PL38857B1 - - Google Patents

Description

Opublikowano dnia 10 maja 1956 r.Sr I ii3iL:LiOTEK^ ¦_} fHJs .-iK^yego ,.•?! L.!ii5'«8! ssu POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 38857 KI. 42 1, 4/13 Zaklady Przemyslu Chemicznego „Pabianice"*) Przedsiebiorstwo Panstwowe Wyodrebnione Pabianice, Polska Kolorymetryczny sposób oznaczania chlorobenzenu w powietrzu Patent trwa od dnia 27 maja 1954 r.Wynalazek dotyczy kolorymetrycznego sposo¬ bu oznaczania w powietrzu chlarobenzenu, któ¬ ry przy jego zawartosci powyzej 0,005 mg/l jest uwazany za szkodliwy dla zdrowia ludzkiego.Do oznaczania stezenia chlorobenzenu w po¬ wietrzu stosuje sie kolorymetryczna metode ke¬ tonowa, oparta na nitrowaniu chlorobenzenu do dwunitrochlorobenzenti, a nastepnie traktowaniu dwunitrozwiazku ketonem, np. acetonem, z któ¬ rym wytwarza sie w srodowisku zasadowym zwiazek o zabarwieniu czerwonym. Poslugujac sie skala wzorcowa, W zaleznosci od intensyw-, nosci zabarwienia otrzymanego roztworu, okre¬ sla: sie stezenie chlorobenzenu w powietrzu.Drugi znany kolorymetryczny sposób oznacza¬ nia chlorobenzenu w powietrzu .polega na ni¬ trowaniu chlorobenzenu do dwunitrochloroben- zenu, a nastepnie na traktowaniu mieszaniny reakcyjnej pirydyna, przy czym po dokladnym zmieszaniu i dodaniu silnej zasady, np. lugu po¬ tasowego, otrzymuje sie roztwór fioletowy, któ¬ ry bada sie kolorymetrycznie, poslugujac sle skala wzorcowa.Pierwszy podany wyzej sposób posiada te wa¬ de, ze nie jest swoisty, to znaczy, ze w obecno¬ sci innych aromatycznych zwiazków jednopier- scieniowych daje bledne wyniki wskutek tego, ze zwiazki te równiez tworza z acetonem w sro¬ dowisku zasadowym zwiazki barwne.Przy stosowaniu drugiego sposobu przepis spo¬ rzadzania wzorców (M. W. Aleksiejew —P.Z.W.L. — 1951 — Oznaczanie szkodliwych substancji w powietrzu zakladów pracy, str. 298) jest na¬ stepujacy. Odmierzona ilosc chlorobenzenu pod¬ daje sie znitrowaniu do dwunitrochlorobenzenu za pomoca mieszaniny nitrujacej, po czym mie¬ szanine reakcyjna zobojetnia sie 40°/oowym *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest mgr Wlodzimierz Grabowicz.NaOH i dodaje wody w ilosci stanowiacej 10-ciokrotna ilosc mieszaniny nitrujacej. Nastep¬ nie wedlug tabeli sporzadza sie z otrzymanego roztworu 5 ml-owe próbki wzorcowe o roznym stezeniu dwunitrochlorobenzenu, przy czym uzu¬ pelnienie do 5 ml uskutecznia sie za pomoca 5°/o-owego roztworu siarczanu sodowego. Do kazdej próbki wzorcowej dodaje sie po 1 ml pi¬ rydyny, wyklóca i ogrzewa na lalzni wodnej w temperaturze 50 — 60°C w ciagu 10 — 15 minut.Po ostudzeniu do kazdej próbki wzorcowej doda¬ je sie 0,5 ml 40%-owego NaOH, a po odstaniu oddziela sie warstwe pirydynowa juz zabarwio¬ na na kolor fioletowy.Stwierdzono, ze wedlug opisanego, znanego sposobu tylko w jednej próbce, zawierajacej naj¬ wieksza ilosc wzorcowego roztworu chlorobenze¬ nu, wydziela sie po zalkalizowaniu 1 ml zabar¬ wionej pirydyny, z pozostalych natomiast pró¬ bek skali wzorcowej wydziela sie coraz to grub¬ sza warstwa pirydyny rozcienczonej woda, w miare coraz to mniejszej zawartosci dwunitro- chlorobenzenu. Próbka1, przez która przepuszczo¬ no powietrze badane na zawartosc chlorobenze¬ nu, w ostatecznym wyniku posiada stezeneie Na2SOi odpowiadajace próbce wzorcowej o naj¬ wiekszej zawartosci dwunitrochlorobenzehu, dzieki czemu pirydyna wydziela sie w niej w postaci nie uwodnionej, a wiec zajmuje objetosc tylko 1 ml. Dzieki temu jest rzecza niemozliwa okreslenia stezenia barwnika w warstwie piry¬ dynowej, a przez to i badanie kolorymetryczne.Stwierdzono, ze przez dobranie odpowiednie¬ go stezenia Na2SOA dodawanego przy uzupelnia¬ niu 5-cio ml próbek wzorcowych, otrzymuje sie próbki wzorcowe, w których warstwa pirydyny zajmuje jednakowa objetosc — 1 ml.Sposób wedlug wynalazku polega na dodawa¬ niu do przygotowywanych próbek wzorcowych roztworu siarczanu sodu, którego stezenie umoz¬ liwia calkowite wysolenie pirydyny z roztworu i który otrzymuje sie np, przez zobojetnienie 10 ml mieszaniny nitrujacej za pomoca 40%-owego lugu sodowego i rozcienczenie woda do 100 ml.Stwierdzono równiez, ze najkorzystniejsze wa¬ runki do wytwarzania sie zwiazku barwnego za¬ leza od temperatury, która nalezy utrzymywac w granicach 90 — 100°C w ciagu 10 — 15 minut.W celu wyeliminowania sporzadzania, kazdora¬ zowo skali wzorców, co jest rzecza bardzo klo¬ potliwa,, stosuje sie wedlug wynalazku badanie próbki w fotometrze, którego zdolnosc absorp¬ cyjna wykresla sie uprzednio w postaci krzy¬ wej, przy uzyciu próbek o znanym stezeniu.Przy poslugiwaniu sie fotometrem ilosc 1 ml zabarwionej pirydyny jest niedostateczna do ba¬ dania w nim próbki. Trudnosc te eliminuje sie wedlug wynalazku przez rozcienczenie wydzie¬ lonej i odddzielonej wairstwy pirydyny rozpusz¬ czalnikiem nie wplywajacym ujemnie na zabar¬ wienie pirydyny, np. alkoholem etylowym. Ba¬ danie roztworu w fotometrze nalezy przeprowa¬ dzic w ciagtf 10 —J20 minut po jego sporza- -, dzeniu.Stwierdzono, ze przy oznaczaniu chlorobenze¬ nu w powietrzu sposobem wedlug wynalazku za¬ wartosc nawetduzej iloid; be^izenu w powietrzu badanym nie wplywa ujemnie na wynik ozna¬ czania chlorobenzenu.Stwierdzono równiez, ze przy poslugiwaniu sie fotometrem najbardziej intensywny stopien za¬ barwienia pirydyny rozcienczonej alkoholem etylowym otrzymuje sie przy uzyciu 1,5 ml pi¬ rydyny dodawanej do 5 ml-owych próbek.Przy stosowaniu sposobu wedlug wynalazku otrzymuje sie scisle wyniki powtarzalne, umoz¬ liwiajace wykrywanie nawet 0,001 mg chloro¬ benzenu w 5 ml próbkach. PL

Claims (3)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Kolorymetryczny sposób oznaczania chloro¬ benzenu w powietrzu przez nitrowanie zaab¬ sorbowanego chlorobenzenu za pomoca mie¬ szaniny nitrujacej, zobojetnianie, wyklóca¬ nie z pirydyna, podgrzewanie i porównywa¬ nie z próbkami skali wzorcowej, otrzymywa¬ nymi przez nitrowanie okreslonych ilosci chlorobenzenu, zobojetnianie, rozcienczanie próbek o róznej zawartosci dwunitrochloro- benzenu do 5 ml za pomoca roztworu siar¬ czanu sodowego, dodawanie pirydyny i pod¬ grzewanie, znamienny tym, ze próbki skali wzorcowej rozciencza sie roztworem M12SO4 o stezeniu powodujacym calkowite wydziela¬ nie sie pirydyny w ilosci pierwotnie wzietej, przy czym tak próbke badana, jak i próbki skali wzorcowej podgrzewa sie do tempera¬ tury 90° — 100°C w ciagu 10 — 15 minut.
2. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do rozcienczania 5 ml próbek stosuje sie roz¬ twór siarczanu sodowego otrzymywany przez zobojetnienie 10 nil mieszaniny nitrujacej za pomoca 40%-owego lugu sodowego i rozcien¬ czenie woda do 100 mL .
3. 3. Sposób wedlug zastrz. 1 i 2, znamienny tym, ze oznaczenie przeprowadza sie w fotometrze, którego krzywa absorbcji, wykresla sie przy uzyciu próbek o znanym stezeniu.- 4. Sposób wedlug zastrz. 1 — 3f znamienny tym, ze do 5 ml próbek dodaje sie 1,5 ml pirydy¬ ny, która po oddzieleniu rozciencza sie do 10 ml rozpuszczalnikiem nie zmieniajacym za¬ barwienia warstwy pirydynowej, np. alkoho¬ lem etylowym, po czym otrzymany roztwór poddaje sie badaniu w fotometrze. Zaklady Przemyslu Chemicznego „Pabianice" Przedsiebiorstwo Panstwowe Wyodrebnione Zastepca: Kolegium Rzeczników Patentowych Druk. LSW. W-wa. Zam. 985d z dnia 21.XI.55 r. Pap. sat. ki. III 70 g. BI — 150. — B-6-87103 PL