Wynalazek dotyczy sposobu uszlachetniania materialów wlókienniczych, zwlaszcza tkanin utworzonych calkowicie lub czesciowo z celulo¬ zy, zwlaszcza z celulozy regenerowanej i za¬ wierajacych produkty kondensacji zywic.Wiadomo, ze pewne wlasnosci wyrobów wló¬ kienniczych polepszaja sie, gdy wyroby te za¬ wieraja zywice syntentyczne, np. zywice mocz- niko-formaldehydowe przeprowadzone w stan nierozpuszczalny.Na przyklad wyroby wlókiennicze, szczególnie celulozowe uzyskuja zwiekszona wytrzymalosc na gniecenie sie przy przeprowadzeniu w stan nierozpuszczalny zywicy syntentycznej, zasadni¬ czo nie pomiedzy wlóknami tkaniny.Wiadomo równiez, ze przeprowadzenie w stan nierozpuszczalny malych ilosci zywicy synten¬ tycznej w materialach wlókienniczych nadaje im trwale efekty- mechaniczne,- polepszajac ich* od¬ pornosc na pecznienie w wodzie i polepszajac odpornosc niektórych barwników na dzialanie swiatla.Jednakze w przypadku stosowania zywic ami- noformaldehydowych do jednego z celów powyzszych, niezbednym jest zachowac równo¬ wage miedzy udoskonaleniami osiaganymi za pomoca zywic, a zmniejszeniem wytrzymalosci tkanin na scieranie, które im towarzyszy.Wykryto obecnie, ze skoro material wlókien¬ niczy utworzony calkowicie lub czesciowo z ce¬ lulozy i zawierajacy jako skladnik zywice me- lamino-formaldehydowa, lub zywice mieszana melaminoformaldehydo - moczniko - formaldehy¬ dowa ogrzac w celu przeprowadzenia zywicy w stan nierozpuszczalny w obecnosci dodanej suchej pary, otrzymuje sie material wlókienni¬ czy, wykazujacy zasadniczo polepszenie wytrzy¬ malosci na scieranie w porównaniu z materia-lem wlókienniczym podobnie traktowanym, lecz ogrzewanym bez dodatku pary i pozbawionym polepszonych wlasnosci fizycznych, jakie uzys¬ kuje material wlókienniczy przy przeprowadza¬ niu w nim zywicy w stan nierozpuszczalny.W mysl wynalazku niniejszego, sposób wytwa¬ rzania materialu wlókienniczego utworzonego calkowicie lub czesciowo z celulozy i zawiera¬ jacego zywice melaminoformaldehydowa, lub mieszana zywice melaminoformaldehydowo- mocznikoformaldehydowa, przeprowadzona we wlóknach w stan nierozpuszczalny przez ogrze¬ wanie, polega ha napawaniu wodnym roztwo¬ rem tworzacej substancji zywicy melaminofor- maldehydowej lub mieszanej zywicy melamino- formaldehydo - mocznikoformaldehydowej, który to roztwór zawiera katalizator kwasowy sluzacy do tworzenia sie zywicy, a nastepnie na prze¬ prowadzeniu w stan nierozpuszczalny zywicy przez ogrzewanie w atmosferze zawierajacej nie mnie • niz 10*/t suchej pary, dzieki czemu nadaje sie celulozie wieksza wytrzymalosc na scieranie w porównaniu z takaz wytrzymaloscia osiagana przy ogrzewaniu przeprowadzonym bez dodatku pary suchej lub w obecnosci malej jej ilosci.Przy przeprowadzaniu wynalazku material wlókienniczy utworzony calkowicie lub czescio¬ wo z celulozy regenerowanej napawa sie najko¬ rzystniej wodnym roztworem posredniego pro¬ duktu kondensacji melaminy i aldehydu mrów¬ kowego, lub melaminy, mocznika i aldehydu mrówkowego, zawierajacym katalizator kwaso¬ wy, sluzacy do tworzenia *ie zywicy, po czym material ten suszy sie i ogrzewa w celu prze¬ prowadzenia zywicy w stan nierozpuszczalny w atmosferze zawierajacej nie mniej niz 10°/* suchej pary, dzieki czemu regenerowana celuloza uzyskuje wieksza wytrzymalosc na scieranie w porównaniu z takaz wytrzymaloscia osiagana przez ogrzewanie przeprowadzone, bez dodatku suchej pary, lub w obecnosci malej jej ilosci.Zawartosc pary w atmosferze, w której prze¬ prowadza sie ogrzewanie, moze wynosic powy¬ zej 20°/o lub powyzej 33*/t* a nawet powyzej 50°/o i w rzeczywistosci mozna stosowac atmo¬ sfere utworzona zasadniczo calkowicie z suchej pary, to jest w przyblizeniu 100*/t pare mozli¬ wa do osiagniecia w praktyce.Powyzej podane procenty odnosza sie do cis¬ nienia czastkowego pary wyrazonego w pro¬ centach od calkowitego cisnienia powietrza i pa¬ ry, mierzonego zasadniczo w temperaturze pa¬ nujacej w komorze grzejnej. Odpowiednia me¬ toda mierzenia procentowosci pary jest znana.Procentowosc zywicy melaminoformaldehydo- wej lub mieszanej zywicy melaminoformaldehy- I do-mocznikoformaldehydowej przeprowadzonej w materiale wlókienniczym w stan nierozpusz¬ czalny dobiera sie w zaleznosci od efektu. Naj¬ korzystniej procentowosc ta jest taka, aby za pomoca niej nadac materialowi wlókienniczemu wytrzymalosc na gniecenie dajaca sie porównac zwlaszcza z takaz wytrzymaloscia wysokiego gatunku tkanin welnianych, lecz dostateczny efekt mozna osiagnac za pomoca mniejszej pro¬ centowosci tego rodzaju zywicy,. lub gdy wy¬ rób ten zawiera wieksza ilosc zywicy, niz ilosc stosowana zazwyczaj.Sposób stanowiacy przedmiot wynalazku jest korzystny nietylko przy zastosowaniu zywicy melaminoformaldehydowej tworzacej substancje zawierajaca trzy czasteczki aldehydu mrówko¬ wego na jedna czasteczke melaminy, lecz rów¬ niez przy zastosowaniu tej samej zywicy mela¬ minoformaldehydowej, tworzacej substancje za¬ wierajaca wieksza niz powyzsza ilosc aldehydu mrówkowego.Wiadomo, ze wlaczenie wiekszej niz zwykle ilosci aldehydu mrówkowego, to jest wiecej niz trzy czasteczki na jedna czasteczke melaminy do zywicy melaminoformaldehydowej tworzacej substancje, daje zywice bardziej odporna na pra¬ nie i wykazujaca inne cenne wlasnosci, lecz tka¬ nina jest slaba i naogól nie posiada wartosci handlowej.Wykryto, ze jezeli material wlókienniczy zwlaszcza tkanina zawiera zywice melaminofor¬ maldehydowa tworzaca substancje, która ogrze¬ wa sie w obecnosci pary suchej, w celu prze¬ prowadzenia jej w stan nierozpuszczalny, wów¬ czas do zywicy tej mozna wprowadzic aldehyd mrówkowy i melamine w stosunku wyzszym niz 3 :1, osiagajac powyzej wspomniane korzysci, a jednoczesnie material otrzymany wykazuje zwiekszona wytrzymalosc na scieranie w po¬ równaniu z materialem wlókienniczym podob¬ nie traktowanym, lecz ogrzewanym w celu prze¬ prowadzenia zywicy w stan nierozpuszczalny bez dodatku pary suchej, przy czym material ten nie traci w sposób widoczny nic ze swoich wlasnosci fizycznych, uzyskiwanych dzieki prze¬ prowadzeniu zywicy w stan nierozpuszczalny.Melamine mozna zastapic melamina podstawo¬ wa, np. melamina alkylowana.Gdy zywica ta jest zywica mieszana melami¬ noformaldehydowo - moczniko - formaldehydo¬ wa, ilosc aldehydu mrówkowego w stosunku do melaminy wynosi wiecej ni* tezy czasteczki na — a-kazda czasteczka melaminy i wiece}'niz 1,6 cza¬ steczki na kazda czasteczka mocznika.Bez wzgledu na to, czy stosuje sie zwykle, czy tez zwiekszone ilosci aldehydu ' mrówkowego, ilosc zywicy przeprowadzone] w stan nieroz¬ puszczalny w materiale wlókienniczym dobiera sie odpowiednio do zadanego efektu. Za pomoca nieznacznych ilosci zywicy' nierozpuszczalnej osiaga sie odpornosc na gniecenie sie. '• Material wlókienniczy traktowany wedlug wynalazku niniejszego najkorzystniej zawiera celuloze regenerowana. Gdy jest on utworzony z niecalkowicie regenerowanej celulozy to ko¬ rzystnie jest gdy zawartosc jej jest wieksza niz 50°/t wagowych. Najkorzystniej wiec, gdy jest utworzony calkowicie z regenerowanej celulozy, lub gdy zawartosc jej jest przewazajaca (to jest wieksza niz 80*/* wagowych). Regenerowana ce¬ luloze stanowi najkorzystniej jedwab wiskozowy, lecz moze stanowic równiez np. jedwab miedzio- amoniakalny. Wynalazek niniejszy wykazuje swa wartosc zwlaszcza gdy regenerowana celu¬ loza jest przedza wiskozowa.Przy stosowaniu wynalazku w fciraktyce, ko¬ rzystnie jest material wlókienniczy w postaci tkaniny napawac roztworem wodnym krysta¬ licznego produktu kondensacji melaminy i alde¬ hydu mrówkowego, lub mieszaniny produktów kondensacji melaminoformaldehydowego- i mo- czniko-formaldehydowego, usunac nadmiar od¬ czynników z tkaniny, wysuszyc ja i ogrzac w obecnosci dodanej pary suchej w celu do¬ konczenia kondensacji, to jest w celu przepro¬ wadzenia zywicy w stan nierozpuszczalny. Wod¬ ny roztwór, którym napawa sie material wló¬ kienniczy winien byc uprzednio katalizowany i katalizatorem tym moze byc kwas lub miesza¬ nina kwasów, mieszanina kwasu i soli, lub naj¬ korzystniej substancja zdolna do wydzielania kwasu (lub kwasów np. mieszanina chlorku wapnia i kwasu borowego), lub uwalniania kwa¬ su podczas traktowania, np. tiocyjanian amono¬ wy, fosforan dwuwodorpamonowy lub" chlorek glinu, albo substancja, która z drugiej strony zwieksza kwasowosc roztworu uzytego do napa¬ wania.: Wynalazek niniejszy przeprowadza sie za po¬ moca jednego z produktów kondensacji mela- minoformaldehydowyeh zdolnych do przenikania wglab wlókien i do przechodzenia w stan nie¬ rozpuszczalny przy ogrzewaniu; np. za pomoca rozmaitych alkylowanych zwiazków metylom** tarninowych, mozna stosowac BT 309 (produkt wytwarzany przez firme Beetle Products Có.Ltd.) lub acrotex 665 (produkt wytwarzany przez firme American Cyanamid Co. St Zj. Am. R).Jak juz wspomniano, wynalazek wykazuje swa wartosc w zastosowaniu do wyrobów bawelnia¬ nych lub sztucznego jedwabiu celulozowego, zwlaszcza gdy traktowac je posrednimi produk¬ tami kondensacji zywic syntentycznych w celu nadania im odpornosci na gniecenie.Roztwór posredniego produktu kondensacji mieszanej zywicy melaminoformaldehydowej i moczniko-formaldehydowej o niskim ciezarze czasteczkowym, nadajacy sie do przenikania we wlókna przedzalnicze, mozna przygotowac w dwojaki sposób: przygotowuje sie produkt kondensacji melaminoformaldehydowy 1 posred¬ ni produkt kondensacji mocznikoformaldehydo- wy i miesza ze soba i odpowiednio katalizuje, badz tei miesza sie ze soba melamine i mocz-? nik i czesciowo kondensuje z aldehydem mrów¬ kowym przed katalizowaniem. W pierwszym spo¬ sobie mozna stosowac posredni produkt konden¬ sacji melaminoformaldehydowy BT 314 lub BT 309 (produkty wytwarzane przez The Beetle Products Co. Ltd). Ogólna technika przygoto¬ wania posredniego produktu kondensacji mocz¬ nika i aldehydu mrówkowego jest opisana w angielskim patencie Nr 449243.Wynalazek niniejszy mozna urzeczywistnic za pomoca mieszanin jednego z posrednich produk¬ tów kondensacji melaminoformaldehydowych i mocznikoformaldehydowych przechodzacych vi stan nierozpuszczalny przy ogrzewaniu; inozha np. stosowac metylolomelamine i metylolomocz- nik, alkylowana metylolomelamine i metylolo- mocznik, metylolomelamine i alkylowany mety- lolomocznik lub alkylowana metylolomelamine i alkylowany metylolomocznik.Gdy jako katalizator stosuje sie sole amono¬ we, mozna do mieszaniny reakcyjnej wcielac mleczko naturalnego lub syntetycznego kauczu¬ ku, mozna równiez wcielac odczynniki w rodza¬ ju chlorku stearoamidometylopirydyniowego lub chlorku oktadecylooksymetylopirydyniowego, al¬ bo ich Zwiazki organokrzemowe, nadajace wlas¬ nosci odpychania wody. Gdy stosuje sie jako ka¬ talizatory pewne metale, mozna równiez wcielac emulsje woskowe, np. laczna odpornosc na gnie¬ cenie i plamienie zapewnia uzycie jako katali¬ zatora octanu glinu, gdyz para wytwarza zen zasadowy octan glinu lub tlenek.Gdy uzyte katalizatory stanowia slabe kwasy, czas i temperatura ogrzewania w celu przepro¬ wadzenia zywicy w stan nierozpuszczalny sa rzedu 3—5 minut i 160-^180°C, podczas gdy przy — 3 —d& w$dzi(£ania utótrtfcn. kwasów) temperi&gWE naiezy ofaoizyc *or *aft~l*0*& Acikoiwiek wynalazek posiada szczególna war¬ tosc, gdy stosowac go do wyrobów z fegenere- wstnej eeftdozy, 3twluszcza w cefir nadanialist otl- porftofci tm gniecenie; mozna go stosowac do innych matertafów cefafozowych/ Jako to do Gdff wyroby bawefciiane traktowac posrednimi produktami kondensacji mocznikoformaldehydo- wymf zywic syntetycznych w celu nadania im odpornosci na gniecenie sie i zakonezyc prze- prowadfeepie ich w stan nierozpuszczalny w obecnosci dodatku paty suchej, zdarza sie jednoczesnie, iz odpornosc na gniecenia *Te nie* co sfe ziimfejsza. Wykryto, zeAfr tych przypad¬ kach uzycie zywic melamino-mocznikoformalde- hydowyrh nie tylko zapobiega zmniejszaniu sie odjpornoscf na scieranie, lecz równiez zwieksza istniejaca odpornosc na scieranie wyrobów trak¬ towanych w porównaniu z wyrobami zawiera¬ jacymi tylko zywice mocznikofonnaldehydow^ która byfa ogrzana w obecnosci dodanej pary suchej w celu zakonczenia kondensacji zywicy.Podczas lub bezposrednio po wysuszaniu na¬ pawane tkaniny poddaje sie mechanicznemu od- ksztalceniu, które staje sie trwalym po prze- prowUuseulu w stan nierozpuszczalny zywicy melontfntffbrnialdehyihrwej tub mieszaniny zywi- cy fiiotizulko - fonrrarrdeftydo - meiamfitiofbrmalde- ftydbwej; sa przyklad mozna wyroby kalandro¬ wac, wytlaczac lub wytwarzac afekty polyskowe przez tarcie lub prasowanie.' Podczas suszenia mozna równiez wyroby te poddac kurczeniu sie (zbieganiu) na odpowied¬ nio wyposazonej rozciagarce lub na maszynie wywoftrjacej kontrolowane kurczenie sie sfTa- czajace.Dodatnie efekty syntetycznej zywicy nadaja¬ cej odpornosc na gniecenie sie lub wytwarzaja¬ cej trwale efekty mechaniczne lub zwiekszaja¬ cej odpornosc na dzialanie swiatla niektórych barwników* sa w zasadzie proste, gdy trakto¬ wanie przeprowadzic w atmosferze zawierajacej dodatek suchej pary., Wynalaatk objasnia* nie ograniczajac jednak Jego zakresu, nastepujac* przyklady i tablice.Przyklaf L Przygotowuje sie MftV*wy loalwói wodAsr trfrhnafi fcihlMwTanrinT stanowia- oafr pasffortnf pradukt kumWnsfJi (BT SS4 firm? Berta Producta Co. Ltd i katatiztge 5* tafe- nmr dwuhydroacUnuwigu w ttosunku da wagi OS 3Mt W etferia stalym.Jtarzwor te stir^e ata standartowej skladajacej sie a 16*/* wagowych welny i MP/# wagowych, jedwabiu safatczaejfr Kazda- próbka tkania? napawa sie tak, aby za¬ wierala okolo 10Q»/» roztworu w stosunku do swej wagi, po czym suszy sie, w niskiej temperaturze, a nastepnie ogrzewa w obeowsci suchej pary w ciagu 4 minut w temperaturae H6°C Próbki pierze sie w V«V# mydle i V*% sodzie w ciagu 2 minut w temperaturze 90*0* plucze zimna woda i w koncu suszy. Jeda% z próbek w celu porów¬ nania ogrzewa sie w temperaturze 145*C w ciagu 4 minut bez dodatku pary.W nastepujacej taWgy I przedstawiono wyni¬ ki traktowanin pewyaej wspomnimiych próbek tirasimy, wyrazajace sia wzrostem wytrzymalosci na seisssttia (uitW3ioiw4 uka zuzycie B&ersciiflOiftt— we Bia* Weer test), w miara zwiekermnin ilosci psy suchej w atmosferze w której ogrzewa sie {pcaay} tkaniae.Tablica I.Zawartosc pary w •/» 1* 9 S* » n » : ^we zwieszenie wy- ti&ymalesci na sciera¬ nie próbek prazonych w pasze (pfóba zuzy¬ cie pfcsrseicniowagfrk 3 a m n m aa • % powyzsaej tablicy wynika, ze wyiilymalosc ¦a scieranie wzrasta wraa tm wzrostem ilosci pary zawarUtf w atmosferze, w której prazy tla tkanine Przyklad II. Próbki tkaniny bawelnia¬ nej napawano kazda jedna z czterech róznych mieszanin reakcyjnych tak, iz kazda z nich za¬ wierala 100% cieczy w stosunku do sw^j wagi i suszono w niskiej temperaturze. Niektóre prób¬ ki ogrzewano (prazono) w ciagu Pl* mteut w temperaturze 13Q*C bez dodawania suchej pa- iT frontzaj oznaciooo Htera P w fafeftoyr H* ja¬ ka prazone na sucfee^ mafctófe zas pesfakt czroa ponize* w tablicy H litera H prazono wciagit r/2 mitiat w temperatura ia0X: w otoec- wAel «^-«f* stfcbaj pary* W^^tkie te próbki peano uaatepnie w daga 2 minut y tainpaiatu — 4 —ne-404C'w;V4 •/# mydle i lU •/§ roztworza we¬ glami sodu, plukano zimna woda i wreszcie suszono.Niektóre z tych próbek nie byly merceryzo- wane (oznaczone w tablicy II litera N, niektóre z nich byly merceryzowane wstepnie, to jest przed traktowaniem zywica (oznaczone w tabli¬ cy II lita P) niektóre zas byly merceryzowane po traktowaniu ich zywica (oznaczone w tabli¬ cy II litera A) i wreszcie niektóre z tych pró¬ bek byly merceryzowane przed i po traktowa¬ niu ich zywica) oznaczono je w tablicy II lite¬ rami PA).Merceryzacje przeprowadzono za pomoca wod¬ nego roztworu wodorotlenku sodu (ciezar wlas¬ ciwy 1,315) w warunkach, w których nastapilo 109/t-we skurczenie sie (zbieganie) osnowy i wat¬ ka.Cztery mieszaniny reakcyjne, o których mowa powyzej sa nastepujace: A 10V« roztwór wodny posredniego produktu kondensacji trójmetylolomelaminowego (BT 314 firmy Beetle Products Co. Ltd).B 18*/» roztwór wodny posredniego metylowa* nego metylolomocznikowego produktu kon¬ densacji (BT 303 firmy Beetle Products Co. Ltd), G Roztwór wodny 6,7*/t mocznikoformaldehy- dowego posredniego produktu kondensa¬ cji i 8Vr trójmetylo-melaminowego po¬ sredniego produktu kondensacji (BT 314 firmy Beetle Products Co. Ltd).D Roztwór wodny zawierajacy 8V# trójmety- lolo-melaminowego posredniego produktu kondensacji (BT 314 firmy Beetle Products Co. Lfed) i 5% metylowanego metylolo¬ mocznikowego posredniego produktu kon¬ densacji (BT 303).Podane powyzej procenty odnosza sie do wagi aminy i aldehydu mrówkowego. Wszystkie te roztwory reakcyjne byly katalizowane 5%-ami fosforanu dwuhydroaminowego w stosunku do wagi rozpuszczonej aminy i aldehydu mrów¬ kowego.W tablicy 2 podano gestosc osnowy i watka na dlugosci 25 mm próbek w celu wykazania, ze w pewnych warunkach, gdy próbka jest pra¬ zona w parze, jest rzecza mozliwa osiagniecie wytrzymalosci na gniecenie sie (CR.) i sciera¬ nie uwidocznione przy próbie na zuzycie piers¬ cieniowe R.W. (Ring Wear) próbki bawelnianej merceryzowanej po traktowaniu próbki zywica, lecz bez polaczonego z tym kurczenia sie. * Tablica II.Mieszanina reakcyjna A A A C C c B B B D D D Merce- ryzacja N N A P P PA N N A N N' A Prazenie D S D D S D D S D D S D Próbka gestosci na 25 mm watka 72 73 76 75 75 78 74 70 75 73 73 77 osnowy 64 65 v 70 69 68 72 68 64 68 63 64 71 c. osnowy 3.4 3,0 2.6 3,63 3,15 3,18 3,65 3,25 3,05 3,6 3.2 2,75 R. watka 3,4 3,1 2,75 3,50 3.13 3,03 3,5 2,95 3,15 3,25 3,0 2,65 RW 580 1160 2240 515 1113 958 172 493 420 318 590 927 PL