Wynalazek dotyczy urzadzenia, prze¬ noszacego ruch obrotowy zapomoca tocza¬ cych sie cial, które badz obracaja sie jajk kola planetarne, badz tez obydwa pierscie¬ nie lozyskowe obracaja sie w przeciwnym kierunku. Podobne mechanizmy napedne sa znane. Wiadomo równiez, ze mozna, odpowiednio do wielkosci przenoszonego momentu obracajacego, dociskac ciala to¬ czace sie w ten sposób, ze jeden z obudwu pierscieni wspólsrodkowych jest rozciety i obwód jego zostaje zwiekszony lub zmniejszony, proporcjonalnie do sily dzia¬ lajacej na obwodzie, zapomoca dzwigni rozpierajacej. Urzadzenia te maja wade, ze, wskutek wykroju, powierzchnia biego¬ wa jest w jedinem miejscu przerwana i po¬ wstaje styk, przez co mechanizm napedo¬ wy nie biegnie spokojnie.Wedlug wynalazku, otrzymujemy sile dociskajaca, przy powierzchni biegowej nieprzerwanej, w ten sposób, ze jeden lub dwa pierscienie lozyskowe sa luzno osa¬ dzone na osi i zostaja zachwytywane przez wal wskutek wylaczenia mechanizmu, któ¬ ry daje, jako sile dociskajaca osiowa skla;- dowa, proporcjonalna do sily dzialajacej w datnej chwili na obwodzie. Mechanizm ten moze stanowic: dzwignia rozpierajaca, dzwignia kolankowa, powierzchnia srubo¬ wa1 lub urzadzenia podobne.Moznosc przestawiania pierscieni lor zyskowych, która jest konieczna ze wzgle¬ du na równomierne przyciskanie wszyst¬ kich cial toczacych sie, zostaje osiagnieta w sposób uzywany przy fabrykacji lozysk kulkowych, zapomoca kulistych plaszczyzn biegowych, badz przez przenoszenie ci-snienia na pierscienie lozyskowe, ze pomo¬ ca przegubów Kardana. Fig. 1 przedsta¬ wia przyklad wykonania pierscienia lozy¬ skowego z kulkami i z ustawieniem Karda-^ na, które sluzy równiez do wytworz^rik, •o1'" siowego cisnienia dociskajacego^ J We^ wnetrzny pierscien lozyskowy / jest li^no osadzony na wale 12, zewnetrzny 2 jcfst u-; mocowany w kadlubie 11. Pomiedzy niemi znajduje sie pewna ilosc toczacych sie kulek 3, które obracajac sie planetar¬ nie, napedzaja czopy 9, kryze 8 i wal 13. Przeguby Kardana 4—4l i 6—6' sluza do wytwarzania równomiernej sily dociskajacej m.\ toczace sie ciala (kula 6' lezy poza walem 12 i jest niewidoczna).W tym celu pierscien lozyskowy 1, zarów¬ no jak pierscienie Kardana 5 i 7 maja po dwa srednicowo przeciwlegle wglebienia, utworzone z dwóch plaszczyzn pochylych, stojacych pod jednakowym katem do plaszczyzny pionowej do osi; pierscien Kardana 5 ma cztery takie wreby. Niekie¬ dy jest pozadane, aby powierzchnie cier¬ ne staly pod róznemi katami. Na rysunku widzimy na przegubie 6 wglebienia w wi¬ doku zboku, na przegubie 4 zas w prze¬ kroju.Kulki, oznaczone temiz numerami, two¬ rza przeguby. Pierscien Kardana 7 jest sprezony z walem 12 i moze byc wzdluz niego, przesuwany. Cisnienie jego w kie¬ runku osi, które stanowi sile dociskajaca, zostaje przeniesione przez lozysko odpo- rowe 10 na kadlub 11, i pierscien lozy¬ skowy 2 tak, ze urzadzenie napedne przej¬ muje wszelkie sily, a obydwa waly 12 i 13 sa zupelnie odciazone. Do wytworzenia niewielkiego poczatkowego cisnienia do¬ ciskajacego, koniecznego, by przyrzad mógl rozpoczac dzialanie, sluzy spre¬ zyna 14.Zamiast przejmowania sily dociskajacej przez lozysko odporowe, mozna sile te za¬ stosowac do dociskania zestawu symetrycz¬ nego do zestawu 1—2 przez co otrzymu¬ jemy prace podwójna. Fig. 2 przedstawia wykonanie, przy którem, zamiast zastoso¬ wania do pierscieni biegowych Kardana, jest zastosowana kulista powierzchnia bie¬ gowa. 1—1' oznacza podwójny lozyskowy piejrscien wewnetrzny, który ma kulista %ewnetrzna powierzchnie biegowa, by w razie niedokladnosci mozna bylo ustawic tbydwa zestawy /—V i kulki równomiernie obciazyc. 3—3* oznacza toczace sie kulki, które prowadza czopy 9. Czopy te sa u- mieszczone na kryzie 8 próznego walu 13; by zmniejszyc tarcie slizgania, mozna na czopach osadzic krazki, które dotykaja kulki 3.Sila dociskajaca powstaje przez dzia¬ lanie plaszczyzn pochylych na kulki 4, 4\ znajdujace sie pomiedzy pierscieniami lo- zyskcwemi 1—V a pierscieniem napedo¬ wym 7, przyczem mozna umiescic jeden lub kilka takich zestawów kulek wzdluz obwodu pierscienia napedowego 7. Dwie sprezyny 14—14' wytwarzaja poczatkowe cisnienie. Pierscienie lozyskowe 1—V mo¬ ga byc przesuwane wzdluz osi walu 12\ tylko pierscien napedowy 7 jest polaczony z Wclem 12 sztywno. Na obydwa waly 12 i 13 nie dzialaja zadne sily w kierunku osi, przenosza one tylko momenty obrotu.Uklad przedstawiony na fig. 3 stosuje sie przy szczególnie duzej przekladni. Róz¬ ni sie on od urzadzenia przedstawionego na fig. 2 tern, ze ipierscienie lozyskowe 1 i /' sa umieszczone odwrotnie, tak ze zamiast odpychac sie przy dociskaniu zo¬ staja zblizone jeden do drugiego, przyczem zastosowano tylko jeden szereg kulek. U- klad jest prawie taki sam jak poprzedni, tylko ze pierscien napedowy 7 sklada sie z dwóch czesci 7 i 7*. Ciala toczace sie ma¬ ja kuliste powierzchnie biegowe i obraca¬ ja sie na czopach. Lozysko tego rodzaju mozna wykonac równiez jako lozysko kul¬ kowe.Wyzej opisane wykonanie mozna zasto¬ sowac równiez do przekladni zwrotnych, — 2o ile wal napedzany zostaje unieruchomio¬ ny i naped zas odbywa sie zewnetrznym pierscieniem lozyskowym.Na fig. 4 przedstawiono inne wykona¬ nie przekladni, która dziala rózniczkowo, przyczem zadne lozysko odporowe nie jestt obciazone przez sile dociskajaca.Proporcjonalnie do sily dzialajacej nn obwodzie, zostaja obydwa wewnetrzne pierscienie lozyskowe 1—V rozpychane za- pomoca pierscienia napedowego 7 i zesta¬ wu plaszczyzn pochylych 4—4\ Wskutek tego pierscienie cisna na kulki 3—3', któ¬ re tocza sie na zewnetrznych pierscieniach lozyskowych 2—2* i zachwytuja klatki 9—9' kulek, oraz wal 13—13\ Pierscienie zewnetrzne sa sztywno polaczone z walem wydrazonym //, aj pierscien napedny — z walem 12. Sprezyna 14 wytwarza docisk poczatkowy. Mozna tez, jak przedstawio¬ no na fig. 5, nadac jednej z powierzchni biegowych ksztalt kulisty. Otrzymuje sie dzialanie róznicowe, jezeli wal 13—13' zo¬ staje napedzany, a1 waly 11 i 12 napedzaja, Przy odpowiedniem uksztaltowaniu powierzchni obiegowych mozna zamiast kulek, zastosowac stozki pojedyncze, po¬ dwójne lub inne ciala obrotowe. PL