Opublikowano dnia 8 kwietnia 1957 r. co3c n/n ISLIOTEKAl POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 39905 KI. 326^30 Wojeiuódzka Rzemieslnicza Spóldzielnia Pracy Budoirlano-Szklarska i Ozdobnictiua Szkla w Katoiricach*) Katowice, Polska Sposób wyrobu luster oraz warstw lustrzanych pólprzezroczystych i urzadzenie do wykonywania tego sposobu Patent trwa od dnia 9 marca 1956 r.Jednym ze znanych sposobów lustrzenia po¬ wierzchni szkla jest kondensacja par metalu na danej powierzchni. Takie naparowywanie metalem odbywa sie w wysokiej prózni, prze¬ waznie w sposób gwaltowny i stosowane jest, np. przy wyrobie termosów. Najczesciej stoso¬ wanym do tego celu metalem jest magnez. Poza naczyniami sposób ten nie znalazl technicznego zastosowania, ze wzgledu na koszty, polaczone z otrzymywaniem prózni i dlugim czasem pom¬ powania w stosunku do lustrzenia.Otrzymywane dotychczas tym sposobem po¬ wierzchnie pólprzezroczyste, ze wzgledu na przy¬ padkowe tylko otrzymywanie powierzchni o po¬ zadanej gestosci, przezroczystosci i równo¬ miernosci, mogly byc wyrabiane tylko w roz¬ miarach bardzo malych, przy malej liczbie warstw udanych.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa Ludwik Foltyn, Ta¬ deusz Machura i Jerzy Boba.Przedmiotem wynalazku jest sposób i urza¬ dzenie, pozwalajace na seryjne wytwarzanie powierzchni lustrzanych o okreslonych z góry wlasciwosciach, sposobem naparowywania me¬ talem w prózni.Na rysunku uwidoczniono przykladowe urza¬ dzenie do wykonywania sposobu wedlug wy¬ nalazku, przy czym fig. 1 przedstawia schema¬ tyczne urzadzenie do lustrzenia w widoku z boku, fig. 2 — w widoku od czola, fig. 3 — koryto parownicze w przekroju podluznym, fig. 4 — koryto parownicze w widoku z góry.Calosc urzadzenia pracuje w prózni, najlepiej na plycie metalowej pod szklanym kloszem.Przy lustrzeniu wiekszych powierzchni urzadze¬ nie wedlug wynalazku zamyka sie w. szczelnym zbiorniku stalowym, zaopatrzonym we wzierniki, i polaczonym z zespolem pomp prózniowych.Sposób lustrzenia wedlug wynalazku polega na samoczynnym regulowanym przesuwie lustrzonych plytek ponad szpara, z której wy-dobywaja sie w sposób ciagly pary obranego metalu np. aluminium, cynku czy innego me¬ talu, doprowadzonego w tyglu do temperatury parowania.Zawarty w tyglu / metal 2 zagrzewa sie do temperatury parowania, przy pomocy pradu elektrycznego, doprowadzonego przez elektrody 3. Tygiel / winien byc wykonany z materialu trudno topliwego, a elektrody 3 z materialu trudno topliwego i dobrze przewodzacego prad elektryczny, np. z wegla lub grafitu.Tygiel / posiada przyslony 4, zwezajace górny wylot w szpare 5, o regulowanej szerokosci i do¬ datkowa przyslone 6 o lukowej krawedzi 7.Z dwóch boków tygla / sa ustawione dwa podnoszone stoliki, stolik nadawczy 8 i stolik odbiorczy 9, z których jeden 8 podnosi sie, a drugi 9 opada o grubosc jednej lustrzonej plytki, np. szklanej, ujetej zabierakiem 10 prze¬ nosnika 11 ze stosu 12 na stoliku 8 i prze¬ sunietej ponad szpara 5 tygla / na stolik od¬ biorczy 8. W czasie przesuwu nad szpara 5, pary metalu, np. aluminium, wydobywajace sie z tej szpary osiadaja na chlodnej powierzchni prze¬ suwanej plytki, pokrywajac ja cienka blyszczaca warstwa. Grubosc tej warstwy zalezy od szeregu czynników, glównie od szybkosci przesuwu, szybkosci z jaka pary metalu wychodza ze szczeliny i wysokosci powierzchni lustrzonej po¬ nad szpara 5 tygla. Wchodza tu jednak równiez takie czynniki, jak temperatura pary, dobroc prózni i inne. Wskazane jest wiec, aby otrzy¬ mane lustro bylo natychmiast, przed wejsciem na stolik 9 przeswietlone i skontrolowane przez wziernik.O ile szklo plytki jest czyste, metalizacja przy¬ lega do niej bardzo dobrze, i bez dodatkowego prowadzenia mozna ukladac na stoliku 9 jedna plytke na druga. Mozna jednak równie uniknac suwania jednej plytki po drugiej przez zastoso¬ wanie znanych szyn prowadniczych, które po dosunieciu gotowej plytki w pozycje ponad sto¬ likiem 9 w pewnej chwili rozsuwaja sie i gotowa plytka spada z paro-milimetrowej wysokosci na poprzednia, przez co unika sie mozliwosci zary¬ sowania. Mozna równiez tuz za tyglem 1 usta¬ wic drugi tygiel, napylajacy warstwe ochronna, np. kwarcu; fluorytu lub inna.W przykladowym rozwiazaniu na fig. 1, 2 sto¬ lik 8 podnosi sie, a stolik 9 opuszcza sie przy pomocy srub 13, zakonczonych slimacznicami 14, napedzanymi slimakami 15, ale moze byc tu za¬ stosowane równiez inne urzadzenie, np. typu wagowego, w którym stoliki 8, 9 stanowia szalki wzglednie inne rozwiazanie z tym, aby górna plytka ze stosu 12 byla zsuwana zawsze na jed¬ nakowej wysokosci ponad szpara 5 i mogla byc swobodnie przesunieta na stolik 9.Mozna równiez plyty lustrzone wstawiac do pionowo ustawionych „kaset". Plyt moze byc jedna lub wiecej (w przypadku tym dwie). Od¬ leglosc plyt od siebie jest okolo 8 cm (swobodna droga czasteczek) lub mniej. Pomiedzy plytami przesuwa sie grzejnik z parownikiem, poruszany napedem wewnatrz lub zewnatrz, a nawet recznie.Kaset takich moze byc wiecej i sa one ze soba zaworami tak sprzezone, ze gdy w jednej jest wytwarzana próznia wstepna, to w drugiej wy¬ twarza sie wysoka próznie, a w trzeciej wyko¬ nuje sie metalizacje. Czwarta kaseta moze byc zaladowywana nowa partia. Kaset moze byc do¬ wolna ilosc.Przy wyrobie powierzchni pólprzezroczystych wazne jest by metalizacja przeswietlala równo¬ miernie. Jak wykazalo doswiadczenie, nie wy¬ starcza tu zrobienie szpary 5 o bokach równo¬ leglych, natomiast wymagana równomiernosc otrzymuje sie przez zastosowanie dodatkowej przeslony 6 o lekko zakrzywionej krawedzi 7.W razie osiadania metalu na przyslonach 4, tworzacych szpare 5, nalezy utrudnic ich studze¬ ni^ przez nalozenie izolacji, np. z miki, od zewnatrz lub wykonac je w postaci ksztaltek, wpuszczanych w metal wzdluz bocznych scianek tygla.Silniczek napedowy, napedzajacy stoliki 5, 9 oraz przenosnik 11, znajduje sie pod próznia, natomiast wskazane jest by szybkosc jego obro¬ tów byla regulowana z zewnatrz. Mozna jednak równiez umiescic go na zewnatrz, wyprowadza¬ jac równiez na zewnatrz wal napedowy, co jednak wymaga dobrego uszczelnienia przejscia przez scianke lub plyte podstawowa.Jezeli przenosnikowi U nadac zmienna szyb¬ kosc przesuwu, mozna otrzymac lustro czy tez plytke cieniowana jak np. plytka do pewnych przyrzadów optycznych, a przez odpowiedni do¬ bór metali mozna robic rózne filtry o okreslo¬ nych wlasciwosciach np. monochromatyczne.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala pod próznia, wytwarzana znanymi zespolami pomp prózniowych, ale w odróznieniu od urzadzen znanych, w" których nalezy dane naczynie pom¬ powac osobno dla kazdego lustrzonego przed¬ miotu, w urzadzeniu wedlug wynalazku pom¬ puje sie raz dla calej partii przedmiotów, po¬ dawanych potem kolejno do lustrzenia w prózni.Po skonczeniu lustrzenia calej partii plytek, — 2wpuszcza sie powietrze, otwiera klosz czy przy¬ krywe, wyjmuje gotowe plytki i po przestawie¬ niu stolików 8, 9 w pozycje wyjsciowa, laduje sie nowa partie plytek.Wymagana próznia jest dosyc wysoka, ale jest ona zalezna od odleglosci powierzchni parujacego metalu do powierzchni kondensujacej. Odleglosc ta musi byc mniejsza od swobodnej drogi czastek w danej temperaturze i przy danej prózni.W zdobnictwie szkla zachodzi Czesto koniecz¬ nosc metalizacji dowolnego wzoru, nawet powtarzajacego sie. W tym przypadku umieszcza sie odpowiednie zaslony, wzglednie stosuje sie nadruk pieczatkowy, zwilzajac wzór pieczatko- wy olejem, wazelina lub tluszczem o niskim cisnieniu par. Do tego celu nadaja sie dobrze oleje silnikowe, apiezonowe. Substancje oleiste wydzielaja pary, przeciwstawiajace sie osadza¬ niu par metalu. Miejsca, zwilzone niewidoczna warstwa oleju, pozostaja wolne od metalizacji.Urzadzenie do wzorowania mozna zautomatyzo¬ wac i umiescic wewnatrz aparatury.Do kontroli przezroczystosci nalustrzanych plytek mo$a byc uzyte komórki fotoelektiyczne. PL