Opublikowano dnia 1 kwietnia 1958 r.C11JC/Ot POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 39359 KI. 30 h, 2/20 Poznanskie Zaklady Srodkóir Odzyirczych *) Poznan, Polska Sposób otrzymywania koncentratu zawierajacego witaminy grupy B o znacznej zawartosci witaminy B2 Patent trwa od dnia 18 lutego 1954 r.Wynalazek dotyczy sposobu otrzymywania koncentratów, zawierajacych witaminy grupy B, o znacznej zawartosci witaminy B2, nadajacych sie do zastosowania jako gotowe produkty od¬ zywcze lub jako dodatki do srodków spozyw¬ czych.Wiadomo, ze witaminy grupy B, a zwlaszcza witamina B2, sa nierozpuszczalne w tluszczu a rozpuszczaja sie w wodzie, to tez wystepuja przewaznie w emulsjach tluszczowych, np. w mleku. Witaminy grupy B, po oddzieleniu z mleka tluszczu, to jest smietanki, np. przez odwirowanie, pozostaja w czesci wodnej mleka odtluszczonego, a po wydzieleniu nastepnie z niego kazeiny, przechodza do serwatki. Jesli w dalszym ciagu z serwatki wydzieli sie pozo- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twór¬ cami wynalazku sa dr Józef Janicki, dr Antoni Rutkowski, mgr Zdzislaw Pazola, mgr Aleksan¬ der Reinhercs i inz. Stefan Sujak. stale jeszcze bialka, to jest albumine i globuline oraz laktoze albo kwas mlekowy po przefermen- towaniu laktozy, wtedy witaminy B odnajdu¬ jemy w pozostalych lugach pokrystalizacyjnych.Lugi te nie znajdowaly dotychczas zastosowania w przemysle przetwórczym i przewaznie spusz¬ czano je do kanalów z wodami odplywowymi.Znany jest wprawdzie sposób wyodrebnie¬ nia witamin grupy B z mleka i serwatki, jed¬ nakze ze wzgledu na zbyt wielkie ich rozcien¬ czenie w tych surowcach, witaminy te o stosun¬ kowo znacznym stopniu czystosci wydzielano jedynie metodami absorpcyjnymi, jak to podaje na przyklad patent niemiecki nr 630772.Sposób wedlug wynalazku pozwala na pelne wykorzystanie odpadowych surowców przemy¬ slu mleczarskiego, a zwlaszcza melasu polakto- zowego oraz lugu pokrystalizacyjnego po wy¬ dzieleniu z serwatki mleczanu wapnia, przez wy¬ twarzanie z nich bogatych koncentratów wita¬ minowych.. Wedlug wynalazku koncentraty witaminy B2 mozna otrzymac w prosty sposób przez zagesz- (^eni^me^u \olakt«oWgo lub lugu pokrysta- lfs&c^i^ajnp. V^irzajjzeniu wedlug patentów nr 37112 i 38524 albo w innych znanych apara¬ tach, np. prózniowych, przy czym otrzymuje sie produkt o konsystencji pólplynnej. Koncentrat tak otrzymany "po kilku dniach przybiera kon¬ systencje pasty. Melas i lugi pokrystalizacyjne mozna równiez zupelnie wysuszyc, np. w su¬ szarni rozpylowej, walcowej albo na innych znanych urzadzeniach, przy czym otrzymuje sie produkt suchy w postaci proszku, albo grudek, które poddac mozna nastepnie zmieleniu. , Otrzymany produkt pólplynny, albo w postaci pasty lub proszku, odznacza sie przyjemnymi wlasciwosciami organoleptycznymi i niespoty¬ kana dotad w innych koncentratach duza zawar¬ toscia witaminy B2 rzedu 6 —§10 mg°/o i soli mineralnych najlatwiej przyswajalnych przez organizm. Trwalosc produktu, czy to w stanie suchym, pólplynnym lub pastowatym, jest bar¬ dzo duza.W celu uzyskania koncentratów sposobem we¬ dlug wynalazku zachodzic moze koniecznosc uprzedniego odkwaszenia surowca, co uskutecz¬ nia sie najlepiej weglanem wapnia. Okazac sie moze równiez potrzeba wytracenia* nadmiaru bialek i soli w surowcu, co dokonuje sie w zna¬ ny sposób przez podgrzanie go do temperatury 90 — 93°C, i oddzielenie powstalego osadu przez odstanie i dekantacje, albo tez przez filtrowanie lub odwirowanie. Uprzednie zobojetnienie nie jest oczywiscie konieczne o ile ciecz posiada juz pH powyzej 5,5. Przed filtrowaniem cieczy mozna do niej dodac 1 — 2°/o wegla aktywowa¬ nego, jesli okaze sie koniecznosc usuniecia zbyt intensywnej barwy albo specyficznego zapachu.Wedlug wynalazku okazalo sie, ze stosunkowo znaczna zawartosc -witaminy B2 w koncentracie mozna jeszcze, zwiekszyc przez uprzednie pod¬ danie serwatki* lub melasu polaktozowego fer¬ mentacji za pomoca drozdzy, grzybków kefiro¬ wych, bakterii kwasu mlekowego lub maslowego.Wytworzony nastepnie z takiego surowca kon¬ centrat, sluzyc moze jako dodatek do maczek odzywczych dla dzieci albo do witaminizacji chleba, pieczywa i wszelkich koncentratów spo¬ zywczych.Sposób wedlug wynalazku objasniaja naj¬ lepiej nizej przytoczone przyklady.PrzykladI. Serwatke pozostala po wy¬ dzieleniu kazeiny z mleka odtluszczonego, a za¬ wierajaca jeszcze okolo l°/o bialek oraz 3—5°/» cukru mlekowego, zadaje sie weglanem wapnia az do osiagniecia pH=4,7 a nastepnie podgrze¬ wa do temperatury 90 — 95°C, w celu skoagulo- wania znajdujacych sie w niej bialek. Po wykla¬ rowaniu sie roztworu dekantuje sie go znad osa¬ du i ewentualnie odwirowuje lub filtruje. Otrzy¬ many przesacz zageszcza sie w dowolnych urza¬ dzeniach zageszczajacych az do otrzymania ge¬ stej lepkiej cieczy, z której usuwa sie laktoze droga krystalizacji. Pozostaly lug pokrystaliza- cyjny tak zwany melas mozna silnie zagesc'c albo zupelnie wysuszyc na proszek w znanych suszarniach rozpylowych lub walcowych. Otrzy¬ many produkt jest koncentratem o znacznej za¬ wartosci witaminy B2.Przykladu. Serwatke poddaje se fermen¬ tacji za pomoca drozdzy, grzybków kefirowych, bakterii kwasu mlekowego lub ewentualnie kwasu maslowego a nastepnie po zobojetnieniu weglanem wapnia odbialcza przez podgrzanie do temperatury 95°C i klaruje przez pozostaw wienie w kadzi na przeciag jednej lub kilku godzin, az bialko osadzi sie na dnie. Po zdekan- lowaniu znad osadu czystego .roztworu zagesz¬ cza sie go w dowolnym urzadzeniu wyparnym az do konsystencji pasty, albo suszy calkowicie.Otrzymany koncowy produkt odznacza sie du¬ zym stezeniem witaminy B2, której dodatkowe Ilosci wytworzone zostaly przez komórki drobno¬ ustrojów w czasie fermentacji jaka na wstepie zastosowano.Przyklad III. Melas polaktozowy otrzy¬ many z serwatki po wydzieleniu z niej bialka, oraz laktozy, zobojetnia sie za pomoca weglanu wapnia do pH=6,5 po czym roztwór filtruje sie lub odwirowuje a nastepnie kieruje do dowol¬ nego urzadzenia zageszczajacego, w którym za¬ geszcza sie do konsystencji miodu, tak aby pro¬ dukt zawieral 30 — 60% suchej masy. Zamiast podgeszczania roztwór wysuszyc mozna calko¬ wicie w dowolnej rozpylowej albo walcowej suszarni. Otrzymany produkt mozna jeszcze do¬ datkowo zemlec na dowolnym mlynku, aby otrzymac mialki i latwo rozpuszczalny jasno- zólty proszek.Przyklad IV. Melas polaktozowy pozostaly jako odpad koncowy przy produkcji laktozy z serwatki albo lug pokrystalizacyjne bedacy odpadem przy produkcji kwasu mlekowego z serwatki, doprowadza sie do pH = 4,6 — 6,5, po czym podgrzewa sie go w kadzi do tempera¬ tury wrzenia w celu wytracenia bialek i czesci soli wapniowych i fosforowych zawartych w roztworze. Po osadzeniu sie skoagulowanych bialek na dnie kadzi, czysty roztwór lewaruje sie i ewentualnie zadaje weglem kostnym w ce- — 2 —lu osiagniecia wiekszej klarownosci, po czym filtruje sie go i kieruje do dowolnych zagesz¬ czaczy lub do walcowych albo rozpylpwych su¬ szarek. Koncowy produkt moze miec postac ciemnozóltej, jasnobrunatnej lub brunatnej pa¬ sty albo gestej cieczy, albo po zupelnym wy¬ suszeniu i ewentualnym zmieleniu postac zól¬ tego proszku zawierajacego znaczne ilosci wi¬ taminy B2. Stezenie tej witaminy w koncentra¬ cie jest wieksze niz w podanym poprzednio przykladzie a to na skutek tego, ze z surowca wyeliminowano zbedny balast w postaci bial¬ ka i wytracalnych soli.PrzykladV. Melas polaktozowy lub lug pokrystalizacyjny rozciencza sie woda lub naj¬ lepiej serwatka a nastepnie roztwór doprowadza do pH= 6,5, po czym dodaje do niego szcze¬ pionke drozdzowa grzybków kefirowych, bak¬ terii kwasu mlekowego, lub ewentualnie kwasu maslowego i poddaje dlugotrwalej fer¬ mentacji w. temperaturze 25 — 42°C utrzymujac pH w przyblizeniu na jednym poziomie.Po ukonczeniu fermentacji roztwór podgrzewa sie az do wrzenia w celu wytracenia bialek i soli i po sklarowaniu lewaruje znad osadu i kieruje do filtra lub na wirówke. Przed fil¬ trowaniem mozna roztwór zadac weglem kost¬ nym w celu lepszego sklarowania. Nastepnie roztwór kieruje sie do zageszczaczy lub suszarni w celu zageszczenia do konsystencji gestej cie¬ czy, pasty lub suchego proszku podobnie jak s w poprzednio podanych przykladach. Uzyskany koncentrat posiada najwieksze stezenie wita¬ miny w porównaniu z poprzednimi, poniewaz ilosc witaminy wzrosla w surowcu na skutek fermentacji a ponadto wytracono z niego bial¬ ka zwiekszajace niepotrzebnie sucha mase.Sposób otrzymywania koncentratów grupy B o duzej zawartosci laktoflawiny mozna przepro¬ wadzac wedlug wynalazku w dowolnych in¬ nych odmianach technologicznych bez wykra¬ czania poza ramy wynalazku, przy czym np. do zobojetnienia melasu polaktozowego stosowac tez mozna inne srodki zobojetniajace anizeli weglan wapnia, a wiec wodorotlenki potasow- ców, weglany pótasowców, kwasne weglany potasowców lub wapnia. PL