylko poszczególne dodatnie im¬ pulsy powstaja jednoczesnie na siatce steru¬ jacej i na anodzie lampy 50, wówczas powstaje dudnienie malej czestotliwosci w obwodzie anodowym lampy 50 i kondensator 55, zostaje naladowany, wskutek tego, ze dla takich dudnien posiada duza opornosc.Dioda 63 moze byc traktowana jako jedno¬ kierunkowy opornik, który wraz z opornikami 60 i 54 tworzy dzielnik napiecia przylaczony do zródla napiecia B. Normalnie, tj. w nie na¬ ladowanym stanie kondensatora 55 anoda diody 63 posiada potencjal ujemny. Dioda 63 stanowi z opornikiem 60 i wtórnym uzwojeniem trans¬ formatora 53 równiez obwód pradu dla dudnien maloczestotiiwosciowych w obwodzie anodowym lampy 50, przy czym dioda 63 dziala jako prostownik wierzcholków i dodatnia polowa fali dudnien ogranicza sie do potencjalu katody, dzieki czemu ujemna polowa fali dudnien staje sie ujemna wzgledem potencjalu katody.Wskutek tego przecietna wartosc napiecia dudnien, powstajaca na kondensatorze 62, równa sie sredniej wartosci miedzy potencjalem katody i ujemna wartoscia szczytowa napiecia dudnien. To ujemne napiecie jest wygladzone przez uklad 61, 65 na napiecie stale i jest do¬ prowadzane poprzez zaciski 24 do jednego lub kilku stopni wzmocnienia 10, 12 i 13 jako na¬ piecie rugulujace do samoczynnej regulacji wzmocnienia.Wskutek tego, ze oporniki 54 i 60, jak równiez i dioda 63 dzialaja jako dzielnik na¬ piecia zródla napiecia B i wskutek tego, ze przy istnieniu dudnien w obwodzie anodowym lampy 50 anoda diody posiada potencjal ujemny, powstaje na polaczonym z anoda diody 63 koncu opornika 60 potencjal, który jest bardziej ujemny od-5, dzieki czemu punkt po¬ laczeniowy oporników 60 i 54, wobec posiadania jednakowej opornosci tych oporników, otrzy¬ muje potencjal dodatni, lezacy miedzy war¬ tosciami —£ i +B. Przy istnieniu dudnien w obwodzie anodowym lampy 50 przecietny prad wyladpwania w tej lampie zmniejsza sie wzgle¬ dem przecietnego pradu wyladowania przy syncnronizmie, poniewaz lampa jest czynna tylko w wiekszych odstepach czasu. Wskutek zmniejszonego sredniego pradu wyladowania, spadek napiecia na oporniku 54 maleje, dodatni zas potencjal w punkcie polaczenia oporników 54 i 60 zwieksza sie. To zwiekszenie napiecia jest podtrzymywane tym, ze wskutek ujemnego potencjalu na anodzie diody 63 napiecie plynace przez opornik 60 zwieksza sie. Wobec tego do¬ datni potencjal na kondensatorze 55 wskazuje na niedokladny synchronizm generatora 34. Ten dodatni potencjal jest doprowadzany poprzez zacisk 66 do sieci filtrujacej 67, 68, w której wygladzony zostaje na napiecie stale i nastepnie jest doprowadzany do sterujacej siatki triody 68. Lampa ta, wskutek nadanego jej katodzie wstepnego dodatniego napiecia, normalnie jest zablokowana. Skoro jednak do sterujacej siatki lampy zostanie doprowadzone dostatecznie duze napiecie dodatnie, tak jak to sie dzieje, gdy generator 34 pracuje asynchronicznie, lampa staje sie czynna i jej prad anodowy wzbudza przekaznik 74, wskutek czego przekaznik ten odciaga styk 71 od styku 72 i tym samym wlacza kondensator 43 w szereg z kondensatorem 469 wskutek czego zakres dzialania urzadzenia 23 zwieksza sie w poprzednio opisany sposób.W przykladzie wykonania wynalazku przed¬ stawionym na fig. 1 urzadzenie synchroniza¬ cyjne pracuje zarówno w synchronicznym, jak i asynchronicznym stanie roboczym na podo¬ bienstwo znanych samoczynnych regulatorów fazy, jednak o róznych charakterystykach, przy czym przy asynchronicznym stanie pracy zakres dzialania urzadzenia zwieksza sie przy zmniej¬ szeniu jego nieczulosci na zaklócenia.Fig. 3 przedstawia inna .postac wykonania wy¬ nalazku, w której zwiekszony zakres dzialania, pozadany przy asynchronicznym stanie roboczym, osiaga sie bez istotnego zmniejszenia nieczulosci urzadzenia na zaklócenia. Ta postac wykonania wynalazku jest ponizej wyjasniona w zastoso¬ waniu do odbiornika telewizji barwnej. Zastoso¬ wanie wynalazku nie ogranicza sie w zadnym razie do takiego odbiornika, gdyz przedmiot wynalazku moze byc równie dobrze stosowany do odbiorników telewizji czarno-bialej.Fig. 3 przedstawia tylko te czesc odbiornika, która poprzez zaciski 38 jest przylaczona do wzmacniacza zawartosci obrazu 15 ukladu wedlug fig. 1. Miedzy zaciskami 38 i lampa 316 do odtwarzania obrazu znajduje sie uklad 80, zawierajacy urzadzenia do odprowadzania ze zlozonego sygnalu telewizji barwnej skladowej jasnosci, doprowadzanej do sterujacej siatki lampy do odtwarzania obrazu, oraz skladowejbarwnej, doprowadzanej do katody lampy do odtwarzania obrazu. Te urzadzenia sa znane, wskutek czego blizsze omawianie ich budowy i sposobu dzialania jest zbedne. Cewki od¬ chylajace lampy 316 do odtwarzania obrazu sa przylaczone do generatora czestotliwosci linii 82 lub do generatora czestotliwosci obrazu 18.Obydwa te generatory sa polaczone rozdziela¬ czem impulsów synchronizujacych 319.Urzadzenie synchronizacyjne 320 zawiera ge¬ nerator 92 |ali nosnej, którego obwody wyjsciom we sa polaczone poprzez zaciski 91 i 93 z demo¬ dulatorami znajdujacymi sie w ukladzie 80, w których jedna czesc fali nosnej barw, modu¬ lowanej napieciami barw zasadniczych i tworza¬ cej zlozony sygnal telewizyjny barwy jest demo- dulowana przez nakladanie wyjsciowego napie¬ cia generatora 92. Jezeli fala nosna barw jest modulowana w zwykly sposób w odstepach fazowych co 90° róznymi napieciami barw za¬ sadniczych, wówczas napiecia generatora 92, doprowadzane do demodulatorów impulsów syn¬ chronizujacych ukladu 80 poprzez zaciski 91 i 93 musza byc przesuniete fazowo wzgledem siebie o 90°. Azeby demodulacja fali nosnej barw od¬ bywala sie prawidlowo, generator 92 musi pra¬ cowac soisle synchronicznie z generatorem na¬ dajnika, wytwarzajacym fale nosna barw. W tym celu zlozony sygnal telewizyjny barwy zawiera oprócz zwyklych impulsów synchroni¬ zujacych czestotliwosci linii i obrazu jeszcze do¬ datkowo oddzielne impulsy synchronizujace barwy, doprowadzane do wzmacniacza 85 po¬ przez zaciski 83 z rozdzielacza impulsów syn¬ chronizujacych 319. "Wzmacniacz ten jest stero¬ wany poprzez zaciski 84 przez generator cze¬ stotliwosci linii 82.Do wyjsciowych obwodów generatora 92, po¬ laczonych z zaciskami 91 i 93, przylaczono po jednym porównywaczu fazowym 95a i 95b, jak równiez po jednym filtrze pasmowym 9€a i 96b.Porównywacze fazowe sa wykonane w zwykly sposób tak, ze dostarczaja one napiecia zalez¬ nego od napiec doprowadzanych do nich na skutek róznicy faz. Nie zawieraja one zadnych obwodów o skladowej czasu duzej w porówna¬ niu do czasu trwania okresu napiec dopro¬ wadzanych ^óa tych porównywaczy fazowych.Poniewaz impulsy synchronizujace barwy powstaja na koncu kazdej Unii filtry pasmowe 96a i 96b sa obliczone tak, ze nie przepuszcza¬ ja czestotliwosci powyzej polowy pasma cze¬ stotliwosci linii. Ponadto nie przepuszczaja one takze czestotliwosci lezacych ponizej górnej granicy szerokosci zaklócajacego pasma urzadze¬ nia synchronizacyjnego. Do filtru pasmowego 96a przylaczony jest przesuwnik fazowy 97, którego zakres przepuszczania pokrywa sie z za¬ kresem przepuszczania filtrów pasmowych 96a i 96b, a wiec obejmujacego np. zakres od 100 Hz do 7875 Hz, przy czyn\ ten przesuwnik fazowy powoduje przesuniecie fazy o 90*. Po¬ równywacze fazowe 95a i 95b sa takze przy¬ laczone do wzmacniacza 85.Urzadzenie synchronizacyjne 320 zawiera nastepnie heptode 81, której pierwsza (wewne¬ trzna) siatka sterujaca jest polaczona z prze- suwnikiem fazowym 97, natomiast jej druga (zewnetrzna) siatka sterujaca polaczona jest z filtrem pasmowym 96b. Anoda lampy 81 jest polaczona poprzez opornik 86 ze zródlem na¬ piecia +B} obie zas siatki oslonne tej lampy sa przylaczone do zródla napiecia +Sg. Anoda lampy 81 jest polaczona poprzez obwód sumu¬ jacy, skladajacy sie z oporników 87 i 89 i z kondensatora 88, z druga (zewnetrzna) siatka sterujaca dalszej heptody 90. Obwód sumujacy posiada stala czasu rzedu jednej sekundy i jest tak obliczony, ze odprowadza on skladowe malej czestotliwosci wyjsciowego napiecia lampy 81 do katody i przepuszcza do drugiej (zewnetrz¬ nej) siatki sterujacej lampy 90 tylko skladowa stala.Pierwsza (wewnetrzna) siatka sterujaca lampy 90 jest polaczona poprzez opornik 94 z obwodem filtrujacym, utworzonym z szeregowego ukladu polaczen opornika 98 i kondensatora 99 i przy¬ laczonym do wyjscia porównywacza fazowego 95b. Elementy 98, 94 i 99 tworza zwykly ob¬ wód filtrujacy zwyklego samoczynnego regu¬ latora fazy. Stosunek wielkosci przeniesienia petli regulatora fazy dla pradu zmiennego i dla pradu stalego jest równy stosunkowi miedzy opornoscia czesci opornika 98 (lezaca^ ponizej zaczepu slizgowego) i kondensatora 99, a cala opornoscia opornika 98. Katoda lampy 90 jest uziemiona poprzez opornik 100, a jej anoda po¬ przez cewke dlawikowa 101 jest przylaczona do zródla napiecia +£, z którym polaczone sa poprzez opornik 102 równiez obie siatki oslonne lampy. Anoda lampy 90 jest nastepnie polaczona poprzez kondensatora 103 z wyzna¬ czajacym czestotliwosc obwodem generatora 92 i ponadto jest polaczona poprzez kondensator 104 z pierwsza (wewnetrzna) siatka sterujaca lampy.Porównywacz fazowy 95b, wzmacniacz 85, ob¬ wód filtrujacy 98, 99, 94 i obwód reaktancyjny — 7 —zawierajacy lampe 90 tworza razem samoczynny regulator fazy do synchronizowania generatora 92, na który to regulator oddzialywuja impulsy synchronizujace barwy i napiecie generatora 92.Przed wyjasnieniem sposobu dzialania ukladu wedlug fig. 3 jest wskazane ponowne omówienie fig. 2. Powyzej wspomniano, ze krzywa D przedstawia charakterystyke samoczynnego re¬ gulatora fazy o duzej wielkosci przeniesienia petli regulacyjnej dla pradu stalego i o za¬ sadniczo stalej szerokosci pasma czestotliwosci, oraz ze ta charakterystyka, aczkolwiek jest - korzystniejsza od charakterystyk przedstawio¬ nych w postaci krzywych A-G, to jednakze po¬ siada te wade, iz przy pozadanym duzym za¬ kresie dzialania urzadzenia czas synchronizacji jest niedopuszczalnie duzy, szerokosc zas pasma zaklócajacego moze byc niepozadanie duza.Fig. 4 wyjasnia przyczyny ograniczonego za¬ kresu dzialania samoczynnego regulatora fazy o stalej szerokosci pasma zaklócajacego.Krzywa A przedstawia na fig. 4 idealny ksztalt przebiegu napiec regulacyjnych, wytwarzanych W urzadzeniu synchronizacyjnym wedlug fig. 3 w celu dokonywania synchronizacji w zalez¬ nosci od róznicy czestotliwosci miedzy porówny¬ wanymi ze soba napieciami impulsowymi. Przy zwiekszaniu sie róznicy czestotliwosci w kie¬ runku dodatnim lub ujemnym napiecie regulu¬ jace osiaga swe maksimum przy czestotliwosci róznicowej fx, przy dalszym zas zwiekszaniu sie róznicy czestotliwosci napiecie regulujace zmniejsza sie. Skoro tylko róznica czestotli¬ wosci przekracza wartosc graniczna N szero¬ kosci pasma zaklócajacego samoczynnego regu¬ latora fazy, napiecie regulujace zmniejsza sie do tak malej wartosci, ze regulator fazy przestaje dzialac i synchronizowanie musi byc dokony¬ wane recznie. Juz przy róznicach czestotliwosci przekraczajacych wartosc fi czas synchronizo¬ wania zwieksza sie z potega róznicy czestotli¬ wosci, Wskutek czego regulator fazy pracuje bardzo niedokladnie.Jest zatem rzecza pozadana móc dysponowac urzadzeniem synchronizacyjnym, które przy przekroczeniu róznicy czestotliwosci fi posiada Charakterystyke przedstawiona w postaci krzy¬ wej B (fig. 2). Charakterystyka ta jest cha¬ rakterystyka ponizej opisanego samoczynnego regulatora czestotliwosci, przy czym jest poza¬ dane urzadzenie synchronizacyjne tak wykonac, azeby przy róznicach czestotliwosci az do wartosci fi pracowalo ono jako samoczynny re¬ gulator fazy o charakterystyce A, przy róznicach zas czestotliwosci przekraczajacych wartosc /i, aby urzadzenie to pracowalo jako samoczynny regulator czestotliwosci o charakterystyce B.Poniewaz stan roboczy generatora 92 (fig. 3) przy malych róznicach czestotliwosci, nie prze¬ kraczajacych wartosci + fi, mozna okreslic jeszcze jako mniej wiecej synchroniczny, mozna takze powiedziec, ze jest pozadane, aby urza¬ dzenie synchronizacyjne pracowalo w syn¬ chronicznym stanie roboczym jako samoczynny regulator fazy,, w asynchronicznym zas stanie roboczym jako samoczynny regulator czestotli¬ wosci. Ten sposób pracy uzyskuje sie w urza¬ dzeniu synchronizacyjnym wedlug fig. 3.Dla wyjasnienia sposobu dzialania urzadzenia synchronizacyjnego wedlug fig. 3 nalezy z po¬ czatku przyjac, ze generator 92 pracuje syn¬ chronicznie, tj/ze jego odchylenie czestotliwosci jest mniejsze od wartosci +/i wskazanej na fig. 4, czyli lezy w granicach normalnego za¬ kresu dzialania samoczynnego regulatora fazy, skladajacego sie ze wzmacniacza 85, porówny- wacza fazowego 95b9 obwodu filtrujacego 94, 98, 99 oraz obwodu reaktancyjnego zawieraja¬ cego lampe 90. Nalezy przede wszystkim za¬ znaczyc, ze nadajnik telewizji barwnej przy koncu kazdej linii wysyla impuls synchronizu¬ jacy barwy, utworzony z okolo dziesieciu okre¬ sów fali nosnej barw, który to impuls nadaje generatorowi 92 odbiornika prawidlowa czestot¬ liwosc i faze. W celu wyzyskania tych impulsów synchronizujacych wzmacniacz 85, który nor¬ malnie jest zablokowany, na czas tych impul¬ sów staje sie czynny przez impuls przeskoku powrotnego linii, powstajacy na wyjsciu gene¬ ratora 82 czestotliwosci linii. Podczas pewnej okreslonej czesci czasu trwania impulsu prze¬ skoku powrotnego linii impuls synchronizujacy barwy jest przekazywany z rozdzielacza 319 impulsów synchronizujacych poprzez zaciski 83 i wzmacniacz 85 do porównywaczy fazowych 95a i 95b. Napiecie wyjsciowe generaftora 92, powstajace w jego obwodzie wyjsciowym po¬ laczonym z zaciskiem 91 dochodzi równiez do porównywacza fazowego 95b. Jezeli generator 92 pracuje w synchronizmie z odpowiednim generatorem nadajnika, miedzy obu napieciami doprowadzanymi do porównywacza fazowego powstaje róznica faz okolo 90° i wskutek tego porównywacz fazowy nie dostarcza zadnego napiecia wyjsciowego. Jezeli zas generator 92 nie pracuje calkowicie synchronicznie, jednakze pracuje w granicach zakresu dzialania samo¬ czynnego regulatora fazy, w porównywaczu 95bpowstaje dudnienie i w obwodzie wyjsciowym porównywacza fazowego zjawia sie napiecie stale, odprowadzone z tego dudnienia. Napiecie to odfiltrowane przez siec 98, 99 doplywa do pierwszej siatki sterujacej lampy reaktancyjnej $0, Zmienia ono stromosc charakterystyki lam¬ py i tym samym prad bierny, plynacy w obwo¬ dzie anoda-katoda lampy. Poniewaz lampa sta¬ nowi indukcyjnosc równolegle wlaczona do strojonego obwodu generatora, ta zmiana jej pradu biernego oddzialywa na czestotliwosc ge¬ neratora w ten sposób, iz generator ten zaczyna pracowac w synchronizmie z odpowiednim ge¬ neratorem nadajnika.Opisany sposób dzialania wspomnianej czesci urzadzenia odpowiada sposobowi dzialania zwyklego samoczynnego regulatora fazy, który w synchronicznym stanie roboczym generatora 92 pracuje zadowalajaco', natomiast w asyn¬ chronicznym stanie roboczym generatora wi¬ nien jednak byc zastapiony przez samoczynny regulator czestotliwosci, w celu odpowiedniego zwiekszenia zakresu dzialania urzadzenia syn¬ chronizacyjnego bez koniecznosci powodowania zwiekszenia szerokosci pasma zaklócajacego. Ta pozadana zmiana jest powodowana przez ele¬ menty 95a, 96a, 96b,, 97 i 81, które sa czynne w asynchronicznym stanie roboczym generatora 92 i przeksztalcaja czesci urzadzenia synchro¬ nizacyjnego na samoczynny regulator fazy.Jak juz wspomniano powyzej, do porówny¬ wacza fazowego 95a z jednej strony jest dopro¬ wadzany impuls synchronizujacy barwy poprzez wzmacniacz 85, z drugiej zas strony napiecie "wyjsciowe generatora 92, doplywajace do zaci¬ sków 93. Przy dokladnym synchronizmie gene¬ ratora 92 obydwa te napiecia doprowadzane do porównywacza fazowego 95b sa fazowo przesu¬ niete wzgledem siebie o 90°. Przy odchyleniach czestotliwosci generatora 92 zmienia sie stosu¬ nek fazy obu napiec, doprowadzanych do obu porównywaczy fazowych, poniewaz jednak zmiana ta jest jednakowej wartosci w obu porównywaczach fazowych, obydwa te porów- nywacze dostarczaja napiec wyjsciowych prze¬ sunietych fazowo wzgledem siebie o 90°, Kazdy z obu filtrów pasmowych 96a i 96b przepuszcza czestotliwosci dudnieniowe lezace w przyblize¬ niu miedzy górna czestotliwoscia graniczna sze¬ rokosci M pasma zaklócajacego i polowa pasma czestotliwosci linii. Praktycznie filtry te sa tak obliczone, ze ich dolna czestotliwosc graniczna lezy w poblizu czestotliwosci /j, podanej na iig. 4. Poniewaz dudnienia przechodzace przez filtry pasmowe 96a i 96b sa przesuniete fazowo wzgledem siebie o 90°, do pasmowego zas filtru 96a przylaczona jest siec 97, powodujaca prze¬ suniecie fazy o 90°, przeto napiecia doprowadza¬ ne do obu siatek sterujacych lampy 81 sa badz w fazie zgodnej, badz tez w fazie przeciwnej, w zaleznosci od tego czy napiecie generatora 92 wyprzedza, czy tez jest opóznione wzgledem impulsu synchronizujacego barwy. W lampie 81 odbywa sie zwielokrotniona modulacja jednego z tych napiec przez drugie, a na oporniku ro¬ boczym 86 powstaje kombinowane napiecie o czestotliwosci proporcjonalnej do czestotliwo¬ sci dudnieniowej. Napiecie to powoduje zmniej¬ szenie normalnego napiecia anodowego lampy, gdy obydwa napiecia doprowadzane do lampy sa w fazie, oraz zwiekszenie tego normalnego na¬ piecia, gdy obydwa napiecia doprowadzane do lampy sa w przeciwfazie. Napiecie stale jest odprowadzane za pomoca sieci, skladajacej sie z oporników 86, 87 i 89 oraz z kondensatora 88, od wyjsciowego napiecia lampy 81 i doprowa¬ dzane do drugiej (zewnetrznej) siatki sterujacej lampy 90, w Celu zmiany stromosci charaktery¬ styki tej lampy.Opisany przebieg powstaje skoro tylko róznica czestotliwosci miedzy napieciem wyjsciowym generatora 92 i impulsem synchronizujacym barwy przekracza wartosc + fl (fig. 4), tj. gdy generator 92 znajduje sie w asynchronicznym stanie roboczym, lezacym poza zakresem pelne¬ go dzialania samoczynnego regulatora fazy.Przez doprowadzenie wyjsciowe napiecia lampy 81 do drugiej (zewnetrznej) siatki sterujacej lampy 90 nastepuje niezawodna i szybka syn¬ chronizacja generatora 92, dokonania której nie jest juz wtedy w stanie uskutecznic samo¬ czynny regulator fazy. Synchronizacja ta przy róznicach czestotliwosci przekraczajacych war¬ tosc fi odbywa sie zgodnie z krzywa B na fig. 4 i dlatego zakres dzialania urzadzenia synchro¬ nizacyjnego zostaje bardzo zwiekszony bez powodowania zwiekszenia szerokosci pasma za¬ klócajacego. Nieczulosc samoczynnego regula¬ tora fazy, skladajacego sie z Czesci 95a, 96a, 96b9 97 i 81, na zaklócenia jest powodowana tym, ze regularnie powracajace impulsy synchronizu¬ jace sa zawsze w zgodnej fazie i posiadaja prze¬ suniete fazowo wzgledem siebie o 90° skladowe, znajdujace sie wzgledem siebie w stalym sto¬ sunku, natomiast znajdujace sie w jednakowej fazie i przesuniete fazowo wzgledem siebie o 90° skladowe impulsów zaklócajacych, wsku¬ tek nieregularnego wystepowania tych impul-poprzez opornik 121. Anody triod 119 i 120 sa polaczone poprzez opornik 122 lub 123 ze zró¬ dlem napiecia +5. Katoda triódy 120 jest uziemiona natomiast katoda tribdy 119 jest polaczona z punktem polaczeniowym dwóch oporników 124 i 125, tworzacych dzielnik na¬ piecia, wlaczotny miedzy zródlo napiecia +B i ziemie. Siatka sterujaca lampy 120 jest pola¬ czona z jednej strony poprzez opornik 126 t anoda lampy 129, z drugiej zas strony jest polaczona poprzez opornik 127 ze zródlem na¬ piecia —C. Anoda lampy 120 jest nastepnie polaczona poprzez opornik 128 z siatka steru¬ jaca lampy 129, której anoda jest polaczona poprzez spornik 130 ze zródlem napiecia +B.Miedzy anoda lampy 120 a ziemia jest wlaczony kondensator 133, który wraz z opornikiem 123 tworzy obwód sumujacy. Katoda lampy 129 jest polaczona z punktem polaczeniowym dwóch oporników 131 i 132, tworzacych dzielnik na¬ piecia, wlaczony miedzy zródlem napiecia +B i ziemia. Ponadto katoda ta jest polaczona z multywibratorem 115 poprzez obwód rózni¬ cujacy skladajacy sie z kondensatora 134 i opor¬ nika 135.Samoczynny regulator fazy, skladajacy sie e demodulatora fazowego 95b, obwodu sumuja¬ cego, obejmujacego opornik 98 i jeden z kon¬ densatorów &9a, 99b, jak równiez z obwodu reaktancyjnego 544, ponadto samoczynny regu¬ lator czestotliwosci, obejmujacy demodulatory fazowe 95a i 96b, filtry pasmowe 96a i 96b, prze- suwnik fazowy 97, modulator 113 oraz filtr dol- noprzepustowy 114, pracuja w ten sam sposób, jak odpowiednie czesci urzadzenia synchroniza¬ cyjnego 320 w ukladzie wedlug, fig. 3 z ta róz¬ nica, ze napiecie regulujace, zjawiajace sie na wyjsciu filtru dolnoprzepustowego 114, nie jest doprowadzane do lampy reaktancyjnej, lecz za¬ leznie od polozenia przelacznika 111 jest dopro¬ wadzane do jednego z dwóch kondensatorów 99a lub 99b. Jezeli np. kondensator 99b jest polaczo¬ ny z filtrem 114, przy czym kondensator 99a jest polaczony z demodulatorem fazowym 95b, to kondensator 99a laduje sie napieciem reguluja¬ cym, wytwarzanym w samoczynnym regulatorze fazy, natomiast kondensator 99b zostaje nalado¬ wany napieciem regulujacym wytwarzanym w samoczynnym regulatorze czestotliwosci. Jak wynika z fig. 4, przy przekraczajacej wartosci +fi róznicy miedzy czestotliwoscia generatora 92 a czestotliwoscia odpowiedniego generatora na¬ dajnika, napiecie regulujaca wytwarzane przez samoczynny regulator fazy, jest mniejsze i tym samym mniejsze jest naladowanie kondensatora 99at wskutek czego regulator fazy nie moze juz dokonywac synchronizowania generatora 92, na¬ tomiast jednoczesnie wzrasta napiecie regulujace wytwarzane przez samoczynny regulator czestot¬ liwosci i tym samym zwieksza sie odpowiednio naladowanie kondensatora 99b% Naladowanie kondensatora wzrasta przy tym proporcjonalnie do róznicy czestotliwosci. Jezeli zatem konden¬ sator po jego naladowaniu zostaje odlaczony od samoczynnego regulatora czestotliwosci i wlaczo¬ ny do samoczynnego regulatora fazy na miejsce kondensatora 99a, to powoduje on natychmiast dzialanie samoczynnego regulatora fazy takze je¬ szcze przy jak najwiekszej róznicy czestotliwosci i ten regulator fazy doprowadza natychmiast ge¬ nerator 92 do synchronizmu. W tym przypadku otrzymuje sie dla samoczynnego regulatora fazy charakterystyke, przedstawiona na fig. 2 w po¬ staci krzywej E, wedlug której czas synchroni¬ zowania T posiada stala wartosc, która jest niezalezna od wielkosci róznicy czestotliwosci i która odpowiada czasowi, jakiego wymaga sa¬ moczynny regulator czestotliwosci azeby za¬ dzialac i uruchomic przelacznik 111.Azeby to osiagnac, napiecie, które powstaje na wyjsciu filtru dolnoprzepustowego 114, skoro tylko róznica czestotliwosci przekracza zakres dzialania samoczynnego regulatora fazy, jest doprowadzane z jednej strony do kondensatora, wlaczonego do wyjsciowego obwodu filtru dolno¬ przepustowego, z drugiej zas strony — do siatki sterujacej lampy 119 i 120. Jezeli to napiecie jest ujemne wzgledem ziemi, to nie wywiera ono zadnego wplywu na lampe 119 poniewaz lampa ta, przy jej wlaczeniu, przedstawionym na ry¬ sunku, jest normalnie zablokowana. Natomiast przeciwnie, jezeli normalnie czynna lampa 120 zostanie zablokowana przez ujemne napiecie, kondensator 133 naladowuje sie poprzez opornik 132 i normalnie zablokowana lampa 129 staje sie czynna. W obwodzie katodowym tej lampy pow¬ staje przy tym impuls napiecia, który zostaje róznicowany przez siec 134, 135. Ten zróznicowa¬ ny impuls jest doprowadzanytlo multywibratora 115 i powoduje przestawienie przelacznika 111, przy czym kondensator naladowany poprzez filtr dofeioprzepustowy zostaje wlaczony do demodu¬ latora fazowego 95b na miejsce drugiego kon¬ densatora i przez jego naladowanie nastepuje natychmiastowe zsynchronizowanie generatora 92.Jezeli zas przeciwnie wyjsciowe napiecie fil¬ tru dolnoprzepustowego 114 jest dodatnie wzgledem ziemi, wówczas napiecie to nie ma zadnego wplywu na lampe 120, czyni ono jednak — 12 —lampe 119 czynna i przez jej napiecie wyjsciowe zostaje zablokowana lampa 120. Opornik 121 slu¬ zy z jednej strony do zapobiezenia wplywu na lampe 120 kondensatora, wlaczonego do wyjscio¬ wego otowodu filtru 114, z drugiej zas strony do oddzielenia anodowego obwodu lampy 119 od jej obwodu siatkowego. Po dokonanym za¬ blokowaniu lampy 120 uklad dziala w ten sam sposób jak poprzednio.Wstepne napiecie lamp 119 i 120 winno byc lak dobrane, azeby przelaczenie kondensatorów S9a i 99b nastepowalo dopiero wtedy, gdy nala¬ dowanie kondensatora wlaczonego do wyjscio¬ wego obwodu filtru 114, bedace miara kazdora¬ zowego odchylenia czestotliwosci generatora 32 od czestotliwosci odpowiedniego ge¬ neratora nadajnika, wskazuje na to, ze dana róznica czestotliwosci lezy poza normalnym za¬ kresem dzialania samoczynnego regulatora fazy.Opóznienie przelaczenia o czas potrzebny do na¬ ladowania kondensatora 113 sluzy do dania urzadzeniu synchronizacyjnemu po dokonanym przelaczeniu czasu dla zsynchronizowania gene¬ ratora 92.Fig. 6 przedstawia uproszczona postac ukladu wedlug fig. 3 w zastosowaniu do odbiornika tele¬ wizji barwnej. Wspomniano juz, ze czesc 80 ukladu wedlug fig. 3 zawiera urzadzenie potrzeb¬ ne do demodulowania fali nosnej barw. Urza¬ dzeniami tymi sa demodulatory impulsów syn¬ chronizujacych, w których obydwa, przesuniete fazowo wzgledem siebie o 90° napiecia wyjsciowe generatora 92 nakladaja sie na fale nosna barw.Poniewaz konstrukcja i sposób dzialania tych de¬ modulatorów impulsów synchronizujacych sa ta¬ kie same, jak demodulatorów fazowych 95a i 96b w urzadzeniu synchronizacyjnym 320, moga one byc wykorzystane do zastapienia tych ostatnio wymienionych demodulatorów fazowych, wsku¬ tek czego zmniejszone zostaja jeszcze bardziej koszty urzadzenia synchronizacyjnego wedlug wynalazku. Mozliwosc ta daje uklad wedlug fig. 6. Czesci ukladu wedlug fig. 6, identyczne z czesciami ukladu wedlug fig. 3, sa oznaczone jednakowo, przy czym na fig. 6 modulaitor utwo¬ rzony w postaci lampy 81, jest oznaczony liczba 113, filtr zas dolnoprzepustowy, skladajacy sie z oporników 86, 87 i 89 oraz z kondensatora 88, jest oznaczony tutaj liczba 114.Na fig. 6 czesci urzadzenia 80 wedlug fig. 3 sa uwidocznione szczególowo. Czesciami tymi sa de¬ modulatory impulsów synchronizujacych obraz 695a i ti&Sb, wzmacniacz 150 do wzmacniania skladowej jasnosci zlozonego sygnalu telewizji barwnej, filtr 152, wlaczony wstepnie do demo¬ dulatorów impulsów synchronizujacych i posia¬ dajacy zakres przepuBzczania od 2 do 4 MHz, oraz urzadzenie 151, sluzace do odprowadzania trzech napiec barw zasadniczych od wyjscio¬ wych napiec obydwóch demodulatorów impul¬ sów synchronizujacych. Uklad wedlug fig. 6 rózni sie od ukladu wedlug fig. 3 glównie tym, ze demodulatory fazowe 95a i 96b sa tutaj zasta¬ pione demodulatorami impulsów synchronizuja¬ cych 695a, 695b oraz ze miedzy tymi demodulaifco- rami i filtrami pasmowymi 96a i 96b sa wlaczone odpowiednio wzmacniacze synchronizowane 6S5a i 685b. Wzmacniacze te sa sterowane za pomoca impulsów przeskoku powrotnego linii ppprzez zaciski 84.Sposób dzialania czesci 150,151,152, 695a i 695b jest znany i dlatego wystarczy o nim tutaj tylko krótka wzmianka. Skladowa jasnosci zlozonego sygnalu telewizyjnego, obejmujaca zakres cze¬ stotliwosci od 0 do 4 MHz, jest wzmacniana przez wzmacniacz 150 i doprowadzania do ste¬ rujacej siatki lampy 316 do odtwarza¬ nia obrazu. Skladowa zlozonego, sygnalu telewizji barwnej, utworzona z modu¬ lowanej fali nosnej barw, jest doprowadzana poprzez filtr 152 do demodulatorów impulsów synchronizujacych 695a i 695b, w których pow¬ staja przez nalozenie z nie modulowana fala nosna barw, wytwarzana przez generator 92, napiecia róznicowe barw B-Y i R-Y, sluzace do wytwarzania niebieskiej i czerwonej barwy obrazu. W tych przestrzeniach czasu, w których pojawia sie modulowana fala nosna barw, tj. podczas okresów przesuwania promienia lampy do odtwarzania obrazu wzmacniacze 685a i 685b sa zablokowane. Od napiec wyjsciowych oby¬ dwóch demodulatorów synchronicznych odpro¬ wadzane zostaja w urzadzeniu 151 trzy napiecia róznicowe barw R-Y, B-Y i G-Y, odpowiadajace barwom zasadniczym: czerwonej, niebieskiej i zielonej i po jednym z tych napiec zostaja do¬ prowadzone do jednej z katod lampy elektrono- strumiemowej. Podczas okresów przeskoku po¬ wrotnego promienia lampy do odtwarzania obra¬ zu zamiast modulowanej fali nosnej barw, im¬ puls synchronizujacy barwy, utworzony z okolo dziesieciu pelnych okresów nie modulowanej fali nosnej barw nadajnika, dochodzi do demodulato¬ rów impulsów synchronizujacych i spowoduje przez nakladanie sie z miejscowo wytwarzana fala nosna barw dudnienia w wyjsciowym ob¬ wodzie tych demodulatorów. Dudnienia te, jak to wyjasniono juz w zwiazku z ukladem wedlug fig. 3, znamionuja synchroniczny lub asynchro¬ niczny stan roboczy generatora 92. Podczas poT 13 —wstania impulsu synchronizujacego barwy, wzmaczniacze 685a i 685b sa czynne i urzadzenie synchronizacyjne pracuje zatem w sposób opi¬ sany przy omawianiu ukladu wedlug fig. 3.Aczkolwiek w przykladach wykonania wyna¬ lazku przedstawione jest urzadzenie synchroni¬ zacyjne o liniowej charakterystyce przenoszenia* urzadzenie to mozna w ramach wynalazku wy¬ konac równiez tak, ze dostarcza ono napiec re¬ gulujacych znajdujacych sie w nieliniowym sto¬ sunku do (róznic czestotliwosci. Ponadto mozna równiez, nie wykraczajac poza zakres wynalazku, napiecia regulujace doprowadzic do lampy reak- tancjrjnej nie w postaci napiec stalych, lecz — poprzez kondensatory lub transformatory — w postaci napiec zmiennych. PL